I SA/Ol 714/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Błesiński Sędziowie Sędzia WSA Zofia Skrzynecka (spr.) Sędzia WSA Ryszard Maliszewski Protokolant Tomasz Jary po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 28 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[... ]"nr "[...]" w przedmiocie odmowy przyznania renty strukturalnej oddala skargę Sygn. akt I SA/Ol 714/09 Uzasadnienie Decyzją z dnia "[...]" Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]" o odmowie przyznania M.S. renty strukturalnej. W uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego ustalono, że w dniu 11 marca 2009 r. M.S. złożyła do Biura Powiatowego ARiMR wniosek o przejęcie renty strukturalnej po zmarłym mężu J.S. Do wniosku dołączyła odpis skrócony aktu małżeństwa, aktu zgonu męża, oświadczenie o darowaniu synowi M.S. gospodarstwa rolnego. W toku postępowania dołączyła ponadto decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia "[...]", na mocy której nabyła od dnia 1 września 2005 r. prawo do stałej renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy na czas nieokreślony. Wraz z wnioskiem M.S. złożyła oświadczenie, w którym zaznaczyła, że słuszne jest przejęcie przez nią renty strukturalnej po zmarłym mężu i rezygnacja z uprawnień do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy. W oparciu o takie dokumenty organ I instancji odmówił przyznania renty strukturalnej wskazując, że wnioskodawczyni ma ustalone prawo do stałej renty rolniczej, a tym samym nie został spełniony jeden z warunków do przejęcia renty strukturalnej po zmarłym współmałżonku, które to warunki określone zostały w § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114 poz. 1191 ze zm.). W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji wnioskodawczyni podała, że pobiera rentę chorobowa z KRUS, lecz zrezygnuje z niej z chwilą przyznania jej renty strukturalnej. Podkreśliła, że po rezygnacji z renty chorobowej będzie spełniała warunki określone w § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich. Organ II instancji uznał, że odwołanie wnioskodawczyni nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż dokonane przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR ustalenia faktyczne są prawidłowe i niewadliwe jest zastosowanie przepisów prawa. Organ ten wskazał, że warunki do przyznania renty strukturalnej po śmierci małżonka zostały określone § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114/04 poz. 1191 ze zm.). Zgodnie z § 10 ust. 1 tego rozporządzenia, małżonkowi uprawnionego do renty strukturalnej, w razie śmierci tego uprawnionego, przyznaje się rentę strukturalną, nie dłużej jednak niż do dnia, do którego tę rentę pobierałby uprawniony, jeżeli spełnione są łącznie następujące warunki: -przekazane gospodarstwo rolne stanowiło źródło utrzymania dla obojga małżonków; - małżonek uprawnionego do renty strukturalnej: a) ukończył 55 lat, lecz nie osiągnął wieku emerytalnego i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego lub ubezpieczenia społecznego rolników; b) nie prowadzi działalności rolniczej. Dyrektor ARiMR ustalił, że wnioskodawczyni w dniu 11 marca 2009 tj. w dacie złożenia wniosku o przejęcie renty strukturalnej, nie spełniła wszystkich warunków określonych ww. przepisem. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika bowiem, że w dniu tym miała ustalone prawo do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy. Organ podkreślił, że § 10 ust. 1 wyżej cytowanego rozporządzenia nie przewiduje możliwości przyznania renty strukturalnej wnioskodawcy, który zrezygnuje z przyznanej rolniczej renty chorobowej w dniu otrzymania renty strukturalnej, co powoduje, że organ pierwszej instancji prawidłowo odmówił stronie przyznania renty strukturalnej. W skardze na tę decyzję Dyrektora ARiMR M.S. wniosła o jej zmianę przez zobowiązanie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa do działania, którego nie określiła. Ponieważ skarga jest nieformalna, to biorąc pod uwagę zarzuty strony skarżącej można przypuszczać, że domaga się ona tego, by Sąd zobowiązał Dyrektora Agencji do przyznania jej renty strukturalnej. W uzasadnieniu skargi M.S. podkreśliła, że jeśli rolnik pozostaje w związku małżeńskim, a warunki do ubiegania się o przyznanie renty strukturalnej spełniają oboje małżonkowie, to rentę przyznaje się tylko jednemu z nich. Zwróciła uwagę, że ustawodawca w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich nie zabronił rezygnacji z renty inwalidzkiej w celu uzyskania prawa do renty strukturalnej lub zmniejszenia otrzymanej renty strukturalnej o kwotę renty chorobowej otrzymywanej z KRUS. Podsumowując niezbyt obszerne wywody skargi stwierdziła, że Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa błędnie zinterpretowała przepisy, na których oparła swe decyzje. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał w całości stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, z 2002 r. poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne sprawują więc kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Ponadto, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, z 2002 r. poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami skargi ani jej wnioskami. W świetle powyższego, sądy administracyjne powołane są wyłącznie do oceny legalności zaskarżonych aktów lub czynności i nie mają podstaw do powoływania się w swoich rozstrzygnięciach na zasady współżycia społecznego. Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonej decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji będącej przedmiotem skargi (art. 145 § 1 p.p.s.a.). Zauważyć też należy, w związku ze sformułowaniem żądania skargi, że Sąd nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, bowiem o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracji. Sąd nie ma też uprawnień reformatoryjnych, to znaczy, że w żadnym przypadku nie może zmienić zaskarżonej decyzji ani też nakazać organowi wydania decyzji o określonej treści, nawet w sytuacji, gdy uwzględnia skargę. Sąd natomiast uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części lub stwierdza jej nieważność, gdy są ku temu podstawy określone w art.145 p.p.s.a. Nie było w sprawie sporne, że na podstawie prawomocnej decyzji Prezesa KRUS z dnia "[...]" skarżąca od dnia 1 września 2005 r. ma ustalone prawo do renty rolniczej. Jak wynika z dołączonej do akt decyzji renta ta została ona przyznana na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 50, poz. 291 ze. zm.). Jest to więc renta z ubezpieczenia społecznego rolników w rozumieniu § 10 ust. 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia w sprawie rent strukturalnych, zatem to ustalenie prawa do renty stanowi negatywną przesłankę przyznania renty strukturalnej, o jakiej mowa w § 10 ust. 1 pkt 2 lit. a) in fine tego rozporządzenia. Należy zauważyć przy tym, że przepisy powołanego rozporządzenia w sytuacji o jakiej mowa w § 10 ust. 1 pkt 2 lit. a),nie przewidują możliwości wyboru świadczenia przez stronę, lecz brak możliwości przejęcia renty strukturalnej. Skarżąca nie kwestionowała tego, że w niniejszej sprawie miały zastosowanie przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich, (Dz. U. Nr 114 poz. 1191 ze zm.) przytaczanego dalej jako rozporządzenie w sprawie rent strukturalnych, zarzuciła jednak, że organy wadliwie zinterpretowały przepisy tego rozporządzenia. Odnosząc się do tego zarzutu, należy zauważyć, że interpretacja przepisów tego rozporządzenia, wbrew twierdzeniu strony jest poprawna. Rozporządzenie w sprawie rent strukturalnych zostało wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229, poz.2273 oraz z 2004 r. Nr 42, poz.386). Zgodnie z tym przepisem Rada Ministrów określa, w drodze rozporządzenia, szczegółowe warunki i tryb udzielania, wstrzymywania, zawieszania, zwracania i zmniejszania pomocy finansowej na działania objęte planem, a także przestrzenny zasięg wdrażania tych działań, mając na względzie zapewnienie prawidłowej realizacji planu i ustalenia dokonane z Komisją Europejską. Jedną z form działań z zakresu wspierania rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej objętych planem, o jakim mowa w art. 2 ust. 1 ustawy o wspieraniu rozwoju, jest uzyskiwanie rent strukturalnych (art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rozwoju). W ramach przytoczonej delegacji ustawowej mieści się więc określenie szczegółowych warunków udzielania pomocy finansowej w postaci rent strukturalnych, w tym również warunków przyznawania tych rent małżonkowi zmarłego uprawnionego do renty strukturalnej. Warunki te zostały określone w § 10 ust. 1 rozporządzenia w sprawie rent strukturalnych, zgodnie z którym, małżonkowi uprawnionego do renty strukturalnej, w razie śmierci tego uprawnionego, przyznaje się rentę strukturalną, nie dłużej jednak niż do dnia, do którego tę rentę pobierałby uprawniony, jeżeli spełnione są łącznie następujące warunki: 1) przekazane gospodarstwo rolne stanowiło źródło utrzymania dla obojga małżonków; 2) małżonek uprawnionego do renty strukturalnej: a) ukończył 55 lat, lecz nie osiągnął wieku emerytalnego i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników, b) nie prowadzi działalności rolniczej. Stosownie do §18 ust.1 pkt 2 rozporządzenia postępowanie w sprawie przyznania renty strukturalnej wszczyna się na pisemny wniosek złożony przez małżonka ubiegającego się o rentę strukturalną lub małżonka uprawnionego do renty strukturalnej, w przypadku, o którym mowa w §10. Przepisy rozporządzenia w §14 ust.1 regulują sytuację, gdy uprawniony do renty strukturalnej w trakcie jej pobierania nabędzie prawo do emerytury z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego lub ubezpieczenia społecznego rolników. Wówczas rentę strukturalną zmniejsza się o kwotę tej emerytury. W §14 ust.2 unormowano przypadek przyznania prawa do renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników w trakcie pobierania renty strukturalnej. Przepis ten przewiduje, że uprawnionemu wypłaca się rentę strukturalną, jeżeli wycofa wniosek o rentę z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników w terminie określonym w przepisach o emeryturach i rentach z funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ustęp 3 §14 rozporządzenia reguluje sytuację, gdy małżonek uprawnionego do renty strukturalnej, powiększonej o zwiększenie, o którym mowa w §12 ust.2 pkt 1 w trakcie jej pobierania nabędzie prawo do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego lub ubezpieczenia społecznego rolników, lub podejmie pracę zarobkową podlegającą obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, z wyjątkiem prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, rentę strukturalna zmniejsza się o kwotę tego zwiększenia. Wskazanie na uregulowania zawarte w §14 rozporządzenia konieczne jest z uwagi na argument skargi dotyczący możliwości rezygnacji z renty inwalidzkiej w celu uzyskania renty strukturalnej lub zmniejszenia renty strukturalnej o kwotę renty chorobowej otrzymywanej z KRUS, który skarżąca zdaje się wywodzić z §14 ust.3 rozporządzenia. Nie ulega wątpliwości, biorąc pod uwagę unormowanie §14 ust.1-3 rozporządzenia, że obejmuje ono wyłącznie sytuacje, gdy renta strukturalna jest już przyznana, a w trakcie jej pobierania dochodzi do nabycia prawa do emerytury lub renty przez samego uprawnionego lub jego współmałżonka, lub podjęcia pracy przez współmałżonka. Ustalenie prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników jest przeszkodą zarówno do przyznania renty strukturalnej producentowi rolnemu, stosownie do §4 pkt 1 rozporządzenia, jak również małżonkowi uprawnionego po jego śmierci (§10 ust.1 pkt 2 lit. a in fine). § 10 ust. 1 rozporządzenia w sprawie rent strukturalnych jest przepisem prawa materialnego określającym przesłanki pozytywne, których łączne spełnienie warunkuje możliwość przyznanie renty strukturalnej małżonkowi zmarłego uprawnionego do renty strukturalnej, a także przesłanki negatywne, które taką możliwość wykluczają. Niespełnienie którejkolwiek z przesłanek pozytywnych, a także zaistnienie - jak w niniejszej sprawie - którejkolwiek przesłanki wyłączającej możliwość przyznania renty strukturalnej małżonkowi zmarłego uprawnionego do renty strukturalnej, uniemożliwia przyznania renty strukturalnej małżonkowi zmarłego uprawnionego do renty strukturalnej, przez co stanowi uzasadnioną podstawę materialnoprawną do odmowy przyznania takiej renty. Powołany przepis jest jednoznaczny i nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Analizując sformułowanie "ma ustalone prawo do emerytury lub renty" należy zwrócić uwagę na to, że wyraźnie chodzi o sam fakt ustalenia tego prawa, nie zaś o korzystanie z niego. W przeciwnym razie przepis musiałby mieć inne brzmienie np. "pobiera świadczenie". Ustalenie prawa do renty jest faktem istniejącym obiektywnie i jakiekolwiek późniejsze działania, takie jak rezygnacja z prawa do renty, co proponuje skarżąca, nie są w stanie zmienić stanu rzeczy polegającego na tym, że ten fakt zaistniał. W związku z tym sugerowana przez stronę rezygnacja z korzystania z ustalonego już prawa nie może mieć, z punktu widzenia omawianego przepisu, żadnego znaczenia. Przepisy rozporządzenia nie stanowią w jakim momencie warunki, o jakich mowa w §10 ust.1 muszą być łącznie spełnione, lecz biorąc pod uwagę, że renta strukturalna przyznawana jest na wniosek (§18 ust.1pkt 2 rozporządzenia), przyjąć należy, iż wszystkie warunki muszą być spełnione w chwili składania tego wniosku. Nawet gdyby warunek (brak ustalonego prawa do renty lub emerytury) miał być spełniony w chwili śmierci uprawnionego do renty strukturalnej, to w stanie faktycznym sprawy ( data śmierci 7.02.2009 r.) również nie został spełniony. Bez wpływu na rozstrzygnięcie Sądu były twierdzenia skarżącej, że również ona spełniała warunki do przyznania renty strukturalnej. Przedmiotem sprawy administracyjnej, zakreślonym w wiążącym organ wniosku strony z dnia 11 marca 2009 r., było bowiem rozstrzygnięcie o uprawnieniu strony do przejęcia renty strukturalnej przez małżonka po śmierci uprawnionego do renty strukturalnej. Taki też wniosek został w sprawie rozstrzygnięty w oparciu o niewadliwie zastosowane przepisy prawa. W związku z tym, że skarżąca we wniosku odwoływała się do aspektów słusznościowych, które jej zdaniem, pozwalają zastosować do niej przepisy rozporządzenia, należy zauważyć, że żaden przepis rozporządzenia nie daje podstawy do oceny wniosku o przyznanie renty strukturalnej (w tym do przyznania jej po śmierci uprawnionego do renty strukturalnej) z punktu widzenia jakichkolwiek innych kryteriów niż wymienione w rozporządzeniu, a żadne z tych kryteriów nie nawiązuje do zasad współżycia społecznego czy względów słusznościowych. Zatem pogorszenie sytuacji materialnej wnioskodawczyni po śmierci współmałżonka nie mogło w świetle powołanych przepisów nie stanowić podstawy do uwzględnienia wniosku czy nawet w ogóle być wzięte pod uwagę przez organy kompetentne do przyznania renty strukturalnej ani przez Sąd. Ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.