I SA/Ol 717/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie - Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi R. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: wymiaru podatku od nieruchomości za lata 2008-2011 postanawia : przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych i odmówić ustanowienia adwokata Wnioskiem z dnia 3 stycznia 2013 r. skarżący R. M. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Uzyskuje dochody z tytułu świadczenia rentowego w wysokości 799,18 zł miesięcznie brutto. Posiada dom o powierzchni 71 m2, który jak wynika z opisu skarżącego stanowi samowolę budowlaną, oraz mieszkanie o powierzchni 17,8 m2 stanowiące współwłasność. W uzasadnieniu wniosku skarżący wyjaśnił, że uzyskuje wyłącznie dochody z tytułu renty inwalidzkiej w kwocie 691,25 zł netto miesięcznie. Nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną. Wskazał, że z żoną pozostaje w "separacji faktycznej". Nieuregulowanie sytuacji życiowej tj. brak rozwodu czy też orzeczonej separacji spowodowane jest kosztami takich postępowań oraz faktem, iż żona wnioskodawcy jest członkiem PZD i tylko ona posiada formalne prawo użytkowania działki, na którym znajduje się opodatkowany budynek. Skarżący oświadczył także, że PINB, prowadzi postępowanie w sprawie samowoli budowlanej. Określił, że w grudniu 2012 r. łączne koszty utrzymania domu wyniosły 716,86 zł, dodatkowo poniósł koszty leczenia stomatologicznego 300 zł. Ponadto stwierdził, że miesięcznie ok. 100 zł wydatkuje na niezbędne leki. Podkreślił, że obecnie ma maksymalne zadłużenie na karcie kredytowej, wyczerpane limity w banku , łączne długi bankowe wynoszą ponad 3.000 zł. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tj. Dz. U. z 2012r. , poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 8 stycznia 2013 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wyjaśnił, iż renta w kwocie 691,25 zł miesięcznie nie daje możliwości przeżycia "po ludzku" w tym nie pokrywa kosztów samodzielnego mieszkania, w związku z powyższym korzysta czasami z pożyczek od brata i żony. Z uwagi na trudności finansowe, zaciągnął kredyt na kwotę 1.600 zł miesięcznie na okres 3 lat, i w związku z powyższym spłaca raty miesięczne w kwocie ok. 62 zł. Posiada kartę kredytową z limitem 2.500 zł oraz kredyt odnawialny w kwocie 1.500 zł, który jest "wyczerpany". Dzięki powyższym środkom pieniężnym jest w stanie opłacić niezbędne do życia wydatki. Podkreślił, że w przedstawionych wyciągach z rachunku bankowego są udokumentowane wydatki z tytułu opłat za media. Wyjaśnił, iż ponosi wydatki na leki, które są konieczne z uwagi na stan zdrowia. Nadto, co miesiąc wykonuje badania krwi, które opłaca samodzielnie. W związku z sytuacją materialną zmuszony jest także do sprzedaży pamiątek rodzinnych za pośrednictwem aukcji internetowych. W ostatnich miesiącach nabywał także materiały niezbędne do naprawy samochodu. Posiada bowiem 21- letniego "[...]" o wartości szacunkowej ok. 500 zł. Z tego tytułu opłaca najniższą składkę OC – 250 zł rocznie. Wyjaśnił także, że z żoną nie prowadzi wspólnego gospodarstwa, jednakże czasami żona udziela mu pożyczek na opłacenie rachunków za gaz. Wyjaśnił, że stara się kupować artykuły spożywcze jak najbliżej i tańsze wędliny. Konieczną odzież nabywa w tzw. "ciucharni". Dodał, że pamiątki po rodzicach, w zasadzie zostały już wysprzedane, inne ruchomości w postaci np. samochodu nie przedstawiają wysokiej wartości. Mając na uwadze powyższe w celu zapewnienia mu prawa do sądu zwrócił się o zwolnienie od kosztów i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Ponadto należy zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z przedstawionych oświadczeń wynika, że skarżący uzyskuje dochody z tytułu renty inwalidzkiej w wysokości 691,25 zł. Ponosi koszty utrzymania w wysokości ok. 716,86 zł nie licząc stałych wydatków z tytułu spłaty rat kredytów 172 zł miesięcznie (62 zł rata kredytu, 110 zł spłata zadłużenia na karcie kredytowej), oraz wydatków na stomatologa, zakupy w "a" oraz zakupy na aukcjach internetowych. Podkreślić przy tym należy, że wymienione wyżej kwoty wydatków nie obejmują wydatków na żywność, zakup środków czystości czy też zakup niezbędnej odzieży i obuwia. Biorąc pod uwagę powyższe, referendarz sądowy uznał, że pomimo nie wyjaśnienia ww. rozbieżności pomiędzy wysokością uzyskiwanych dochodów a ponoszonymi wydatkami z uwagi na wysokość uzyskiwanego stałego dochodu, skarżący spełnia przesłankę do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący bowiem wykazał, że nie jest w stanie ponieść części kosztów postępowania. Przy czym ponoszone przez wnioskodawcę wydatki w postaci spłat pożyczek prywatnych zaciągniętych od żony jak i od brata czy też zobowiązań bankowych, nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zaliczają się koszty sądowe. Koszty sądowe należy bowiem traktować, jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyt (pożyczka) nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (zob. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012 r., II OZ 81 i 72/12, LEX nr 1121302 i 1121304). Dlatego też, nie można zaakceptować stanu, w którym Skarb Państwa będzie ponosił koszty toczącego się postępowania, a podmiot ubiegający się o prawo pomocy będzie regulował prywatne zobowiązania finansowe przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Na marginesie wskazać należy, iż w doktrynie postępowania sądowoadministracyjnego przyjmuje się, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz J. P. Tarno. Wydawnictwo Prawnicze. LexisNexis, Warszawa 2006, str. 320). Mając na uwadze powyższe uznano, że w sytuacji gdy skarżący poza niezbędnymi kosztami utrzymania jest w stanie również ponosić dodatkowe koszty, w postaci spłat rat kredytów, zadłużenia na karcie kredytowej czy też spłat pożyczek zaciągniętych od żony jest również w stanie opłacić koszty ewentualnego ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Niemożliwe w tak ustalonym stanie faktycznym było uznanie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W takiej sytuacji należało uznać, że poniesienie przez skarżącego kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika w niniejszej sprawie nie wiązałoby się z pozbawieniem go środków utrzymania. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.