I SA/Ol 724/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. W. na postanowienie Dyrektora Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]" Nr "[...]’ w przedmiocie: uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata Wnioskiem z dnia 15 listopada 2010 r. J. W. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną G. W. Z tytułu pełnienia funkcji biegłego sadowego oraz ze świadczenia emerytalnego małżonkowie W. uzyskują łączny dochód w wysokości 1.444,78 zł. Posiadają mieszkanie o powierzchni 60 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 6 ha. W uzasadnieniu wniosku skarżący wyjaśnił, że zaległości w opłatach za mieszkanie wynoszą 2.400 zł. Nadto spłaca pożyczkę zaciągniętą w PKO – wysokość raty wynosi 530 zł. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwana dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niej. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Analiza danych zawartych w przedłożonym oświadczeniu wskazuje, że sytuacja majątkowa, rodzinna i osobista skarżącego pozwala na opłacenie należnych kosztów sądowych jak i ewentualnych kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Ze złożonego oświadczenia wynika, że skarżący wraz z żoną uzyskują słały miesięczny dochód w wysokości 1.444 zł, nadto posiadają majątek w postaci nieruchomości rolnej o powierzchni 6 ha. W ocenie referendarza sądowego w oparciu o posiadany majątek jak i uzyskiwane dochody wnioskodawca ma możliwość opłacić należne koszty sądowe w tym wpis od skargi, który w przedmiotowej sprawie wynosi 100 zł. Zauważyć należy, że wnioskodawca spłaca raty pożyczki w wysokości 530 zł. Okoliczność ta potwierdza, iż wnioskodawca na zdolność do opłacenia również kosztów sądowych. Podkreślić należy, że zobowiązania cywilnoprawne nie mają pierwszeństwa w stosunku do zobowiązań publicznoprawnych, którymi są m.in. koszty sądowe. Nieracjonalne i niezgodne z art. 84 Konstytucji byłoby zwolnienie skarżącego z obowiązku opłacenia kosztów sądowych i tym samym przerzucenia go na ogół społeczeństwa w sytuacji gdy skarżący spłaca zobowiązania cywilnoprawne. Z tych też powodów nielogiczne byłoby również przerzucenie ciężaru ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika na ogół społeczeństwa. Odnosząc się do kwestii posiadanych zaległości z tytułu opłat za czynsz mieszkaniowy należy stwierdzić, iż niewątpliwie wpływają one na sytuację materialną wnioskodawcy. Okoliczność ta nie zmienia jednak oceny, iż w oparciu o posiadany majątek jak i uzyskiwane dochody skarżący jest w stanie zgromadzić niezbędne środki pieniężne na opłacenie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie ukształtował się bowiem pogląd, że posiadanie majątku, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia (postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09). Także sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków brakuje bieżących środków finansowych (postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04). W tak ustalonym stanie faktycznym brak jest podstaw do uznania, że skarżący spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy czy to w zakresie całkowitym czy też częściowym. Mając powyższe na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. Referendarz sądowy orzekł jak w sentencji postanowienia.