I SA/Ol 733/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu12 marca 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 9 stycznia 2013r. skarżący B. P. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 4.243 zł. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją matką. Jest zatrudniony w wymiarze 1/8 etatu z tytułu umowy o pracę osiąga dochód w wysokości 200 zł brutto. Pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym matka wnioskodawcy otrzymuje emeryturę w wysokości 1500 zł. Skarżący jest właścicielem mieszkania o powierzchni 60,3 m2. Innego majątku nie posiada. Argumentując wniosek skarżący wskazał, iż posiadane środki nie pozwalają mu na uiszczenie wpisu sądowego. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 17.01.2013r., skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń: - wyciągów bankowych z wszystkich posiadanych kont za ostatnie cztery miesiące (wrzesień - grudzień 2012r.) posiadanych przez skarżącego oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, bądź oświadczenia o braku powyższych, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie zestawienia miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym ( np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, czynsz, telefon, Internet, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty leczenia, lekarstw, ewentualne koszty eksploatacji samochodu, ewentualne raty pożyczek, kredytów, itp.), w miarę możliwości przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, ewentualnie oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy i podania jej zakresu, – wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia o stanie majątkowym skarżącego (nieruchomościach, nieruchomościach rolnych, innych nieruchomościach, podania ich powierzchni i położenia, ruchomościach, przedmiotach wartościowych o wartości większej niż 3000 euro, zasobach pieniężnych, oszczędnościach, papierach wartościowych, udziałach w innych podmiotach gospodarczych i ich wartości) – w okresie 01.01.2010 – 09.01.2013r., w przypadku zbycia lub nabycia w tym okresie jakiegoś składnika majątku należy wskazać tytuł prawny oraz kwotę zakupu, ewentualnie cenę sprzedaży (wskazanie przeznaczenia środków uzyskanych ze sprzedaży), - przedłożenia umowy zawartej z pełnomocnikiem, w przypadku braku umowy pisemnej określenia wysokości i sposobu zapłaty za usługę prawną, - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia w zakresie ewentualnego posiadania przez skarżącego polis ubezpieczeniowych na życie wraz z określeniem wysokości zgromadzonych na nich środków finansowych, częstotliwości i wysokości składek. W odpowiedzi na powyższe wezwanie w piśmie z dnia 29 stycznia 2012r. pełnomocnik skarżącego oświadczył, iż z wnioskodawcą w zakresie reprezentacji w niniejszym postępowaniu łączy go umowa ustna, na mocy której skarżący obowiązany jest uiścić wynagrodzenie w kwocie 1 PLN + VAT. Jednocześnie przedłożono zestawienie miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, zgodnie z którym opłata za mieszkanie wynosi 495 zł, opłata za telefon 140 zł oraz opłata za energię elektryczną 170 zł. Powyższe wydatki uwiarygodniono odpowiednimi fakturami (k. 34-38). Skarżący złożył oświadczenie, iż w latach 01.01.2010-09.01.2012 nie przeprowadzał żadnej transakcji zbycia lub nabycia składników majątku. Wyjaśnił również, że nie posiada polis ubezpieczeniowych oraz konta bankowego. W związku z niewyczerpującym udzieleniem odpowiedzi na wszystkie pytania zawarte w wezwaniu z dnia 17 stycznia 2013r., a także koniecznością wyjaśnienia innych okoliczności wystosowano do skarżącego ponowne wezwanie z dnia 5 lutego 2013r. dotyczące jego stanu majątkowego poprzez złożenie: – wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia, czy pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym matka skarżącego posiada konta bankowe w przypadku odpowiedzi pozytywnej należy przedłożyć wyciągi bankowe z posiadanego(nych) przez matkę konta za ostatnie pięć miesięcy (wrzesień - grudzień 2012r., styczeń 2013r.), w przypadku braku konta bankowego należy przedłożyć dokument potwierdzający fakt wypłaty świadczenia emerytalnego bezpośrednio do rąk matki skarżącego lub za pośrednictwem organu pocztowego, - przedłożenia dokumentu potwierdzającego wysokość uzyskiwanego przez skarżącego wynagrodzenia ze stosunku pracy jak i dokumentującego sposób przekazywania tych środków pieniężnych, – wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia o stanie majątkowym skarżącego (nieruchomościach, nieruchomościach rolnych, innych nieruchomościach, podania ich powierzchni i położenia, ruchomościach, przedmiotach wartościowych o wartości większej niż 5.000 zł, zasobach pieniężnych, oszczędnościach, papierach wartościowych, udziałach w podmiotach gospodarczych i ich wartości) – w okresie 01.01.2010 – 09.01.2013r., wyjaśnień w tym przedmiocie nie zawarto w piśmie z dnia 29.01.2013r., pytanie dotyczyło stanu majątkowego skarżącego w danym okresie i ewentualnego zbycia lub nabycia składników majątkowych, a nie jedynie dokonanych przez niego w tym okresie transakcjach zbycia lub nabycia majątku, - przedłożenia zeznania podatkowego za lata 2011, 2012, w przypadku nie sporządzenia deklaracji za 2012r. - przedłożenia PIT 11 za 2012r. – wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia, czy skarżący posiada aktualnie - nabyte w 2004r udziały w Spółce A, w przypadku odpowiedzi negatywnej należy podać datę zbycia, środki uzyskane ze sprzedaży ze wskazaniem na co zostały przeznaczone oraz przedłożyć dokument potwierdzający zbycie udziałów. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący oświadczył, iż jedynym jego majątkiem jest lokal mieszkalny. Wyjaśnił iż w okresie trzyletnim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie nabył i nie zbył żadnego przedmiotu o wartości większej niż 5.000 zł. Matka skarżącego złożyła oświadczenie, iż świadczenie emerytalne otrzymuje za pośrednictwem organu pocztowego, na potwierdzenie złożono kserokopie przekazów pocztowych (k. 48), z których wynika otrzymywanie emerytury w wysokości 1583 zł netto. Jednocześnie oświadczyła, iż nie posiada konta bankowego. Skarżący wyjaśnił, iż posiada aktualnie nabyte w 2004r. udziały w Spółce A. Zgodnie z wezwaniem przedłożono zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu, z którego wynika, iż skarżący do 31.07.2012r. zatrudniony był w pełnym wymiarze i otrzymywał wynagrodzenie 1.500 zł brutto miesięcznie ( 1111,86 zł netto) Obecnie od 01.11.2012 zatrudniony jest na czas nieokreślony w wymiarze 1/8 etatu, a jego miesięczne wynagrodzenie wynosi 200 zł brutto (172,58 zł netto). Do oświadczenia przedłożono dowody wypłaty oraz kserokopie z listy płac (k. 53-60). Ze złożonego zeznania podatkowego za 2011r. (PIT -37) wynika, iż skarżący uzyskał dochód w wysokości 15.297 zł. Z PIT -11 za 2012r. wynika iż w ubiegłym roku osiągnął dochód w wysokości 9.810 zł ( Spółce B.) oraz dochód w wysokości 1.388,75 zł ( Spółce A). Pismem z dnia 1 marca 2013r. wezwano skarżącego o przedłożenie dokumentu potwierdzającego aktualną ilość i wartość akcji posiadanych przez niego w Spółce A , ogólną liczbę akcji w spółce oraz wartość nominalną jednej akcji. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca wyjaśnił, iż spółka wyemitowała 6676 akcji, a wartość jednej akcji wynosi 1.000 zł., wysokość kapitału zakładowego wynosi 6.676.000 zł. Skarżący posiada 4.675 akcji o wartości nominalnej 4.675.000 zł. Dodatkowo wyjaśniono, że wartość nominalna akcji będących własnością skarżącego nie odzwierciedla ich rzeczywistej wartości. Spółka w ubiegłym roku złożyła wniosek o upadłość (nieuwzględniony z przyczyn formalnych), a wartość rynkowa akcji równa się zeru. Do oświadczenia załączono wyciąg z KRS na dzień 08.03.2013r. oraz listę obecności akcjonariuszy z dnia 10.10.2007r. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych, o co wnosi skarżący w niniejszej sprawie, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Rzeczą wnioskodawcy - jako zainteresowanego - jest wykazanie zasadności złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zatem to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym zostanie bowiem przyznane tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Osoby fizyczne powinny partycypować w kosztach postępowania, jeżeli mają jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla nich i ich rodziny. Zwrócić należy uwagę, iż przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych jest obciążeniem budżetu państwa i przerzuceniem ciężaru tych kosztów na Skarb Państwa. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. W pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę, iż egzystencja skarżącego nie jest w żaden sposób zagrożona, co prawda uzyskuje on bardzo niski dochód w związku z zatrudnieniem na 1/8 etatu, jednakże pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką, która otrzymuje emeryturę w wysokości 1.583,76 zł. Łączny dochód rodziny wynosi 1.756,34 zł, po uiszczeniu wykazanych przez skarżącego wydatków, członkom rodziny pozostaje na utrzymanie kwota 951 zł. Dodać również należy, że skarżący jest właścicielem mieszkania o powierzchni 60 m2, które nie jest obciążone prawami osób trzecich. Tym samym sytuacja bytowa wnioskodawcy jest stabilna. Nie ma również przeszkód aby skarżący podjął dodatkowe zatrudnienie, w celu uzyskania większego dochodu. Wnioskodawca nie wskazywał bowiem przyczyn uniemożliwiających mu podjęcie dodatkowej pracy. Ponadto wskazać należy, iż skarżący jest właścicielem majątku w postaci akcji w spółce A. Kapitał zakładowy spółki wynosi 6. 676.000 zł. Skarżący posiada 4.675 akcji o wartości nominalnej 1.000 zł każda. Wnioskodawca posiada akcje o wartości 4.675.000 zł. Twierdzenia, że wartość rynkowa akcji równa jest zeru nie zostały poparte żadnymi dowodami, nie zostały również w żaden sposób uprawdopodobnione. Rozpoznający wniosek nie ma możliwości ustalania wartości rynkowej akcji danego podmiotu gospodarczego, ustalenia w tym zakresie mogłyby również spotkać się z zarzutem dowolności. Oceniając sytuację materialną strony Referendarz sądowy opiera się na dokumentach przedstawionych przez wnioskodawcę. Na podstawie przedłożonego wyciągu z Krajowego Rejestru Sądowego na dzień 8.03.2012r., nie można stwierdzić, aby spółka borykała się z trudnościami. Dane wynikające z wniosku wskazują, że spółka posiada kapitał zakładowy znacznej wartości, a skarżący posiada większości akcji w tym podmiocie o wartości 4.675.000 zł. Z przedłożonego dokumentu nie wynikają również trudności finansowe spółki, takie jak chociażby posiadanie zobowiązań wobec innych podmiotów czy organów państwowych. Brak bowiem wpisów dotyczących zaległości podatkowych, celnych czy zaległości na rzecz ZUS. Nie wynika również, aby spółka zawiesiła prowadzoną działalność gospodarczą. Spółka funkcjonuje zatem w obrocie gospodarczym, powyższe wynika także z przedłożonego PIT-11 za 2012r. Skarżący uzyskał bowiem w ubiegłym roku przychody z tytułu pracy w Spółce A. Z przedłożonego oświadczenia z dnia 8 marca 2013r. nie wynika również aby ponowiono złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, oddalonego w minionym roku ze względu na braki formalne. Wskazać również należy, że samo złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości czy nawet orzeczenie o ogłoszeniu upadłości danego podmiotu nie przesądza, że nie posiada on majątku. Uwzględnienie wniosku o ogłoszenie upadłości oznacza konieczność zaspokojenia wierzycieli z istniejącego majątku czy to poprzez zawarcie układu czy też w drodze likwidacji majątku. Ponadto należy mieć na względzie, że w przypadku rzeczywistego spadku wartości akcji możliwe było, w drodze uchwały wspólników, obniżenie kapitału zakładowego spółki, chociażby do obligatoryjnego ustawowego progu 100.000 zł, co znalazłoby odzwierciedlenie w wyciągu z KRS. Stwierdzić zatem należy, że brak jest danych pozwalających na przyjęcie, że wartość akcji posiadanych przez wnioskodawcę jest inna niż ta wynikająca z wyciągu z KRS, a tym samym, że skarżący nie posiada jakiegokolwiek majątku umożliwiającego mu na uiszczenie kosztów sądowych. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.