I SA/Ol 738/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. N. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi K. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: łącznego zobowiązania pieniężnego na 2013r. postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego Wnioskiem z dnia 13 listopada 2013r. skarżący K. N. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w tym wpisu sądowego w wysokości 100 zł oraz o ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwoma synami. Rodzina utrzymuje się z dwóch rent rodzinnych oraz zasiłku rodzinnego w łącznej wysokości 1.238 zł. Skarżący od 20 miesięcy jest bezrobotny, a od o 8 miesięcy nie posiada zasiłku dla bezrobotnych. Wnioskodawca jest właścicielem mieszkania o powierzchni 77 m2 , nieruchomości rolnej o powierzchni 1,27 ha, udziału w 1/8 części domu o powierzchni 120m2 oraz 1/8 działki o powierzchni 1239m2. Posiada oszczędności w wysokości 5.000 zł. Innego Majątku nie posiada. Majątku nie posiadają pozostający z nim we wspólnym gospodarstwie domowym synowie. Argumentując wniosek skarżący wskazał na trudną sytuację materialną rodziny oraz śmierć żony 5 lat temu. Wskazał również, iż podupadł na zdrowiu. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (teks jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), powoływana dalej jako p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. W badanej sprawie K. N. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania jak również pełnych kosztów postępowania bez ryzyka wystąpienia uszczerbku swojego utrzymania - co uzasadniałoby przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym czy też częściowym. Przeciwnie w przedstawionym stanie faktycznym dotyczącym jego sytuacji materialnej nie można stwierdzić, by poniesienie kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, leżało poza zakresem jego możliwości finansowych. Wskazać po pierwsze należy, iż skarżący jest właścicielem dodatkowego majątku nieruchomego. Poza mieszkaniem służącym zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych rodziny posiada udział we współwłasności domu oraz działki. Ponadto jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 1,27 ha. Posiadany majątek może przynosić potencjalne korzyści. Nieruchomości mogą służyć uzyskiwaniu dodatkowych dochodów, czy to poprzez ich sprzedaż, jak np. udziały w nieruchomościach, czy też odpowiednie wykorzystanie. W przypadku nieruchomości rolnej możliwa jest jej dzierżawa, uzyskiwanie płatności obszarowych, jak również uprawa posiadanego gruntu rolnego. Wskazane wyżej składniki majątku nieruchomego skarżącego, w ocenie rozpoznającego niniejszy wniosek, wyłączają możliwość przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, pomimo utrzymywania się rodziny z ograniczonych środków pieniężnych. Skarżący posiada również oszczędności w wysokości 5.000 zł, które umożliwiają mu poniesienie na obecnym etapie postępowania wpisu od skargi w wysokości 100 zł oraz ewentualnego ustanowienia pełnomocnika, jeżeli w jego ocenie zachodzi potrzeba jego ustanowienia. Referendarzowi sądowemu wiadomo z urzędu, iż wysokość posiadanych przez skarżącego oszczędności nie uległa zmianie, co najmniej od stycznia br., tj. przez ponad pół roku. W sprawie o sygn. I SA/Ol 693/12, w której wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznany został w dniu 16 stycznia 2013r. wnioskodawca deklarował posiadanie oszczędności w tej samej wysokości. Z powyższego wynika, iż sytuacja rodziny, pomimo utrzymywania się jedynie ze świadczeń socjalnych i to w bardzo niskiej wysokości, nie wymaga sięgania do zgromadzonych zasobów finansowych. Pomimo nie otrzymywania aktualnie zasiłku dla bezrobotnych, skarżący nie był zmuszony do uszczuplenia posiadanych środków pieniężnych. Wysokość posiadanych oszczędności pozostała niezmienna od stycznia 2013r. Tym samym nie ma podstaw, aby przyznać skarżącemu prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. Nieuprawnionym bowiem jest żądanie przerzucenia ciężaru kosztów postępowania na ogół współobywateli, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu, w sytuacji, gdy skarżący posiada oszczędności i z nich nie korzysta. Oznacza to, że jego sytuacja finansowa i majątkowa nie jest na tyle trudna aby konieczne było wykorzystanie tych środków. W tak ustalonym stanie faktycznym niemożliwym było uznanie, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Dodatkowo argumentując odmowę ustanowienia pełnomocnika wskazać należy, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, gdyż jego obecność na tym etapie postępowania nie jest obowiązkowa. Złożona przez stronę skarga ma dla sądu wyłącznie charakter niewiążącej informacji na temat wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu. Sąd I instancji, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone. Oznacza to, że sąd ma nie tylko prawo ale przede wszystkim obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Co ważne przepis art. 6 p.p.s.a. zobowiązuje sąd do udzielania stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz do pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, zapewniając tym samym ochronę takiej strony. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.