I SA/Ol 738/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Czajkowski po rozpoznaniu dniu 4 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R.G. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 16 czerwca 2016 r., odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]", w przedmiocie określenia kwoty do zwrotu podatku od towarów i usług za drugi i trzeci kwartał 2012 r. oraz za drugi i trzeci kwartał 2013 r. postanawia: 1. utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie w części określonej w punkcie 1 jego sentencji, w zakresie umorzenia postępowania w przedmiocie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, 2. zmienić zaskarżone postanowienie w punkcie 2. sentencji i przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, WSA/post.1 - sentencja postanowienia Postanowieniem z dnia 18 listopada 2015 r. Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie w pkt 1. sentencji umorzyła postępowanie z wniosku R.G. o zwolnienie od kosztów sądowych, zaś w pkt 2. odmówiła ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu postanowienia wskazano na ustalenia odnośnie stanu rodzinnego, majątku i dochodów wnioskodawcy. Z oświadczenia o stanie majątkowym wynika, że prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe. Uzyskuje miesięczne dochody netto z tytułu dopłat bezpośrednich w wysokości 948,51 zł (14.000 zł rocznie), z tytułu hektara przeliczeniowego - 836,19 zł oraz z pozarolniczej działalności gospodarczej - 162,60 zł netto. Łączny dochód wynosi 1.947,30 zł netto miesięcznie. Koszty utrzymania z tytułu opłat wynoszą miesięcznie 500 zł, zakupu materiałów do działalności rolniczej - 150 zł, podatek od nieruchomości i rolny - 52,75 zł, raty kredytu inwestycyjnego stanowi kwota 1.514 zł zaś dwóch innych pożyczek - 541 zł. Skarżący jest właścicielem domu o powierzchni 60 m2 i szacunkowej wartości ok. 20.000 zł, nieruchomości rolnej o powierzchni 8,3313 ha, w tym nieużytki 0,38 ha, o szacunkowej wartości 120.000 zł. Posiada ciągnik, kosiarkę rotacyjną, siewnik zboża, rozrzutnik obornika o wartości ok. 10.000 zł, jak również 15 sztuk trzody o wartości ok. 24.000 zł. Ponadto jest właścicielem ciągnika "[...]" wraz z prasą o wartości 160.000 zł, wykorzystywanego do pozarolniczej działalności gospodarczej, a zakupionego na raty. Zadłużenie wnioskodawcy z tego tytułu wynosi 62.000 zł. Skarżący posiada też samochód marki "[...]", rok produkcji 1997. Odmowę ustanowienia radcy prawnego referendarz sądowy uzasadniła tym, że złożone przez skarżącego dokumenty nie były wyczerpujące. Pominął on m.in. kwestie zdolności finansowej osób udzielających mu pomocy (matka). Jego dochody nie są zaś na tyle niskie, aby konieczne było korzystanie z pomocy Państwa i nie wymagają interwencji socjalnej na podstawie ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004r. (tj. Dz.U.z 2015., poz. 163 ze zm.). Przekraczają ponadto wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego w 2015 r. na kwotę brutto 1750 zł, (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 września 2014 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2015 r., Dz. U. z 2014 r., poz. 1220). W ocenie referendarza, nie można przedkładać konieczności ponoszenia wydatków nad obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Trudno przy tym uznać, że wnioskodawca nie może ponieść kosztów sądowych, w sytuacji, gdy był w stanie zakupić sprzęt do prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, tj. ciągnik o wartości 160.000 zł, a następnie spłacać miesięczne raty kredytu w wysokości 1.600 zł. Również posiadanie domu, nieruchomości rolnej o pow. 8,3313 ha oraz inwentarza żywego o szacunkowej wartości około 24.000 zł, wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. W sprzeciwie od postanowienia w części odmawiającej ustanowienia radcy prawnego skarżący podniósł, że jedyne źródło jego utrzymania stanowią dochody z tytułu płatności rolnych, przy czym do tej pory nie otrzymał jeszcze płatności na sumę 5.000 zł. Działalność gospodarcza ma charakter sezonowy, a dochód z niej w 2015 r. wyniósł 162,60 zł netto. W tym roku nie wykonał żadnej usługi, a działalność jest zawieszona. Obciąża go kredyt inwestycyjny do 2020 r., z tytułu którego rata miesięczna wynosi 1.514 zł. Na spłaty rat z tego tytułu zaciąga inne kredyty. Wykorzystywany w gospodarstwie traktor uległ awarii, a części do jego naprawy skarżący zakupił na raty, za kwotę 910 zł. Wnioskodawca wskazał również, że przebywa na zasiłku chorobowym, zaś stan jego zdrowia nie ulega poprawie. Do sprzeciwu dołączył zestawienie operacji na rachunku bankowym za okres od dnia 1 maja do 27 czerwca 2016 r., z którego wynika saldo rachunku – 3.870,92 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718), dalej jako: "p.p.s.a.", od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. W świetle art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawidłowo zwrócono uwagę z zaskarżonym postanowieniu na treść art. 239 § 1 pkt 4 p.p.s.a., zgodnie z którym strona, której przyznane zostało prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Jeżeli skarżący objęty jest w niniejszej sprawie takim zwolnieniem, na podstawie postanowienia tut. Sądu z dnia 21 grudnia 2015 r., którym zwolniono go od kosztów sądowych ponad kwotę 200 zł, zaś przyznane w tym zakresie prawo pomocy nie zostało cofnięte, jak również nie wygasło, to nadal korzysta on ze zwolnienia od kosztów sądowych w tym zakresie przez cały tok postępowania sądowoadministracyjnego. Przyznane prawo pomocy rozciąga się bowiem na całe postępowanie sądowoadministracyjne w danej sprawie, obejmuje postępowanie zażaleniowe i kasacyjne, a nawet postępowanie wznowieniowe (p. Uchwała NSA z dnia 2 grudnia 2010r. sygn. akt II GPS 2/10, publ. CBOiS). Jeżeli zatem skarżący w dalszym ciągu może korzystać z przyznanego jej prawa pomocy, w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych (odpowiednia kwota 200 zł została przez stronę uiszczona), słusznie zwrócono uwagę w zaskarżonym postanowieniu, że rozpoznawanie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jest zbędne, a postępowanie w tym zakresie podlega umorzeniu. Natomiast rozpoznając złożony w niniejszej sprawie sprzeciw w związku z odmową przyznania stronie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, Sąd stwierdził, że w świetle opisanych wyżej ustaleń opartych m.in. na danych przedstawionych przez skarżącego w sporządzonym na urzędowym formularzu wniosku o prawo pomocy, jego sytuacja osobista i majątkowa jest niewątpliwie trudna. Oceniając ustalenia odnośnie możliwości płatniczych strony w kontekście przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, należy zdaniem Sadu uznać, że nie pozwalają one na pokrycie również kosztów wynagrodzenia radcy prawnego celem sporządzenia skargi kasacyjnej. Wobec zatem sytuacji wnioskodawcy – m.in. z uwagi na wysokość uzyskiwanych miesięcznie dochodów, aktualny stan jego zdrowia, uniemożliwiający wykonywanie pracy oraz brak środków finansowych na rachunku bankowym – złożony wniosek zasługiwał na uwzględnienie. Podkreślenia wymaga, że prawo pomocy stanowi szczególną instytucję postępowania przed sądami administracyjnymi, której celem jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, nie będącym w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W opisanej wyżej sytuacji, pokrycie przez skarżącego kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika związanych z wniesieniem skargi kasacyjnej, może wiązać się z uszczerbkiem dla jego utrzymania koniecznego i w konsekwencji stanowić przeszkodę w realizacji przysługującego mu prawa do sądu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.