I SA/Ol 738/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 24 października 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Z. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności prezesa zarządu spółki z o.o. za zaległości podatkowe spółki postanawia: odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego WSA/post.1 - sentencja postanowienia Skarżący Z. M. wniósł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w osobie radcy prawnego K. M. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe. Nie posiada jakiegokolwiek majątku: nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Wnioskodawca osiąga dochód z tytułu umowy cywilnoprawnej w wysokości 5.000 zł netto miesięcznie. Argumentując wniosek skarżący wskazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego do utrzymania swojej osoby. Rozpoznając niniejszy wniosek zważono co następuje: Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie. Wyjątek od powyższej zasady wprowadza instytucja prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 718 dalej cyt. jako p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Uwzględniając powyższe należy uznać, że w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja materialna nie wskazuje, wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, iż nie posiada on, środków pieniężnych na opłacenie kosztów niniejszego postępowania. Nie można uznać, że wnioskodawca posiadający stałe miesięczne wynagrodzenie w wysokości 5.000,00 zł netto, które pozostaje do jego wyłącznej dyspozycji, w sytuacji niepozostawania innych osób na jego utrzymaniu, jest osobą żyjącą w ubóstwie, pozbawioną dostatecznych środków materialnych dla zaspokojenia własnych potrzeb, a w związku z tym wymagającą pomocy państwa polegającej na zwolnieniu od kosztów sądowych i ustanowienia dla niego pełnomocnika z urzędu. Skarżący nie wykazał co prawda jakichkolwiek wydatków oraz kosztów związanych z własnym utrzymaniem, jednakże przy wysokości osiąganego przez niego dochodu i racjonalnym gospodarowaniu nim, będzie w stanie uiścić wpis sądowy od skargi wynoszący 500 zł oraz ustanowić pełnomocnika, jeżeli w jego ocenie zachodzi potrzeba reprezentowania go przez profesjonalny podmiot. Zauważenia wymaga, że z oświadczenia wnioskodawcy nie wynika, aby w niniejszym przypadku zachodziły szczególne okoliczności (np. ciężka, obłożna choroba, poważne kłopoty rodzinne, niedostatek, nadzwyczajne zdarzenia losowe), mogące skutkować obciążeniem ponadprzeciętnie wysokimi wydatkami. Jak wynika z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy, ciężar wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie ubiegającej się o uzyskanie takiego prawa. Rolą sądu (referendarza sądowego) nie jest natomiast poszukiwanie argumentów i dokumentów obrazujących trudną sytuację majątkową strony. Uznając, że uzyskiwane dochody mogą stanowić źródło pokrycia zarówno wydatków ponoszonych w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych skarżącego, jak również kosztów niniejszego postępowania, referendarz sądowy odstąpił od wezwania wnioskodawcy do przedstawienia, w trybie art. 255 p.p.s.a., dokumentów źródłowych, które w sposób najpełniejszy zobrazowałyby sytuację finansową skarżącego, takich jak np. wyciągów z rachunków bankowych, wykazania kosztów utrzymania, oświadczenia o pozostawaniu w związku małżeńskim i majątku żony, czy przedstawienia tytułu prawnego do nieruchomości, w której skarżący zamieszkuje, a która jak wynika ze stron internetowych (np.www.zumi.pl) stanowi kompleks turystyczny. Na marginesie dodać należy, że ustanowienie pełnomocnika z urzędu w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji ma charakter wyjątkowy. Sąd pierwszej instancji, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone. Oznacza to, że sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu następuje tylko wówczas gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 6, w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z 20.06.2008 r., sygn. akt II OZ 625/08 LEX nr 493568, postanowienie NSA z 10 stycznia 2014r., sygn. akt II OZ 1212/13, publ. CBOSA). Mając na względzie całość powyższej argumentacji uznano, że skarżący nie spełnia warunków do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie tj zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W związku z powyższym na zasadzie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.