I SA/Ol 740/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania postanawia: zwolnić skarżącą od kosztów sądowych ponad kwotę 50 zł WSA/post.1 - sentencja postanowienia Skarżąca I. Z. (dalej jako skarżąca, wnioskodawczyni) reprezentowana przez pełnomocnika, zwróciła się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach (PPF) wynikało, iż prowadzi ona samodzielne gospodarstwo domowe. Wnioskodawczyni otrzymuje rentę w wysokości "[...]" zł. Skarżąca jest właścicielką nieruchomości rolnej o powierzchni "[...]" ha i szacunkowej wartości "[...]" zł, klasa ziemi VI a i VI b. Innego majątku nie posiada. Wskazała, iż ziemia zajęta jest przez komornika, a dług wynosi około "[...]" zł. Do kosztów utrzymania skarżąca zaliczyła czynsz "[...]"zł, prąd "[...]" zł, leki "[...]" zł, wyżywienie "[...]" zł, "kredyty-komornik" "[...]" zł. W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2017r., poz. 1369, ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.) skarżąca wyjaśniła, iż lokal w którym zamieszkuje nieodpłatnie należał do jej zmarłego brata, postępowanie spadkowe jeszcze się nie odbyło, w lokalu tym ponosi jedynie opłaty za prąd w wysokości "[...]" zł. Nie korzysta z pomocy społecznej, otrzymuje rentę zdrowotną "[...]" zł i alimenty od córki w kwocie "[...]" zł. Wnioskodawczyni wyjaśniła, iż nie posiada rachunku bankowego, lokat terminowych. Rentę i alimenty otrzymuje do "rąk własnych". W odpowiedzi na wezwanie skarżąca wyjaśniła ponadto, iż prowadzi działalność gospodarczą. Jedynym składnikiem majątku wykorzystywanym do prowadzenia działalności gospodarczej są towary handlowe. W dodatkowym oświadczeniu skarżąca wskazała, iż szacunkowa wartość posiadanej przez nią nieruchomości rolnej wynosi "[...]" zł, nieruchomość nie jest uprawiana i nie przynosi żadnych dochodów. Dodała, iż nieruchomości przy ulicy "[...]" i ulicy "[...]" w "[...]" były przez nią jedynie dzierżawione. Wyjaśniła, iż wysokość aktualnego jej zadłużenia wynosi "[...]" zł. Odnośnie wynagrodzenia pełnomocnika wskazała, iż reprezentuje on wnioskodawczynię pro bono. Do złożonych oświadczeń załączono dokumenty źródłowe, do których przedłożenia skarżąca była zobowiązana. Przedłożono kopię decyzji z ZUS w przedmiocie waloryzacji renty z dnia 6 marca 2017r., z której wynika wysokość świadczenia rentowego do wypłaty w wysokości "[...]" zł, po potrąceniu z powodu egzekucji o "[...]" zł, przedłożono kopię przekazu pocztowego na ww. kwotę renty skarżącej, kopię decyzji ZUS z dnia 12.05.2017r. o ustaleniu prawa do renty na dalszy okres córki skarżącej "[...]", z której wynika wysokość świadczenia w wysokości "[...]" zł, przedłożono kopię przekazu na kwotę "[...]" zł na rzecz skarżącej od komornika, oraz przekazu z tytułu renty na kwotę "[...]" zł, przedłożono kopie deklaracji VAT -7 za lipiec-wrzesień 2017r, kopię deklaracji PIT-36, PIT/B, przedłożono kopie dwóch faktur z tytułu nabycia towarów na kwotę "[...]" zł oraz "[...]" zł, przedłożono kopie PIT-5 za sierpień 2017r., obliczenie dochodu za okres styczeń-sierpień 2017r. z którego wynika strata w wysokości "[...]" zł. Ponadto załączono także kopię zawiadomienia o wszczęciu egzekucji z dnia 11.01.2017r., kopię zawiadomienia z dnia 11.01.2017r. o przekazywaniu potrąceń na rzecz organu egzekucyjnego, kopię postanowienia o przekazaniu sprawy według właściwości komornikowi Sądowemu przy SR "[...]". Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Instytucję prawa pomocy należy stosować wyjątkowo, a więc w stosunku do osób ubogich, nie mających jakichkolwiek stałych źródeł dochodów, czy też posiadających je, jednak w wysokości nie wystarczającej na zaspokojenie nawet podstawowych potrzeb. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Mając powyższe na uwadze uznano, że wniosek skarżącej zasługuje na częściowe uwzględnienie, w zakresie zwolnienia z części kosztów sądowych. Za powyższym przemawia fakt, iż środki uzyskiwane przez wnioskodawczynię nie są na tyle wysokie, aby umożliwiały uiszczenie łącznej kwoty wpisów od skarg wniesionych przez skarżącą, bez uszczerbku jej utrzymania koniecznego. Wzięto bowiem pod uwagę, iż skarżąca na obecnym etapie postępowania zobowiązana będzie do uiszczenia kolejnych wpisów od skarg w czterech sprawach zawisłych przed tut. Sądem. Tym samym zobowiązana byłaby do uiszczenia aktualnie łącznej kwoty 400 zł, co przekraczałoby, zdaniem rozpoznającego niniejszy wniosek, jej możliwości finansowe. Wskazać bowiem należy, że po opłaceniu stałych kosztów utrzymania w tym także wyżywienia, wnioskodawczyni pozostaje kwota około "[...]" zł. Skarżąca utrzymuje się z renty oraz alimentów od córki w łącznej wysokości "[...]" zł. Natomiast jej wydatki wynoszą około "[...]" zł. Nie uwzględniono bowiem wykazywanej przez skarżącą kwoty "[...]" zł tytułem "kredyty-komornik" ponieważ renta w wysokości "[...]" zł otrzymywana jest już po potrąceniach komorniczych, spłaty innych "kredytów" skarżąca natomiast nie wykazała. Tym samym, z pozostałej po opłaceniu kosztów utrzymania kwoty "[...]" zł, skarżąca będzie w stanie opłacić koszty sądowe określone na kwotę "[...]" zł w każdej sprawie. Za powyższym stanowiskiem przemawia także fakt, iż skarżąca jest właścicielką nieruchomości rolnej o powierzchni "[...]" ha. Wyjaśnienia skarżącej, iż majątek nieruchomy nie przynosi jakichkolwiek dochodów nie stanowi automatycznej podstawy do zwolnienia wnioskodawczyni od kosztów sądowych. Wskazać należy, że zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, może być również przedmiotem określonych stosunków cywilnoprawnych np. dzierżawy, najmu czy też ostatecznie sprzedaży, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Pod pojęciem stanu majątkowego należy bowiem rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Z tego też względu majątek w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, postanowienie NSA z dnia 26 września 2012r., sygn. I OZ 698/12, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2011r., sygn. I GZ 48/11, postanowienie NSA z dnia 12 lipca 2016r. sygn. akt I OZ 732/16, publ. CBOSA). Podstawy do zwolnienia skarżącej z całości kosztów sądowych nie stanowi także wykazywana przez nią strata z prowadzonej działalności gospodarczej. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych (por. postanowienie NSA z 9 września 2013 r., II GZ 489/13, publ. CBOSA). Ponadto wzięto pod uwagę, iż dochody skarżącej, niewątpliwie niskie, jednakże przekraczają próg interwencji socjalnej, wynoszący od dnia 1 października 2015 r. - 634 zł dla osoby samotnie gospodarującej (zob. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - Dz.U. 2015.1058 i art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - Dz. U. z 2016 r., poz. 930 z późn. zm.). Jak wskazano wyżej prawo pomocy znajduje uzasadnienie wyłącznie wobec osób bardzo ubogich, a więc takich które w chwili złożenia wniosku żyją poniżej progu interwencji socjalnej, do których wnioskodawczyni zaliczyć nie można. Z uwagi na powyższe zwolniono skarżącą z części kosztów sądowych, tj. z kwoty ponad 50 zł w każdej sprawie, uznając że kwota ta (i suma wpisów w 4 sprawach) mieści się w możliwościach finansowych wnioskodawczyni. Zauważyć należy, że zwolnienie obejmuje wszystkie koszty ponad tę kwotę tj. także ewentualne przyszłe koszty sądowe, takie jak np. opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł (jeżeli skarga zostanie oddalona) i wpis od skargi kasacyjnej stanowiący połowę wpisu od skargi. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 258§2 pkt 7 p.p.s.a. orzec należało jak w sentencji.