I SA/Ol 755/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie - Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym z wniosku K. G. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: łącznego zobowiązania pieniężnego na 2014 r. postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata K. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2014 r. Wnioskiem z dnia 22 października 2014 r. (data wpływu do Sądu) złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z prowadzonego gospodarstwa rolnego. Wnioskodawca oświadczył, że posiada dom o powierzchni 139,78 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 9,25 ha oraz trzy budynki gospodarcze. Dodał, że w 2012 doszło do gradobicia. Pismem z dnia 27 października 2014 r. skarżący na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012r. , poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako "p.p.s.a."), wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dokumentów źródłowych w zakresie okoliczności dotyczących jego, stanu majątkowego, które mogą mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie, skarżący pismem z dnia 4 listopada 2014 r. wyjaśnił, że nie posiada oszczędności i kredytów. Nie prowadzi również księgowości. Od 2006 r. nie ubiega się o dotacje i płatności obszarowe. Posiada ciągnik i narzędzia konne dostosowane do ciągnika. W czasie żniw korzysta z wynajętego sprzętu. Na własny użytek dokonuje uboju hodowanych przez siebie zwierząt. Wyjaśnił, że wskazana przez niego kwota dochodu w formularzu wniosku PPF – 300 zł miesięcznie jest aktualna. Nadto skarżący wskazał, że dochód miesięczny uzależniony jest od polityki prowadzonej przez ministra rolnictwa. Oskarżony oświadczył, że rezygnuje z wniosku o przyznanie adwokata, gdyż nie uczestniczy on w codziennym życiu skarżącego. Do pisma załączył: informację o stanie zaległości w sprawie egzekucyjnej z dnia 19.12.2013 r., protokół z posiedzenia jawnego Sądu Rejonowego z dnia "[...]" wysłuchanie wierzyciela i dłużnika przed zawieszeniem lub umorzeniem postępowania w trybie art. 827 kpc z dnia 9.07.2013 r., postanowienie Sądu Rejonowego z dnia "[...]" w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych, potwierdzenie przyjęcia szkody na budynkach gospodarczych w wyniku nawałnicy z gradobiciem z dnia "[...]" oraz protokół oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie rolnym z dnia "[...]" Referendarz sądowy stwierdził, co następuje: Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Następnie w odpowiedzi na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a wnioskodawca cofnął wniosek w zakresie przyznania prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata. Zgodnie z art. 245 § p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zauważyć należy, że o przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd (referendarz sądowy) nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Powszechnie zarówno w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jak i doktrynie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy, nazywana "prawem ubogich", daje Sądowi kompetencję, w uzasadnionych przypadkach, do zadecydowania o pokryciu kosztów postępowania sądowego, z budżetu Sądu, czyli w konsekwencji przez innych podatników. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź osoby, których środki są ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r., sygn. akt FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (niepublikowane), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Podkreślić należy, że skarżący nie przedstawił żadnych wyjaśnień, na podstawie których możliwa byłaby ocena rzeczywistej sytuacji materialnej strony. W pierwszej kolejności, należy stwierdzić, że skarżący pomimo wezwania do złożenia oświadczenia w zakresie realnie uzyskiwanych dochodów z gospodarstwa rolnego poprzestał na lakonicznym oświadczeniu, że uzyskuje dochód w kwocie 300 zł miesięcznie. Biorąc zaś pod uwagę fakt, iż skarżący posiada gospodarstw rolne o powierzchni 9,25 ha fiz., nadto dzierżawi grunty od Gminy o powierzchni 0,4367 ha co stanowi 11,0306 ha przel. (według decyzji wymiarowej z dnia "[...]") nie sposób uznać, że podana kwota dochodu stanowi realnie uzyskiwany dochód z gospodarstwa. Skarżący określił dochód z gospodarstwa rolnego na kwotę 300 zł miesięcznie, jednakże w ocenie referendarza zaniżył on wysokość uzyskiwanego dochodu. Kierując się bowiem wskazaniami art. 18 ustawy z 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r., poz. 1381) dochód z gospodarstwa rolnego wylicza się przyjmując za podstawę wielkość posiadanych gruntów w ha przeliczeniowych, tj. 11,0306 ha przel. Zgodnie z wydanym na podstawie powołanego unormowania obwieszczeniem Prezesa GUS z 23 września 2014 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2013 r. (MP z 2014 r. poz.827), dochód ten wyniósł 2.869 zł. Zatem miesięczny dochód skarżącego z posiadanych gruntów rolnych obliczony na podstawie przywołanych przepisów wynosi 31.645,79 zł rocznie, tj. 2637,23 zł miesięcznie (11,0306 ha przel. x 2.869 zł = 31.645,79 zł /dochód roczny/ : 12 miesięcy = 2637,23 zł). Skarżący nie przedstawił przy tym żadnych wyjaśnień odnośnie wysokości ponoszonych kosztów utrzymania. Przedstawione zaś oświadczanie, iż dochód skarżącego zależy od ministra rolnictwa nie udziela odpowiedzi na wezwanie o przedstawienie realnie uzyskiwanych dochodów z gospodarstwa rolnego. Podobnie skarżący nie ustosunkował się żaden sposób co do kwestii ilości posiadanych zwierząt , ich rodzaju, celu hodowli oraz przybliżonej wartości. W tym zakresie również poprzestał na stwierdzeniu, że w związku prowadzoną polityką rolną stracił na hodowli byczka kwotę 600 zł. Podkreślić należy, że dla oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest to kwestia kluczowa, bez której w praktyce nie jest możliwe pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Porównanie bowiem uzyskiwanych dochodów z ponoszonymi kosztami, a przede wszystkim z ich rodzajem i wysokością daje bowiem obraz rzeczywistej sytuacji finansowej strony. Bez tak istotnych danych referendarz sądowy nie mógł przyjąć, że strona nie posiada wolnych środków na opłacenie kosztów sądowych, nawet przyjmując, że w 2012 r. skarżący poniósł straty w związku z gradobiciem. Unikając przedłożenia zarówno stosowych oświadczeń jak i dokumentów skarżący uniemożliwił poczynienie koniecznych dla rozpoznania wniosku ustaleń dotyczących ewentualnej zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Niedostosowanie się do wezwania, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a. należy interpretować na niekorzyść wnioskodawcy. W ocenie rozpoznającego wniosek, strona która w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, musi się liczyć z tym, że nie będzie podstaw do uznania zasadności jej wniosku. Analiza zgromadzonego materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że skarżący nie przedłożył dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej. Przyjąć zatem należało, że przedstawił on swoją sytuację finansową w sposób selektywny, uchylając się od wykazania swoich rzeczywistych możliwości płatniczych, nie wykazując tym samym, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Zauważyć przy tym należało, że skarżący został prawidłowo pouczony, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Zatem należy stwierdzić, że już z samego faktu nałożenia na niego zobowiązania w trybie art. 255 P.p.s.a., tj. przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jego możliwości płatniczych, powinien wywieść, że zostanie obciążony negatywnymi skutkami związanymi z nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów. Ponadto zauważyć należy, iż prawo pomocy może być przyznane stronie wyłącznie na jej wniosek (art. 243 § 1 ppsa). Wobec cofnięcia przez skarżącego wniosku o ustanowienie adwokata, postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy w tym zakresie stało się zatem bezprzedmiotowe. Przepisy p.p.s.a. nie przewidują jednak umorzenia postępowania w sprawach wpadkowych (akcesoryjnych), takich jak przyznanie prawa pomocy. Z tego też względu, cofnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy, na etapie rozpoznawania tego wniosku przez referendarza sądowego, skutkować może jedynie odmową przyznania prawa pomocy, a nie umorzeniem postępowania. Wobec cofnięcia przez skarżącego wniosku o ustanowienie adwokata należało zatem odmówić przyznania mu prawa pomocy, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Wobec zaś niespełnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zasadna jest również odmowa przyznania prawa w zakresie częściowym w postaci odmowy przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności referendarz sądowy, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.