I SA/Ol 756/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Pierechod po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2012 r.. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" spółki z o.o. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi "A" spółki z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za II kwartał 2010r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. "A" spółka z o.o. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za II kwartał 2010 r. Postanowieniem z dnia 26.01.2012 r. (doręczonym w dniu 14.02.2012 r.) sygn. I SA/Ol 756/11, referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie odmówił "A" spółce z o.o. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Od powyższego postanowienia strona pismem z dnia 19.02.2012 r. wniosła sprzeciw. Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej w skrócie jako p.p.s.a., postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony sprzeciw utraciło moc, zaś sprawa zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego została rozpoznana ponownie. W złożonym formularzu wniosku z dnia 18.01.2012 r. o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej skarżąca spółka podała, że ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego, ponieważ "w wyniku ciągłych kontroli i zajęć majątku" została pozbawiona "możliwości i wiarygodności" niezbędnej do prowadzenia działalności gospodarczej. Wcześniej, w nieformalnym wniosku - piśmie z dnia 05.01.2012 r. oświadczyła, iż nie posiada środków pieniężnych na opłacenie kosztów w pełnym zakresie, a ewentualna konieczność ich zapłacenia zagraża egzystencji spółki. Wskazała, iż Urząd Skarbowy zablokował konto w banku i od dwóch lat prowadzi kontrole w spółce. Uniemożliwia to prowadzenie działalności gospodarczej do czasu rozstrzygnięcia sądowego. Wyjaśniła także, iż organ podatkowy dokonał bezpodstawnie zapisów w księdze wieczystej "A" zabezpieczając przyszłe zobowiązania. Skarżąca wskazała również, iż dokumenty obrazujące jej sytuację finansową złożyła do sprawy o sygn. akt I SA/Ol 525/11. Dodała, iż dokumenty te są sądowi znane i prosi o ich załączenie do akt sprawy przy rozpatrywaniu wniosku. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi 5.000 zł, wartość środków trwałych wnioskodawcy według bilansu za ostatni rok wynosi 1.107.272,00 zł, natomiast wysokość zysku i straty za ostatni rok obrotowy według bilansu skarżąca określiła na kwotę 0 zł. Spółka zrezygnowała z konta bankowego oraz zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej. Do wniosku załączyła zawiadomienie o zajęciu zabezpieczającym prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego z dnia 12.10.2010 r. (na kwotę 1.057.373,00 zł). Zgodnie z żądaniem spółki, zarządzeniem z dnia 24 stycznia 2011r. włączono do akt niniejszej sprawy materiały zgromadzone w przedmiocie prawa pomocy w sprawie o sygn. I SA/Ol 525/11. Są to odpisy przedstawionych przez spółkę dokumentów takich jak: bilans za rok 2010 i 2009, zeznanie CIT-8 za 2010r. oraz informacje dodatkowe i sprawozdania zarządu odnośnie działalności w latach 2009-2010 przedstawione w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 14.10.2011r. W piśmie z dnia 1.11.2011r. spółka wyjaśniła, że bilans jak i informacja dodatkowa zostały sporządzone przez biuro rachunkowe, czyli profesjonalistę, natomiast wniosek o prawo pomocy strona wypełniała sama, w związku z tym popełniła błąd i tym spowodowane były rozbieżności w dokumentach. Oświadczyła, że Spółka "A" wniosła aport do spółek "B" Sp. z o.o. i do "C" Sp. z o.o., w związku z czym posiada w tych podmiotach udziały. Wskazała, że z tytułu uzyskiwanych zysków lub ponoszonych strat Spółki "B" i "C" nie zwracały się do niej o dotację, z uwagi na jej sytuację finansową i gospodarczą. Wyjaśniła, że jest dłużna Spółce "B" za wykonaną sieć wodociągową. Wskazała, iż "A" nie otrzymała dochodu od "B" jak i "C", ponieważ spółki te nie wypracowały dochodu. Oświadczyła, że nie posiada także powiązań kapitałowych z tymi spółkami, gdyż nie wpłacały one pieniędzy dla "A". Nadto nie posiada majątku nie wprowadzonego do ewidencji środków trwałych, nie posiada środków trwałych, stąd też nie prowadzi ewidencji środków trwałych. Wyjaśniła, że nie wprowadzono zmian do umowy spółki. Podniosła, że wspólnicy nie deklarują możliwości dopłat do spółki z powodu braku środków, pokrycie zobowiązań spółki zagraża ich egzystencji. Odnośnie umowy o świadczenie usług przez biuro rachunkowe "D" i wskazanie wysokości zapłaty za świadczone usługi przez ww. biuro za ostatni rok obrachunkowy skarżąca stwierdziła, iż jest to umowa cywilnoprawna pomiędzy stronami i nie dotyczy niniejszego postępowania. Według sprawozdania zarządu za rok 2010, "Spółka realizowała uchwałę wspólników o pozyskaniu pozwolenia na budowę sieci wodociągowej i kanalizacyjnej, wybudowaniu tej sieci i realizację budowy domów mieszkalnych zgodnie z planem zagospodarowania terenu. Sieć wodociągową pobudowano". Podobnie ze sprawozdania zarządu za rok 2009, wynika, że "Spółka realizowała uchwałę wspólników o pozyskaniu pozwolenia na budowę sieci wodociągowej i kanalizacyjnej, wybudowaniu tej sieci i realizację budowy domów mieszkalnych zgodnie z planem zagospodarowania terenu. Sieć wodociągową pobudowano". W bilansie za rok 2010 we wszystkich pozycjach wykazano stan 0. Z bilansu za 2009 rok wynika posiadanie aktywów w wysokości 1.111.031,90 zł w tym środków trwałych w kwocie 1.107.272,00 zł i aktywów obrotowych 3.759,90 zł. Z przedłożonej informacji dodatkowej do bilansu za 2009r. wynika, iż środki trwałe o wartości do 3.500 zł umarzane są jednorazowo po ich wydaniu do użytkowania, kapitał zakładowy spółki wynosi 5.000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej może nastąpić, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie częściowym) - por. art. 246§2 w/w ustawy . Podkreślić więc należy na wstępie, iż instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter fakultatywny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zauważyć należy ponadto, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Zapobiegliwości i przezorności w zakresie zdobycia środków finansowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów także sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 06.10.2004r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04, dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać należy, iż to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. W sytuacji, gdy wnioskodawca jest osobą prawną, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, obowiązana jest wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, lecz także że nie ma ich, mimo wykorzystania wszelkich możliwości aby zdobyć fundusze na ich pokrycie. Oceniając sytuację finansową spółki na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych Sąd doszedł do wniosku, iż kolejny raz nie wykazała ona, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym miejscu konieczne jest podkreślenie, że na skutek sprzeciwu Sąd nie ocenia prawidłowości stanowiska referendarza sądowego, a ponownie, od początku rozstrzyga czy zaistniały przesłanki do udzielenia prawa pomocy, przy uwzględnieniu ewentualnie nowych okoliczności czy dokumentów podanych w sprzeciwie. Przestawione przez spółkę oświadczenia jak i dokumenty są niewiarygodne a strona nie wykorzystała możliwości ich uzupełnienia i wyjaśnienia sytuacji przy wniesieniu sprzeciwu, co powoduje, że Sąd dokonuje oceny sytuacji materialnej skarżącej na podstawie posiadanych danych. Strona nie wyjaśniła rozbieżności pomiędzy złożonym bilansem, informacją dodatkową, oświadczeniem złożonym w formularzu, odpisem z KRS i informacjami wynikającymi z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych. Nadal istnieją sprzeczności w dokumentacji spółki, mimo podnoszonego w sprzeciwie stanu zagrożenia jej istnienia. Przy czym istotne jest, że pod dokumentami tymi podpisał się zarówno Prezes Zarządu spółki jak i osoba reprezentująca biuro rachunkowe. Przedłożony bilans spółki za rok 2010 nie wykazuje żadnych danych, w szczególności kapitału podstawowego. Jest to pozycja w bilansie, którą każda spółka istniejąca winna wykazać. Zgodnie z obowiązującymi przepisami w zakresie rachunkowości w bilansie należy wykazać wysokość kapitału podstawowego, jaka została wpisana w rejestrze sądowym. Z przedstawionego zaś na wezwanie sądu odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego z dnia 27.12.2011r. wynika, że wysokość kapitału zakładowego wynosi 400.000 zł. W ocenie Sądu także inne informacje zawarte w bilansie, informacji dodatkowej, a raczej ich brak stanowią, iż przedstawione dokumenty księgowe są niewiarygodne. Podkreślić bowiem należy, iż z akt administracyjnych wynika jednoznacznie i faktu tego nie poważa również skarżąca, iż posiada udziały w innych spółkach z o.o. Również ta okoliczność nie została odzwierciedlona w bilansie. Sama skarżąca wykazała w formularzu wniosku, iż posiada środki trwałe w postaci: gruntów, wodociągów w gruntach, dróg o wartości 1.107272,00 zł. Natomiast w/g bilansu za 2010r. spółka nie posiada środków trwałych w ogóle. Aktywa (środki trwałe w tej wysokości) ujęte są jedynie w bilansie za rok 2009. W bilansie za rok 2010 nie ujęto także w pozycji rezerwy na zobowiązania, zobowiązań określonych decyzją organu podatkowego I instancji. Skarżąca nie wyjaśniła, jakie koszty ponosi z tytułu usług świadczonych przez biuro rachunkowe. Oświadczyła, iż łączy ją z usługodawcą umowa cywilnoprawna i nie dotyczy ona niniejszego postępowania. Informacja powyższa, wbrew twierdzeniom strony, jest istotna dla ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego. Określa bowiem jakie koszty spółka ponosi, czy jest w stanie ponieść wydatki związane ze swoim funkcjonowaniem. Ponadto koszty te niewątpliwie winny znaleźć swoje odzwierciedlenie w bilansie za rok 2010. Wezwanie do wyjaśnienia kwestii ponoszonych wydatków miało również na celu potwierdzenie bądź zaprzeczenie wiarygodności złożonych dokumentów księgowych. Powoływane zawieszenie działalności gospodarczej z dniem 01.11.2010r. nie zwalnia skarżącej z obowiązku rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji finansowej. Spółka nie przedłożyła odpisów aktów notarialnych wprowadzających zmiany do umowy spółki. Złożone oświadczenie, iż nie wprowadzano zmian do umowy spółki nie jest wystarczające do uznania, że kapitał zakładowy jest inny niż to wynika z informacji z KRS. Podnoszona w sprzeciwie niemożność tworzenia "funduszy rezerwowych z czegoś czego nie ma" nie wpływa na ocenę, iż wbrew twierdzeniom, spółka posiada znaczny majątek. Z akt sprawy, w związku z którą skarżąca ubiega się o prawo pomocy wynika, że jej udziały w "C" sp. z o.o. wynoszą 4.712.000 zł. W sytuacji zatem, gdy spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia koniecznych wydatków z uwagi na to, że aktualnie nie uzyskuje przychodów, może zażądać wsparcia od spółki zależnej bądź zaciągnąć kredyt pod zastaw udziałów. Wartość udziałów znacznie przekracza zobowiązania określone przez organy podatkowe. Podkreślić przy tym należy, że aktualne na gruncie przedmiotowej sprawy pozostaje orzeczenie SN z dnia 13.09.1937r. sygn. akt II C 618/37 OSN(C) 1938/6/293, Lex 4328, w którym wyrażono pogląd, że "spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo ubogich, (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powołać na swe zupełne ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników". Nadto należy zauważyć, iż w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 525/11 spółka uiściła kwotę 5.000 zł tytułem wpisu sądowego( który podlega zwrotowi) zatem ma możliwość poniesienia kosztów w sprawie niniejszej. W ocenie Sądu przedłożone przez skarżącą oświadczenia w zestawieniu z dokumentami księgowymi niewątpliwie wskazują, iż nie przedstawiła ona wiarygodnych informacji dotyczących swojej rzeczywistej sytuacji finansowej. Z tego tez względu nie było podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 246 § 2 pkt.1 w związku z art. 260 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.