I SA/Ol 756/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Wiesława Pierechod, Sędziowie sędzia WSA Renata Kantecka,, sędzia WSA Jolanta Strumiłło (sprawozdawca), Protokolant specjalista Paweł Guziur, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2016r. sprawy ze skargi H. L. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania z sankcjami na rok 2012 uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. I SA/Ol 756/15 Uzasadnienie Decyzją z dnia "[...]" . Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako: "Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR" organ) utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako: "Kierownik Biura Powiatowego ARiMR") z dnia "[...]"r., w sprawie uchylenia decyzji dotychczasowej i odmowie przyznania płatności z tytułu ONW na rok 2012. W uzasadnieniu decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR wskazano, że odmowa przyznania płatności ONW, jest konsekwencją różnicy pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną we wniosku o przyznanie płatności, a powierzchnią stwierdzoną wynoszącą więcej niż 50%. Podkreślono, że w związku z wykrytym w kontroli administracyjnej wniosku tzw. błędem kontroli krzyżowej , dotyczącym działki nr "[...]" położonej w województwie, powiecie L. Konflikt dotyczył konkurencyjnych wniosków, dotyczących tej samej działki, złożonych przez B. M.i H.L.Organ wskazał, że H. L. nie uprawiał w 2012r. gruntów o powierzchni 5,44 ha położonych na działce nr "[...]". Konsekwencją tych ustaleń była odmowa przyznania płatności i nałożenie sankcji finansowych. H. L. w odwołaniu od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR wskazywał, że przez cały rok przebywa na terenie gospodarstwa w skład którego wchodzi sporna działka i wykonuje prace pielęgnacyjne i porządkowe. Podkreślił również, że zgodnie z zawartą umową dzierżawy z B. M. on ma prawo do władania sporną działką. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ustalił, że we wniosku o przyznanie płatności na rok 2012 H.L.ubiegał się o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania do powierzchni 5,44ha. Po rozpatrzeniu wniosku i przyznaniu płatności, wykryto błąd w wyniku kontroli krzyżowej, polegający na tym że suma powierzchni działek rolnych zadeklarowanych na działce nr "[...]" we wszystkich wnioskach producentów (H.L. i B. M.) jest większa od całkowitej powierzchni działki wynikającej z ewidencji gruntów. W związku z wykryciem błędu przeprowadzono postępowanie dowodowe w wyniku którego postanowieniem z dnia "[...]". Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wznowił z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie zakończonej decyzją z dnia "[...]". z uwagi na pojawienie się nowych okoliczności faktycznych istniejących w dniu wydania decyzji, a nie znanych organowi na dzień wydania decyzji. Organ wskazał przede wszystkim na zeznania świadka A. J., który wskazał, iż wykaszania spornej działki dokonywał na zasadzie pomocy sąsiedzkiej, na życzenie oraz za zgodą właścicielki B. M.. Organ powołał się również na informację z Biura Powiatowego o zaistnieniu konfliktu kontroli krzyżowej, w którym jedną ze stron był H. L. Po kolejnym rozpatrzeniu sprawy z wniosku H. L. o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2012 organ I instancji decyzją z "[...]". uchylił w całości decyzję z "[...]". oraz odmówił przyznania płatności ze względu na stwierdzoną różnicę między powierzchnią zadeklarowaną, a powierzchnią stwierdzoną kwalifikującą się do objęcia płatnością ONW, a ponadto nałożył sankcję w wysokości 973,76zł. Organ uznał, że H. L. wypełniając wniosek o przyznanie płatności dopuścił się winy polegającej, co najmniej na niedbalstwie gdyż nie powinien deklarować we wniosku powierzchni działek rolnych, których nie użytkuje rolniczo. Podkreślono, że płatności przysługują temu producentowi rolnemu, który nie tylko jest ich posiadaczem, ale także utrzymuje je w dobrej kulturze rolnej, a zatem użytkuje rolniczo grunty osobiście lub w ramach pomocy sąsiedzkiej czy zlecenia, wykonuje zabiegi agrotechniczne w swoim imieniu i na swój rachunek. Zdaniem organu z postępowania dowodowego przeprowadzonego w sprawie nie wynika, że to H. L. użytkuje działkę nr "[...]" i zleca bądź wykonuje prace w gospodarstwie. Organ przyjął, że H. L. nie był w 2012r. faktycznym posiadaczem gruntów rolnych o powierzchni 5,44 ha deklarowanych do płatności na działce nr "[...]". Dlatego jak zdaniem organu wykazało przeprowadzone postępowanie administracyjne zadeklarowana powierzchnia we wniosku o przyznanie płatności za 2012r. wynosiła 5,44ha, natomiast powierzchnia stwierdzona działek rolnych wyniosła 0,00ha. Tym samym stwierdzono przedeklarowanie powierzchni działek w 100%. Organ odwoławczy w pełni potwierdził prawidłowość ustaleń i oceny prawnej dokonanej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR decydujących o treści decyzji z "[...]". o odmowie przyznania płatności z wymierzonymi sankcjami. Powyższą decyzję w nieformalny sposób zaskarżył H. L. składając pismo zatytułowane zażalenie. Do pisma tego dołączył dokumenty z banku jak również umowę z "[...]". pomiędzy A. i K. J., a H. L. dotyczącą ustaleń koszenia łąki dwa razy w roku i zabiegów agrotechnicznych na działce będącej w dzierżawie H.L., umowę dzierżawy z 1 września 2006r. zawartą pomiędzy B. M. i H. L., której przedmiotem była nieruchomość rolna położona we wsi L., gmina I. o powierzchni 9,73 ha, działka nr "[...]"objęta KW nr "[...]" prowadzoną przez Sąd Rejonowy oraz dokumentację fotograficzna prac dokonanych w tej nieruchomości. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi podtrzymując rozstrzygniecie i argumentację zawartą w decyzjach administracyjnych, z których wynika, że skarżący nie użytkował rolniczo spornych działek w rozumieniu art. 18 ust.1 ustawy z 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 27 listopada 2015r. skarżący w piśmie z "[...]". sprecyzował swoje stanowisko w sprawie i podał, że wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości ponieważ narusza ona jego prawa. Podkreślił, że pomimo tego, że był i jest właścicielem spornej działki oraz jej faktycznym użytkownikiem, to dopłaty ze środków unijnych wypłacono B.M.choć faktycznie nie prowadziła ona gospodarstwa. Wyjaśnił, że B. M.faktycznie nie przebywała w spornym gospodarstwie, gdyż na skutek konfliktu wyprowadziła się do S., a w dalszej kolejności podjęła pracę w N. i w spornym okresie czasu nie zajmowała się gospodarstwem w L. Skarżący podkreślił, że od 1 września 2006r. na podstawie umowy dzierżawy zawartej u notariusza był posiadaczem gospodarstwa rolnego i inwestował w to gospodarstwo zarówno swoje oszczędności jak i kredyty zaciągnięte na ten cel zarówno w Polsce jak i w Niemczech. Wyjaśnił, że konflikt z B. M. zakończył się ugodowo i w dniu 16 grudnia 2014r. na mocy aktu notarialnego stał się właścicielem spornego gospodarstwa rolnego. Zdaniem skarżącego dopłaty ze środków unijnych należne są jemu ponieważ on w rzeczywisty sposób użytkował gospodarstwo zgodnie z jego przeznaczeniem. Podkreślił, że był od 1 września 2006r. wyłącznym i jedynym faktycznym użytkownikiem i dzierżawcą gospodarstwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie rozważań sądu stwierdzić należy, że stosownie do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2014r., poz.1647) oraz art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jed. Dz.U. z 14.03.2012r., poz. 270 , cyt. dalej jako p.p.s.a. ), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 §1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Ponadto na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonywana jest zarówno co do prawidłowości stosowania przepisów postępowania, jak i zgodności z przepisami prawa materialnego. Tylko prawidłowo poczynione ustalenia faktyczne dają podstawę do prawidłowej subsumcji stanu faktycznego do przepisów materialnoprawnych i oceny decyzji co do zastosowania i wykładni prawa materialnego. Zauważenia wymaga przy tym, że zadaniem sądu nie jest dokonywanie ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zastosowania prawa materialnego. Rolą sądu jest bowiem kontrola prawidłowości działania organu administracji, który wydał zaskarżoną decyzję. Mając na względzie powyższe ogólne stwierdzenia, w pierwszej kolejności oceny wymaga kwestia czy przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do istotnego naruszenia przepisów postępowania. Skarga co prawda nie formułuje wprost zarzutów naruszenia przepisów art. 7 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej, ale taki zarzut z przytoczonej argumentacji nieformalnej skargi należy wysnuć. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd dopatrzył się w działaniu organu naruszenia przepisów postępowania, które skutkują uwzględnieniem skargi. Spór w sprawie sprowadza się w swojej istocie do ustalenia i oceny przesłanek art.18 ust.1 ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem, środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Artykuł ten stanowi: " Jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, a grunt ten stanowi przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego, pomoc przysługuje posiadaczowi zależnemu gruntu". Zdaniem Sądu organy dokonując oceny dowodów przeprowadzonych w sprawie nieprawidłowo oceniły przesłanki wynikające z powyższego przepisu. Na wstępie podkreślić należy, że posiadanie jest szczególnym, pozostającym pod ochroną prawa stanem faktycznym, z którym prawo wiąże wiele doniosłych skutków prawnych. Bez względu na to czy stan ten jest zgodny z prawem, czy też nie, prawo udziela mu tymczasowej prowizorycznej ochrony. Stan faktyczny, o którym mowa polega na faktycznym władztwie, przez które rozumie się samą możność władania rzeczą. Co więcej skoro posiadanie jest stanem faktycznym, to nie dotyczą go ograniczenia ustawowe o charakterze podmiotowym ustanowione dla nabycia prawa. Tak więc posiadaczem nieruchomości położonej w Polsce mógł być cudzoziemiec bez względu na to czy uzyskał pozwolenie na nabycie takiej nieruchomości, a w takiej właśnie sytuacji był skarżący przy objęciu w posiadanie spornego gospodarstwa rolnego. Wskazać należy, że sprawa ma głębsze podłoże i bez szczegółowego rozważenia okoliczności faktycznych nie jest możliwa prawidłowa subsumpcja prawa. Bezspornym jest, że skarżący i B. M. pozostawali w związku w chwili nabycia spornej nieruchomości. Skarżący nie mógł nabyć nieruchomości na swoją rzecz i w swoim imieniu gdyż w ówcześnie obowiązującym stanie prawnym winien był jako cudzoziemiec legitymować się zezwoleniem na nabycie nieruchomości. Ubiegał się o nie, ale w momencie zakupu nie posiadł go. Nieruchomość została nabyta na rzecz B. M. i to ona figurowała jako właściciel w księdze wieczystej i chroniona była rękojmią publiczną wiary ksiąg wieczystych jako właściciel. Skarżący chroniąc swoje interesy zawarł z B. M. umowę dzierżawy spornego gospodarstwa rolnego już 1 września 2006r. Z dokumentów przedstawionych w sprawie, a w szczególności faktur dotyczących kupna sadzonek, wynika, że początkowo skarżący z B. M. wspólnie prowadzili prace agrotechniczne w zakupionym gospodarstwie rolnym. Na okoliczności te wskazują również początkowo złożone wyjaśnienia i oświadczenia A.J., że pierwsze rozmowy i ustalenia co do wykaszania trawy na działce nr "[...]" toczyły się w 2007r. z obojgiem tj. H. L. i B.M. W późniejszych wyjaśnieniach i zeznaniach A. J. z sobie znanych powodów wycofał się i twierdził, że wykaszał trawę tylko za zgodą i na prośbę właścicielki gospodarstwa. Nie można jednak zapominać, że zeznania te świadek zmieniał w trakcie toczącego się postępowania administracyjnego i narastającego konfliktu pomiędzy skarżącym i B.M.i jak wynika z ewoluowania tych zeznań opowiedział się w tym konflikcie za B.M.. Poza sporem pozostaje, że skarżący i B.M. rozstali się i B.M. w październiku 2010r. wyjechała do S.. W gospodarstwie pozostał skarżący i sam zajmował się jego prowadzeniem. Potwierdzają te okoliczności zeznania świadków jasno wskazujące, że skarżący mieszkał w spornym gospodarstwie, wykonywał w nim codzienne prace i zachowywał się jak właściciel. Wskazać należy, że jak wynika z przeprowadzonego przez organy postępowania, to skarżącego należy uznać za jedynego posiadacza spornego gospodarstwa i tego który wykonywał faktyczne władztwo nad rzeczą. Pośrednio okoliczności te potwierdzone zostały w postępowaniu prowadzonym przed Sądem Okręgowym, na skutek powództwa skarżącego o zapłatę przeciwko B.M. Oddalając powództwo Sąd wskazał na pozorność umowy pożyczki, która w istocie była zabezpieczeniem wydatków skarżącego na nieruchomość. Sama B.M. w postępowaniu przed Sądem zeznała, że wszelkie formalności związane z zawarciem umowy kupna nieruchomości w L. M były monitorowane przez skarżącego, przelew środków pieniężnych został wykonany przez skarżącego z jego środków i konta, a B.M. "jedynie wykonywała to co mówił" skarżący. Bezsporne między nimi było, że skarżący nabył nieruchomość na nazwisko B.M. ale po to by tę nieruchomość posiadać, by w nią inwestować i wreszcie w niej mieszkać. Posiadanie samoistne nieruchomości przez skarżącego potwierdza zawarcie pomiędzy nim a B.M. umowy dzierżawy. Posiadanie samoistne zwane także właścicielskim charakteryzuje się tym, że posiadacz włada rzeczą w takim zakresie, jak to czyni właściciel wykorzystując taką faktyczną możliwość władania rzeczą do jakiej właściciel jest uprawniony. Podkreślić należy, że tylko ten kto faktycznie włada rzeczą z zamiarem władania dla siebie jest jej posiadaczem samoistnym. Wola posiadania jest więc skierowana na określony rodzaj władztwa i nie może ona być ukryta – chodzi o jawny dla otoczenia niedwuznaczny zamiar. Taką wolę skarżący manifestował od początku wejścia w posiadanie spornej nieruchomości i tak tę wolę odbierali znajomi i sąsiedzi co jasno wynika z ich oświadczeń i zeznań. Wskazać również należy, że obok woli posiadania konieczne jest faktyczne władanie rzeczą. Istnienie tylko jednego z tych dwóch elementów nie decyduje jeszcze o posiadaniu. W niniejszej sprawie to skarżący spełnia obie te przesłanki bowiem to on faktycznie władał gospodarstwem rolnym, w tym sporną działką nr "[...]" i manifestował wolę posiadania. Co więcej legitymuje się umową dzierżawy, którą wykonywał, a przeciwko której nie został przeprowadzony żaden dowód w postępowaniu. Przyjęcie przez organy, że to B.M. była posiadaczką spornej nieruchomości zdaniem Sądu jest zbyt daleko idące. Przede wszystkim B.M. od października 2010r. wyjechała do S., a więc faktycznie nie władała nieruchomością, w której na co dzień mieszkał i prowadził gospodarstwo skarżący. Argumentacja zaś, iż to B.M. zleciła koszenie A. J. działki nr "[...]" w 2012r. a więc to ona była posiadaczem działki jest nie wystarczająca chociażby z tego powodu, że koszenie to wykonywane było przez A. J. od 2007r. na podstawie umowy zawartej ze skarżącym, a żaden dowód przeciwko temu dokumentowi nie został w postępowaniu skutecznie przeprowadzony. Tak więc organ winien w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy dotyczący wszystkich okoliczności, z którymi wiążą się skutki prawne. Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę, organ zobowiązany jest uwzględnić wyżej wyrażone stanowisko Sądu. Konieczne jest również dokonanie nowych ustaleń faktycznych, prowadzących do jednolitej oceny dowodów zgromadzonych w postępowaniu pod względem oceny wykonywanego posiadania. W szczególności czy B.M. w realiach niniejszej sprawy może być w ogóle uznana za posiadacza spornej działki skoro zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego (art.339 k.c.) istnieje domniemanie, że ten kto faktycznie rzeczą włada jest posiadaczem samoistnym, a co za tym idzie czy w takiej sytuacji zachowanie B.M. polegające na zleceniu koszenia spornej działki można uznać za przejaw wykonywanego posiadania czy też naruszenia posiadania działki przez H. L.. Organ winien również rozważyć, czy nawet jeśli przyjąć, że to B.M.była samoistną posiadaczką nieruchomości, to czy w tym kontekście można nie zauważyć, czy też pominąć, że posiadaczem zależnym, na podstawie łączącej skarżącego z B.M. umowy dzierżawy spornej nieruchomości z 1 września 2006., był właśnie H.L.. Co za tym dalej idzie, organ winien te okoliczności rozważyć w świetle przepisów art. 18 ust.1 ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem, środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. stanowiącego, że gdy " (...) grunt ten stanowi przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego, pomoc przysługuje posiadaczowi zależnemu gruntu". Biorąc powyższe pod uwagę na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przez sądami administracyjnymi orzeczono jak w wyroku.