I SA/Ol 76/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2018r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. W. na decyzję Dyrektora "[...]" Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w "[...]" z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2016 postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia Skarżąca E. W., reprezentowana przez męża K. W., zwróciła się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w tym wpisu od skargi w wysokości 200 zł. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (PPF) wynikało, iż wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Skarżąca jest współwłaścicielką gospodarstwa o powierzchni "[...]" ha (łąki, pastwiska) o szacunkowej wartości "[...]" zł. W ramach gospodarstwa posiada ciągnik, maszyny do zbioru siana, jedną stajnię w trakcie rozbudowy, 4 konie. Współwłaścicielem gospodarstwa jest jej mąż. Innego majątku nie posiada. Skarżąca uzyskuje dochód roczny w wysokości "[...]" zł brutto z tytułu dopłaty do gruntu. Wnioskodawczyni wskazała na następujące koszty utrzymania: opłata za energię elektryczną w wysokości "[...]" zł miesięcznie, koszty leczenia [...]" zł miesięcznie, KRUS "[...]" zł miesięcznie, podatek rolny "[....]" zł rocznie. Argumentując wniosek skarżąca wskazała, iż w związku z chorobą i zwolnieniem lekarskim uzyskiwanie dochodu z gospodarstwa rolnego jest niemożliwe, a uzyskiwany zasiłek chorobowy w kwocie "[...]"zł miesięcznie zaledwie wystarcza na lekarstwa. Podniosła, iż obecny stan finansowy uniemożliwia jej poniesienie kosztów sądowych. Dodała, iż wszystkie oszczędności zainwestowała w zakup ziemi oraz tworzenie siedliska rolnego, które jest w trakcie budowy. W związku z koniecznością uzupełnienia danych zawartych w formularzu PPF, wnioskodawczyni wezwana została do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej, finansowej oraz rodzinnej (w zakresie: dotyczącym wysokości wszystkich ponoszonych wydatków, pomocy uzyskiwanej od rodziny lub innych osób tj. jej zakresu oraz uprawdopodobnienia możliwości jej udzielania, źródeł utrzymania - wobec wysokości deklarowanych dochodów w wysokości "[...]" zł brutto rocznie, wyciągów z rachunków bankowych, korzystania z pomocy społecznej, ewentualnego prowadzenia działalności gospodarczej, uzyskiwanych przychodów, posiadanych środków trwałych). W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017r., poz. 1369 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.) skarżąca wyjaśniła, iż ponosi następujące koszty utrzymania: energia elektryczna "[...]" zł, telefon, internet, Tv "[...]" zł, lekarstwa około "[...]" zł, wyżywienie, środki czystości "[...]" zł, koszt ubezpieczenia KRUS "[...]" zł, wywóz śmieci "[...]" zł. Podała, iż jedyne konto bankowe posiada jej mąż założone w celu otrzymania na nie kwoty dopłaty bezpośredniej do gruntu ostatnio było to "[...]" zł. Wskazała, iż wraz z mężem prowadzą gospodarstwo rolno-agroturystyczne i z tego tytułu wynikają dochody stały roczny dochód ("[...]" zł) pozostałe to dochody nieregularne z tytułu prowadzonej agroturystyki. Podała, iż w 2017r. dochód z tego tytułu wyniósł "[...]" zł. Pozostałe środki brakujące do miesięcznych wydatków otrzymują od swoich dorosłych dzieci pozostających poza domem. Podniosła, iż są w trakcie tworzenia gospodarstwa agroturystycznego, które w przyszłości będzie przynosić spodziewane dochody potrzebne do samodzielnego utrzymania. Końcowo wskazała, iż nie posiada środków na opłacenie opłaty sądowej. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W orzecznictwie przyjmuje się, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 p.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 189/11, postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2012r. sygn. akt II FZ 863/11, publ. CBOSA). Strona winna zatem wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). Uzyskanie dodatkowego oświadczenia strony lub dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego w trybie art. 255 p.p.s.a. służy uzupełnieniu stanu wiedzy sądu o sytuacji strony, natomiast wówczas, gdy osoba ubiegająca się o prawo pomocy nie prześle żądanych dokumentów lub też udzieli informacji fragmentarycznych bądź też niespójnych – wówczas zachodzą przesłanki do odmowy uwzględnienia złożonego wniosku (por. postanowienie NSA z 28.01.2015 r., sygn. II OZ 43/15; postanowienie NSA z 13.01.2015 r., sygn. II OZA 1394/14 publ. CBOSA). W warunkach niniejszej sprawy złożone przez skarżącą wyjaśnienia nie były wyczerpujące, nie przedłożono także dokumentów źródłowych zakreślonych wezwaniem z dnia 13 marca 2018r. Wątpliwości, które zostały powzięte przez rozpoznającego wniosek po zapoznaniu się z formularzem PPF, chociażby co do sposobu utrzymywania się przez skarżącą, nie zostały wyjaśnione w sposób jednoznaczny. Nie przedłożono bowiem oświadczeń i dokumentów, które potwierdzałyby dane zawarte w formularzu wniosku PPF, koniecznych do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawczyni oraz jej możliwości płatniczych. Wobec braku wyczerpującego wyjaśnienia sytuacji finansowej skarżącej nie jest możliwe jednoznaczne stwierdzenie, że wnioskodawczyni nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Przede wszystkim skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności z czego się utrzymuje, w sytuacji gdy nie uzyskuje stałych i regularnych dochodów. Wskazać należy, iż w wezwaniu z dnia 13 marca 2018r. zobowiązano wnioskodawczynię do wyjaśnień w zakresie źródeł utrzymania wobec oświadczenia, iż jedyny dochodem rodziny jest kwota "[...]" zł rocznie. Skarżąca wyjaśniła, iż jedyny dochód w ubiegłym roku stanowiła wyżej wymieniona kwota uzyskana z dopłat oraz kwota "[...]" zł z tytułu prowadzonej działalności agroturystycznej. Podała, że pozostałe środki na brakujące wydatki uzyskuje od dorosłych dzieci. Wnioskodawczyni wykazała ponadto wydatki rodziny w kwocie "[...]" zł miesięcznie. Z podanych przez skarżącą informacji wynika tym samym, że miesięcznie dysponuje ona kwotą dochodu w wysokości "[...]" zł, wydatkuje natomiast o "[...]" zł więcej. Skarżąca nie uprawdopodobniła wysokości pomocy finansowej otrzymywanej od członków najbliższej rodziny (dzieci), nie wykazała, że są one w stanie wspierać ją comiesięcznie kwotą "[...]" zł. Zauważyć należy, że w wezwaniu jasno sprecyzowano, że w przypadku korzystania z czyjejś pomocy finansowej (ewentualnie rzeczowej) w związku z ponoszonymi wydatkami związanymi z utrzymaniem gospodarstwa domowego należy podać jej zakres oraz uprawdopodobnić, iż osoba/y ta/te posiada/ją zdolność finansową na udzielanie skarżącej pomocy. Podkreślenia przy tym wymaga, że prawidłowa ocena sytuacji finansowej strony jest możliwa tylko wówczas, gdy strona udokumentuje swoje wydatki i dochody czy źródła utrzymania. Skarżąca w żaden sposób nie uwiarygodniła okoliczności, że dzieci wspierają ją finansowo oraz że mają możliwość udzielania jej takiej pomocy. Ponadto skarżąca nie przedstawiła wyciągów z rachunków bankowych za wskazany w wezwaniu okres. Wyjaśniła, że jedyne konto posiada mąż w celu odbierania raz w roku dopłaty bezpośredniej do gruntu. Zauważyć należy, że wezwanie obligowało skarżącą do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych w okresie ostatnich czterech miesięcy bądź pisemnego oświadczenia o nieposiadaniu jakichkolwiek rachunków bankowych i w takim przypadku przedstawienia dokumentów potwierdzających wypłatę płatności z ARiMR "do rąk" własnych tj. z pominięciem rachunku bankowego. Nieprzedstawienie wyciągów z rachunków bankowych przez skarżącą nasuwa wątpliwości co do wiarygodności złożonych wyjaśnień i nie pozwala stwierdzić w sposób jednoznaczny, że wnioskodawczyni nie posiada bądź nie posiadała środków na pokrycie należnych kosztów sądowych. Zwłaszcza w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód z gospodarstwa agroturystycznego w wysokości "[...]" zł za ubiegły rok, nie został w żaden inny sposób uprawdopodobniony. Analiza rachunków bankowych umożliwiałaby ustalenie np. czy skarżąca posiadała dodatkowe środki finansowe na koncie, sposób gospodarowania posiadanymi środkami finansowymi, przeprowadzane operacje finansowe oraz rodzaj wydatków, co jest ważne dla ustalenia czy miała ona ewentualnie możliwość zaoszczędzenia koniecznych środków pieniężnych bądź ich części na koszty związane z wniesieniem skargi. Mogłaby również potwierdzić dane przedstawione przez wnioskodawczynię w złożonym formularzu PPF i oświadczeniach tj. co do wysokości otrzymanych dopłat, dochodów uzyskiwanych z agroturystyki, bądź też brak środków finansowych. Powyższe informacje były istotne dla rozpoznania niniejszego wniosku. Nie zostało także wyjaśnione czy skarżąca i jej mąż występowali i korzystali ze świadczeń z pomocy społecznej, co w świetle wykazywanych warunków finansowych byłoby zasadne i najprawdopodobniej skutkowałoby przyznaną pomocą. Reasumując podkreślić należy, że celem wystosowanego do skarżącej wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. było możliwie najbardziej dokładne ustalenie jej faktycznej kondycji finansowej i stwierdzenie, czy rzeczywiście potrzebuje ona wsparcia ze strony Państwa, a jeżeli tak to w jakim zakresie, bez którego nie mogłaby korzystać ze swojego konstytucyjnego prawa do sądu. Referendarz (lub Sąd) rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może być pozbawiony możliwości weryfikacji danych zawartych we wniosku strony. Przepis ten wprost upoważnia referendarza (lub Sąd) rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej (por. postan. NSA z dnia 16 stycznia 2015r., sygn. akt II FZ 1955/14, publ. CBOiS). Wskazane wyżej wątpliwości lub brak danych co do rzeczywistej sytuacji materialnej i finansowej skarżącej uniemożliwiają zweryfikowanie oświadczeń wnioskodawczyni w zakresie jej rzeczywistej sytuacji materialnej, a tym samym ocenę jej faktycznych zdolności płatniczych. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.