I SA/Ol 764/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. Ż. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. Ż. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego na lata 2010 - 2013 postanawia: odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wnioskiem z dnia 4 stycznia 2016r. skarżąca E. Ż. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych w tym wpisu w wysokości 623 zł. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku PPF oraz danych wynikających z pisma z dnia 14 grudnia 2015 r. wynikało, iż wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i dwojgiem dzieci w wieku szkolnym. Skarżąca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Jedyny dochód rodziny stanowi wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę męża skarżącej w wysokości 3.281 zł netto. Wnioskodawczyni jest właścicielką domu o powierzchni 89,47 m2 o szacunkowej wartości 12.880 zł oraz samochodu osobowego marki "[...]" rok produkcji 1999 o wartości około 6.000 zł. Skarżąca wskazała, iż ponosi miesięcznie następujące koszty utrzymania: kredyt konsumpcyjny 546,68 zł, ubezpieczenie samochodu 48,75 zł (585 zł rocznie), ubezpieczenie KRUS 130 zł (390 zł kwartalnie), dzierżawa gruntów 40 zł (478,69 zł rocznie) ubezpieczenie mieszkania 14,40zł ( 519zł / 3 lata), ubezpieczenie NNW 16,60 zł (200 zł rocznie), ogrzewanie, podgrzanie wody, wywóz śmieci, gaz 300 zł, energia elektryczna 100 zł, Internet 49 zł, telewizja 39,90 zł, benzyna (dowóz dzieci do szkoły i męża do pracy) 760 zł, telefon 100 zł. Pozostaje ok. 1.135 zł na wyżywienie i środki czystości. W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie referendarza sądowego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.) skarżąca wyjaśniła, iż wartość szacunkową domu określiła na podstawie aktu notarialnego z dnia 30 września 2002r. Wyjaśniła dodatkowo, że niska wartość domu wynika z okoliczności, iż jest to stary poniemiecki budynek z 1903r., bez dokonywania w nim większych, generalnych remontów. Wskazała, iż dzierżawiona nieruchomość wykorzystywana jest jako pastwisko. Dochodu w 2015r. nie uzyskała jak również płatności rolno środowiskowych. Wyjaśniła, iż w okresie od 1 stycznia 2014r do 4 stycznia 2014r. zarówno ona jak i jej mąż nie posiadali majątku, który przedstawiałby większą wartość. Wskazała, iż zaciągnięty w dniu 5 września 2013r., na okres pięciu lat i kwotę 25.093,23 zł, kredyt został przeznaczony w połowie na spłatę poprzedniego kredytu, a w pozostałej części na dokończenie niezbędnych remontów domu oraz wydatki codzienne. Skarżąca oświadczyła, iż jest wyłącznie na utrzymaniu męża, który uzyskuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę. Wskazała, iż rodzina nie korzysta z niczyjej pomocy finansowej, a także z pomocy społecznej. Do złożonego oświadczenia wnioskodawczyni załączyła wyciąg z rachunku bankowego męża za okres od 1 października 2015r do 31 grudnia 2015r. (k. 35-36), zestawienie operacji za okres od 1 października 2015r do 31 grudnia 2015r. (k. 37-38) oraz historię operacji na kontrakcie kredytowym (k. 39). Zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym zgodnie z treścią art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przepisy dotyczące instytucji prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną, nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż sytuacja materialna wnioskodawczyni nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca zwolnienie jej od kosztów sądowych. Rozpoznający wniosek nie neguje, że sytuacja skarżącej nie jest na tyle dobra, aby uiszczenie wpisu w wysokości 623 zł było dla niej i jej rodziny nieodczuwalne. Niewątpliwie uiszczenie kosztów sądowych pociągnie za sobą konieczność ograniczenia innych wydatków, które spowoduje pewien uszczerbek utrzymania. Niemniej jednak wskazać należy, że sytuacja finansowa rodziny nie jest na tyle trudna, aby konieczna była pomoc Państwa w zakresie uiszczenia za skarżącą kosztów niniejszego postępowania, a konsekwencji przerzucenia ciężaru ich ponoszenia na ogół obywateli. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż rodzina utrzymuje się ze stałego, regularnego dochodu jakim jest wynagrodzenia męża wnioskodawczyni w wysokości 3280 zł miesięcznie netto. Ponadto jak wynika z przedłożonych wyciągów z rachunków bankowych mąż skarżącej otrzymuje dodatkowe świadczenia pieniężne z tytułu "dodatkowe należności" w wysokości 354,00 zł, "brak lok. dojazdy remont" w wysokości 366,40 zł, "dodatek za X i XI" w wysokości 122 zł, "brak lokalu" w wysokości 354,00 zł, "wyżywienie" w wysokości 41,86 zł, "brak lokalu" w wysokości 366,40 zł. Dodatkowo wskazać należy, że w dniu 26 października 2015r. na konto bankowe wpłynęła kwota 680,55 zł z ARiMR tytułem "zaliczka JPO". Ustalono, że w okresie trzymiesięcznym, za który zostały przedłożone wyciągi z rachunków bankowych, mąż skarżącej otrzymał wynagrodzenie oraz dodatkowe świadczenia z pracy w łącznej wysokości 11.322 zł (bez środków z ARiMR), co daje średnio miesięczny dochód w wysokości około 3.774 zł. Stwierdzić zatem należy, że rodzina posiada stałe dochody, których wysokość, nie wymaga interwencji socjalnej mającej zastosowanie w sytuacjach, gdy kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie nie przekracza 514 zł, zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004r. (tj. Dz.U.z 2015., poz. 163 ze zm.). Dodatkowo wskazać należy, że skarżąca nie wypełniła w całości skierowanego do niej wezwania, pomijając kwestię ewentualnego posiadania przez nią rachunków bankowych, tym samym złożone oświadczenie nie zawierało wyczerpujących oraz pełnych danych, koniecznych do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych skarżącej. Wezwaniem z dnia 20 stycznia 2016r. wnioskodawczyni zobligowana została do przedstawienia wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, lokat terminowych posiadanych przez nią i jej męża z okresu ostatnich trzech miesięcy, bądź oświadczenia o braku takowych przez każdą z osób. Wnioskodawczyni przedłożyła wyciągi z rachunków bankowych męża oświadczając, iż jest do nich także upoważniona. Powyższe oświadczenie nie jest równoznaczne ze stwierdzeniem, i takiego domniemania nie sposób przyjąć, że skarżąca nie posiada rachunków bankowych. W konsekwencji braku oświadczenia w zakresie ewentualnego posiadania rachunków bankowych niemożliwa do ustalenia w sposób jednoznaczny i pozbawiony wątpliwości jest rzeczywista sytuacja finsnaowa skarżącej. Wątpliwości co do wiarygodności budzi również oświadczenie w zakresie sposobu wykorzystywania przez skarżącą dzierżawionej nieruchomości i braku uzyskiwania z niej jakichkolwiek dochodów. Skarżąca wyjaśniła bowiem, że dzierżawiona nieruchomość (o powierzchni 3,05 ha) wykorzystywana jest jako pastwisko, jak również, że dochodu w 2015r. skarżąca nie uzyskała. W ocenie rozpoznającego niniejszy wniosek trudno znaleźć racjonalne uzasadnienie dla sytuacji, w której dzierżawiony grunt, za znaczącą dla budżetu wnioskodawczyni kwotę 478 zł rocznie nie przynosi jakichkolwiek pożytków. Trudno również przyjąć, że dzierżawiona nieruchomość wykorzystywana jest jako pastwisko, skoro skarżąca nie podaje aby posiadała jakikolwiek inwentarz żywy (rubryka 7.1 wniosku PPF), czy budynki gospodarcze przeznaczone dla zwierząt. Sądząc natomiast po powierzchni dzierżawionych gruntów, nieruchomość mogłaby służyć wypasowi stada bydła znacznych rozmiarów, a takiego skarżąca nie wykazuje. Ponadto wskazać należy, że oświadczenie skarżącej nie koreluje z danymi zawartymi w aktach administracyjnych. W złożonych wnioskach o przyznanie płatności skarżąca deklarowała bowiem - na dzierżawionym obszarze 3 ha - uprawę czereśni z 427 drzewkami owocowymi. Wskazane wyżej okoliczności uzasadniają powzięcie wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez skarżącą oświadczeń o braku uzyskiwania dochodu z dzierżawionej nieruchomości rolnej. Sąd (czy też referendarz sądowy) musi zatem ustalić ponad wszelką wątpliwość, czy zostały spełnione okoliczności wymienione w art. 246 § 1 p.p.s.a. Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy wnioskodawczyni nie uczyniła. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.