I SA/Ol 77/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Katarzyna Górska po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Spółki A od postanowienia Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 23 maja 2018 r., sygn. akt I SA/Ol 77/18 w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi Spółki A na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od września do grudnia 2014 r. postanawia : utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. WSA/post.1-sentencja postanowienia Spółka A (dalej: "skarżąca" lub "spółka") wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od września do grudnia 2014 r. W dniu 28 marca 2018 r. skarżąca złożyła na formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia z wpisu oraz ustanowienia doradcy podatkowego B. D. W uzasadnieniu wskazała, że nie posiada żadnych środków pieniężnych, co wynika z wydania zaskarżonej decyzji i nadania jej rygoru natychmiastowej wykonalności. W zaistniałej sytuacji skarżąca nie ma możliwości finansowych, aby pozyskiwać nowych dostawców i odbiorców. Od lipca 2015 r. skarżąca jest w likwidacji. Z oświadczenia skarżącej wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi 40.000 zł i że w 2016 r. nie wystąpiła ani strata, ani zysk. Rachunek bankowy, według oświadczenia skarżącej w PPPr zamyka się kwotą ujemną – 69,37 zł, na dowód czego do wniosku załączono wydruki wyciągów bankowych za okres od 1 grudnia 2017 r. do 28 lutego 2018 r. Na wezwanie Referendarza sądowego skarżąca w dniu 7 maja 2018 r. uzupełniła wniosek o zeznanie CIT-8 za 2015 r., wniosek do organu podatkowego z dnia 26 kwietnia 2018 r. o wydanie zaświadczenia o braku zeznania za lata 2016 – 2017, oświadczenia: o niesporządzeniu i niezłożeniu sprawozdania finansowego za 2015 r. oraz o nieskładaniu deklaracji VAT-7 za okres od 2016 r. do 2018 r., o braku środków trwałych i nieposiadaniu tabeli amortyzacyjnej oraz o niemożności dokonania dopłat przez wspólników spółki. Ponadto w dniu 15 maja 2018 r. skarżąca przedłożyła umowę z dnia "[...]" zawartą przez A. R. (wspólnik skarżącej spółki) z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych dotyczącą rozłożenia na raty należności w kwocie 41.713,44 zł z tytułu składek, a także harmonogramy spłat kredytów w Banku A oraz B, także dotyczące A. R. W dniu 21 maja 2018 r. skarżąca przedłożyła zaświadczenie z dnia 7 maja 2018 r. wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego o niezłożeniu CIT-8 za 2016-2017 oraz zaświadczenie bankowe z dnia 14 maja 2018 r. o wysokości kredytu zaciągniętego przez udziałowca A. R. Jest to kredyt zaciągnięty w dniu "[...]" w wysokości 31.536 zł. Spłaty ustalono na 48 rat miesięcznych od kwietnia 2016 r. do marca 2020 r. Obecnie do spłaty pozostało 14.379, spłaty są dokonywane w zasadzie na bieżąco. Zaskarżonym postanowieniem Referendarz sądowy odmówił zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano, że każda osoba wszczynająca postępowanie sądowe winna liczyć się z koniecznością poniesienia wydatków na ten cel i powinna gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów, co w szczególności dotyczy podmiotów prowadzących profesjonalną działalność gospodarczą. Zaś występując o przyznanie prawa pomocy podmiot taki winien wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie kosztów, ale także, że nie ma ich pomimo tego, iż podjął wszelkie działania w celu ich pozyskania. Podkreślono także uznaniowy charakter rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez osobę prawną. Referendarz sądowy zauważył, że koszty sądowe, które powinna ponieść skarżąca, powinny być traktowane na równi z innymi jej zobowiązaniami, bowiem także wiążą się ze sprawą dotyczącą prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej. Wskazał Referendarz, że przedłożone przez skarżącą dokumenty i okoliczności nie są wystarczającą podstawą do przyznania prawa pomocy. Negatywnie oceniono w zaskarżonym postanowieniu brak sprawozdania finansowego skarżącej, albowiem miała ona bezwzględny obowiązek jego sporządzenia, wynikający z przepisów Kodeksu spółek handlowych. Wskazano, że bez tego dokumentu nie jest możliwe przeprowadzenie analizy przebiegu zmian sytuacji finansowej skarżącej w okresie przed wniesieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sam fakt likwidacji spółki nie może być przesłanką uznania zasadności tego wniosku. Spółka w likwidacji nadal ma możliwość dokapitalizowania w trybie art.177 Ksh (dopłaty wspólników). Omówiono, w oparciu o przedłożone dokumenty, sytuację materialną obu wspólników skarżącej uznano, iż skarżąca nie uprawdopodobniła braku możliwości sfinansowania przez nich dopłat. W kwestii podnoszonego przez skarżącą braku majątku, wskazano, że z przedłożonych dokumentów i oświadczeń skarżących wynika, że wcześniej spółka także nie posiadała majątku w postaci aktywów, a jednak prowadziła działalność w latach 2014 – 2015. Podkreślono także w postanowieniu, że w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji profesjonalny zastępca prawny nie jest wymagany prawem, zaś sąd nie jest związany granicami spraw, wobec czego ma obowiązek wziąć pod uwagę z urzędu wszelkie naruszenia prawa do których doszło w rozpatrywanej sprawie. Od powyższego postanowienia skarżąca złożyła sprzeciw, podnosząc, że na żądanie Sądu przedłożyła dokumenty potwierdzające brak środków trwałych i brak środków na rachunku bankowym, podała też informacje o wspólnikach i przyczynach nieudzielenia dopłat. Skarżąca zakwestionowała stanowisko Referendarza sądowego w kwestii możliwości zażądania dopłat od wspólników, gdyż z art.169 §1 Ksh wynika, że jeżeli zawiązanie spółki nie zostało zgłoszone do sądu rejestrowego w terminie sześciu miesięcy od dnia zawarcia umowy spółki albo jeżeli postanowienie sądu odmawiające zarejestrowania stało się prawomocne, umowa spółki ulega rozwiązaniu. Podniesiono, że skoro umowa spółki uległa rozwiązaniu z mocy prawa, to spółka nie miała możliwości żądania i dopłat od wspólników. Ponadto błędnie oceniono, że jeden ze wspólników mógł nadpłacić ratę kredytu, co miałoby świadczyć o jego możliwościach płatniczych. Do sprzeciwu dołączono także zaświadczenie z Banku A o kredycie posiadanym przez A. R. Powtórzono wcześniejszą argumentację o braku jakichkolwiek środków na zwrot wkładów oraz na pokrycie wierzytelności osób trzecich. Podkreślono, że odmowa dokonania wpisu przez Sąd Rejestrowy spółki w organizacji do KRS spowodowała brak prawnej możliwości sporządzenia sprawozdania finansowego na dzień odmowy dokonania wpisu. Spółka ma zaś obowiązek sporządzenia sprawozdania likwidacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art.260 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "ppsa"), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art.258 §2 pkt 6-8 ppsa, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżony akt zmienia albo utrzymuje w mocy. Czyniąc to, w myśl art. 260 § 2 ppsa, działa jako sąd drugiej instancji i stosuje odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosowanie prawa pomocy, jak słusznie wskazano w zaskarżonym postanowieniu, stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art.199 ppsa. Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej uzależnione jest od spełnienia przesłanek wymienionych w art.246 §2 ppsa, z którego wynika, że prawo pomocy może być przyznane albo w zakresie całkowitym, gdy nie osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, albo może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba prawna wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zatem prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, jeżeli zostanie wykazany albo brak jakichkolwiek środków pieniężnych na sfinansowanie kosztów postępowania, albo brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów. Według przywołanej regulacji to na stronie spoczywa ciężar dowodu, a użyte określenie: "gdy wykaże" oznacza, że jej obowiązkiem jest przekonanie sądu, iż znajduje się w sytuacji opisanej w dyspozycji przywołanego przepisu. Ponadto ważne jest to, że zawarta w §2 art.246 ppsa regulacja dotycząca osób prawnych oparta jest na uznaniu sądu, w odróżnieniu od regulacji zawartej w §1 tego artykułu, odnoszącej się do osób fizycznych, gdzie sąd ma obowiązek przyznania prawa pomocy w razie stwierdzenia przesłanek. W związku z powyższym, przyznanie osobie prawnej prawa pomocy nie zależy od wykazania braku posiadania jakichkolwiek lub dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Wykazać należy nie brak jakiegokolwiek majątku, ale brak efektywnych aktywów (gotówka, zapasy, towary itp.). Podkreślenia bowiem wymaga, że art.246 §2 ppsa mówi nie tylko ośrodkach finansowych gromadzonych na rachunkach bankowych, ale także o wartości środków trwałych. W rozpatrywanej wprawdzie nie ustalono, że skarżąca posiada majątek w postaci środków trwałych, lecz jednak nadal istnieje możliwości pozyskania środków na wpis z dopłat wspólników. Sąd podzielił stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, że koszty sądowe związane z toczonymi sporami sądowymi należy zaliczyć do zwykłych kosztów funkcjonowania spółki, zatem konieczność ich sfinansowania nie może być rozpatrywana w kategorii obciążenia jej nieuzasadnionymi ciężarami. Wysokość wpisu została określona w kwocie 2000 zł. Osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, musi natomiast wykazać podjęcie wszelkich niezbędnych działań zmierzających do zdobycia funduszy. Dlatego też Sąd podziela stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu w kwestii zwrócenia się przez skarżącą o pomoc do swoich udziałowców, z woli których funkcjonuje w obrocie prawnym. Taka możliwość wynika z przepisu art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.), który nie zawiera wyłączeń co do spółki w organizacji oraz w likwidacji. Wspólnicy spółki, którymi według umowy spółki dwie osoby fizyczne posiadające łącznie 400 udziałów o wartości po 100 zł za każdy udział, nie mogą pozostawać bierni w sytuacji trudności finansowych i oczekiwać udzielenia przez państwo bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowań sądowych. Z przedłożonych dokumentów wynika, że zarówno M. L., jak i A. R. osiągają dochody. Nawet, jeżeli mają zobowiązania wobec innych podmiotów, takich jak banki, to nie zwalnia ich to z obowiązków związanych z dopłatami na rzecz spółki. Ponadto, bez względu na możliwość ww. dopłat, jak słusznie zauważył Referendarz sądowy, przepis art.246 §2 ppsa ma uznaniowy charakter, co oznacza, że nawet w wypadku spełnienia przesłanek określonych w tym przepisie prawo pomocy nie musi zostać przyznane. W związku z powyższym, dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia, Sąd nie znalazł podstaw do jego uchylenia, zarówno w kwestii odmowy zwolnienia z wpisu, jak i odmowy ustanowienia doradcy podatkowego. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 ppsa, orzeczono jak sentencji postanowienia.