I SA/Ol 771/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zofia Skrzynecka po rozpoznaniu w Olsztynie w dniu 9 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi I.Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]", w przedmiocie umorzenia postępowania w części dotyczącej rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej postanawia: 1) przyznać prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych 2) odmówić prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. WSA/post.1 - sentencja postanowienia W skardze z dnia 8 września 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie I.Ł. zawarła wniosek, uzupełniony następnie w dniu 2 grudnia 2014 r., o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem S.Ł. i czteroletnim synem. Uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości 1.400 zł netto. Jej mąż nie pracuje, jest bezrobotny, nie uzyskuje dochodów. Wydatki rodziny obejmują: czynsz w kwocie 320 zł, opłatę za energię w kwocie 100 zł, spłatę kredytu w wysokości 300 zł, koszty wyżywienia w wysokości 700 zł i koszty leczenia w kwocie 100 zł. Ponadto w skardze wnioskodawczyni wyjaśniła, iż mieszkanie w którym zamieszkiwała z rodziną zostało zlicytowane przez Spółdzielnię Mieszkaniową, a rodzina została wyeksmitowana do mieszkania socjalnego. Oceniając wniesiony w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy, Sąd uwzględnił również dane wynikające z dokumentów złożonych w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 770/14 ze skargi męża skarżącej S.Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej dnia "[...]" w przedmiocie umorzenia postępowania w części dotyczącej rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej. Z dokumentów tych wynikało, że aktualne miesięczne wydatki rodziny wynoszą 1.265 zł i obejmują: opłatę za prąd 100 zł, internet 40 zł, czynsz 325 zł, koszty wyżywienia 500 zł oraz spłatę kredytu 300 zł. Rodzina nie korzysta z pomocy społecznej. S.Ł. jest całkowicie niezdolny do pracy i utrzymuje się wyłącznie z nieregularnych prac dorywczych. Skarżąca wraz z mężem otrzymali ze Spółdzielni Mieszkaniowej kwoty po 37.000 zł, które zostały w całości przeznaczone na zaspokojenie bieżących potrzeb rodziny. S.Ł. jest właścicielem samochodu marki "[...]" rocznik 1995, pozostałe samochody zostały sprzedane, a kwoty uzyskane z ich sprzedaży zostały przeznaczone na bieżące potrzeby rodziny. Przedstawiono również wyciągi z rachunku bankowego I. i S.Ł. za okres od 7 lipca do 7 września 2014 r., z których wynika, iż skarżąca uzyskuje wynagrodzenie w wysokości 1397 zł netto oraz zasiłek z pomocy społecznej w wysokości 77 zł miesięcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Rozpoznając złożony w niniejszej sprawie wniosek, wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Według przywołanej wyżej regulacji to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, a użyte określenie: "gdy wykaże" oznacza, że to obowiązkiem strony jest przekonanie Sądu, że znajduje się w sytuacji opisanej w dyspozycji przywołanego przepisu i nie ma możliwości poniesienia kosztów postępowania. Wskazać przy tym należy, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów sądowych, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy, oraz jej aktualnych możliwości płatniczych. Mając na uwadze powyższe, Sąd uwzględnił, że wpis sądowy od skargi w niniejszej sprawie wynosi 500 zł. Wobec zaś aktualnej trudnej sytuacji finansowej wnioskodawczyni (m.in. z uwagi na osiąganie przez nią dochodów w wysokości ok. 1.400 zł brutto, które stanowią zasadnicze źródło utrzymania 3-osobowej rodziny, oraz obciążenie jej zaległością podatkową w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r. w wysokości 11.222 zł), Sąd uznał, że złożony wniosek zasługiwał na uwzględnienie w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W świetle danych ujętych we wniosku oraz w dokumentach przedłożonych w sprawie o sygn. I SA/Ol 770/14 nie było natomiast podstaw do przyjęcia w sposób jednoznaczny, iż skarżąca nie ma żadnej możliwości sfinansowania przynajmniej części kosztów sądowych. Zwrócić należy uwagę, że postanowieniem z dnia 18 listopada 2014 r. wydanym w analogicznej sprawie o sygn. I SA/Ol 770/14 zwolniono z obowiązku poniesienia kosztów sądowych również jej męża. W ocenie Sądu, jeżeli w ocenie skarżącej zachodzi konieczność ustanowienia radcy prawnego, to przy braku obowiązku poniesienia kosztów sądowych w obu zainicjowanych przez stronę i jej męża sprawach, będzie ona w stanie podjąć starania, by wygospodarować środki na opłacenie pełnomocnika. Z przedstawionych danych wynika bowiem, że obecne dochody rodziny są rzeczywiście bardzo niskie, jednakże nie można pominąć okoliczności, że skarżąca wraz z mężem otrzymali w 2012 r. łącznie 74.000 zł od SM. W ocenie Sądu, kwota ta pozwalała na poczynienie oszczędności, które mogły służyć na pokrycie kosztów ustanowienia zastępstwa prawnego w prowadzonych aktualnie sprawach. Zwłaszcza, że jak wynika z akt sprawy administracyjnych, S. Ł. był zatrudniony w latach 2008 – 2013 i uzyskiwał dochód, np. w 2013 r. jego przychód wyniósł 2.312 zł brutto miesięcznie. Nie wskazano przy tym, na czym polega aktualna całkowita niezdolność do pracy S.Ł. i czy ma ona charakter trwały. Nie wyjaśniono także, jaki dochód uzyskuje on z nieregularnych prac dorywczych i jakiego rodzaju są to prace. Wskazać ponadto należy, że skarżąca wraz z mężem spłacają raty kredytu bankowego w wysokości 300 zł miesięcznie. Skoro zatem są w stanie wygospodarować środki na spłatę zobowiązań cywilnoprawnych, niezasadne byłoby przyznanie im prawa pomocy w zakresie całkowitym. Uzasadniając odmowę ustanowienia dla strony radcy prawnego, już tylko na marginesie wskazać również należy, że Sąd, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ, którego akt lub czynność zostały zaskarżone. Oznacza to, że Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego. W ustalonych okolicznościach niniejszej sprawy Sąd uznał, iż zagwarantowanie tego prawa nastąpi poprzez zwolnienie skarżącej z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Dlatego też, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w pkt 1 i pkt 2 sentencji postanowienia.