I SA/Ol 772/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.K o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi J.K na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. postanawia: odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego WSA/post.1 - sentencja postanowienia J.K. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną I.K.. Skarżący otrzymuje emeryturę w wysokości "[...]’ miesięcznie bez potrąceń komorniczych, jego żona otrzymuje emeryturę w wysokości "[...]" bez potrąceń komorniczych. Łączny dochód małżonków wynosi "[...]". Skarżący wraz z żoną są właścicielami domu jednorodzinnego o powierzchni "[...]" na działce o powierzchni "[...]", gospodarstwa rolnego o powierzchni "[...]". Ponadto małżonkowie są posiadaczami gruntów zurbanizowanych przekazanych w użytkowanie wieczyste o powierzchni "[...]’. Innego majątku nie posiadają. Wnioskodawca wykazał następujące wydatki i zobowiązania: podatki do urzędu gminy około "[...]" kwartalnie, energia elektryczna "[...]" miesięcznie, spłata kredytu konsolidacyjnego "[...]" miesięcznie, zakup lekarstw "[...]" miesięcznie, telefon komórkowy "[...]" miesięcznie, opłata za wodę "[...]" miesięcznie, opłata za ubezpieczenie KRUS "[...]" (zadłużenie za dwa kwartały). Ponadto w rubryce 11 formularza PPF skarżący podał, że ogólne zadłużenie z tytułu niespłaconych rat kredytu konsolidacyjnego wynosi ok. "[...]" na każdego z małżonków. Posiada zadłużenie wobec Urzędu Skarbowego na dzień 7 sierpnia 2017 r. w kwocie "[...]", które z uwagi na brak środków finansowych nie jest spłacane. Wyjaśnił, że wykazane kwoty koszów stanowią ½ wydatków za wyjątkiem KRUS, bowiem takie same koszty ponosi również jego współmałżonka. Posiada ona również takie samo zobowiązanie wobec Urzędu Skarbowego. Argumentując wniosek skarżący wskazał, iż jedynym dochodem małżonków są emerytury, które w 25% są zajęte na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego. Wyjaśnił, iż nie regulują nawet w części swoich zobowiązań ze względu na uszczerbek jaki mogliby w związku z tym ponieść. Wskazał, iż posiadają zadłużenie wobec Urzędu Skarbowego, Banku "[....]"z tytułu niespłacanego kredytu konsolidacyjnego. Skarżący posiada także zaległości na rzecz telefonii komórkowej, dostawców Internetu, a ponadto za dwa pełne okresy rozliczeniowe wobec KRUS. W Sądzie Rejonowym toczy się sprawa karnoskarbowa przeciw skarżącemu i jego żonie. Wyjaśnił, iż do 2013r. utrzymywali się ze sporadycznej sprzedaży części ich nieruchomości. Obecnie nie ma takiej możliwości z uwagi na fakt, iż nieruchomości zostały zajęte przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Ponadto nie ma popytu na tego typu nieruchomości. Podniósł, iż nie jest w stanie dokonać opłaty wpisu w całości ani w części. Z uwagi na powyższe, w ocenie skarżącego nie jest w stanie opłacić wpisu od skargi ani w całości jak i w części. Wobec powyższego wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w osobie B.C. Do wniosku załączono kserokopię wydruku: "Stan zaległości zobowiązanego na dzień 7.08.2017" dotyczący J.K, z którego wynika zadłużenie w wysokości "[...]" (k. nr 25). Przechodząc do meritum, na wstępie przypomnieć należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z też samodzielnie opłacić kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., cyt. dalej jako p.p.s.a.). Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu (referendarza sądowego) pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Należy jeszcze podkreślić, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe (por. postanowienie NSA z 17 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 140/09, postanowienie NSA z 12 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 68/14, publ. baza orzeczeń, pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Za powyższym stanowiskiem przemawia fakt, iż skarżący i pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym żona, uzyskują stałe dochody z tytułu emerytur oraz posiadają znaczny majątek nieruchomy. Niewątpliwie bieżąca sytuacja finansowa skarżącego i jego żony jest trudna, o czym świadczy zajęcie emerytur wnioskodawców, bardzo wysokie zobowiązania podatkowe, zobowiązania z tytułu zaciągniętego kredytu oraz wysokie koszty utrzymania, niemniej jednak, w ocenie rozpoznającego wniosek referendarza, nie stanowi to wyłącznej podstawy do przyznania prawa pomocy. Przy czym przy rozpoznawaniu wniosku skarżącego okoliczności te zostały wzięte pod uwagę. Zwrócono bowiem uwagę na stan zaległości skarżącego i jego żony wobec Naczelnika Urzędu Skarbowego w łącznej wysokości około "[...]", niewysokie dochody z tytułu emerytur w kwocie "[...]", a także wysokie koszty utrzymania takie jak np. energia elektryczna "[...]’ miesięcznie, podatki około "[...]" kwartalnie, rata kredytu konsolidacyjnego "[...]"miesięcznie. Oceniając jednakże zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Dopiero zestawienie ze sobą indywidualnej sytuacji majątkowej strony i konkretnych kosztów sądowych w danym postępowaniu sądowoadministracyjnym pozwala na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Biorąc powyższe pod uwagę zwrócić należy uwagę na stan majątkowy skarżącego i jego żony, którzy nadal są właścicielami majątku nieruchomego w postaci domu jednorodzinnego o powierzchni "[...]" położonego na działce o powierzchni "[...]’, gospodarstwa rolnego o powierzchni "[...]", są także posiadaczami gruntów zurbanizowanych przekazanych w użytkowanie wieczyste o powierzchni "[...]". Okoliczność ta świadczy o potencjalnych możliwościach uzyskiwania dodatkowego dochodu lub czerpania innych pożytków w związku z posiadanym majątkiem nieruchomym i odpowiednim jego wykorzystaniem. Zauważenia wymaga, że skarżący nie wykazał jakichkolwiek dochodów z posiadanego gospodarstwa rolnego o powierzchni blisko 30 ha. W ocenie rozpoznającego nieruchomość rolna, będąca własnością skarżących, niezależnie od faktu obciążenia jej hipoteką, może przynosić pożytki czy to z jej uprawy, czy też pozyskania dopłat rolniczych, może też być przedmiotem określonych stosunków cywilnoprawnych np. dzierżawy, odpłatnego użytkowania, czy też ostatecznie sprzedaży, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, w sytuacji gdy brakuje bieżących środków finansowych. Wskazać należy, iż przeciętny dochód z gospodarstwa rolnego oblicza się kierując się treścią art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r., poz. 617), zgodnie z którym określając ten dochód, przyjmuje się za podstawę wielkość posiadanych przez właściciela gruntów w ha przeliczeniowych. Zgodnie z wydanym na podstawie powołanego unormowania obwieszczeniem Prezesa GUS z 23 września 2016 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2015 r. (M.P. z 2016 r. poz. 932), dochód ten wyniósł 1.975 zł. Biorąc zatem pod uwagę wielkość posiadanego areału rolnego ‘[...]", prawie trzykrotnie większą od średniej wielkości gospodarstwa rolnego w kraju, stwierdzić należy, iż skarżący posiada potencjalne możliwości uzyskania dodatkowego dochodu lub czerpania innych pożytków w związku z posiadaniem opisanej nieruchomości rolnej. Wskazać należy, że zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, co ma miejsce w niniejszej sprawie, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Mając przy tym na uwadze znane rozpoznającemu wniosek referendarzowi sądowemu z urzędu informacje ze sprawy o sygn. akt I SA/Ol 507/17 toczącej się przed tut. Sądem gdzie skarżący i jego żona również wnosili o przyznanie prawa pomocy, a którego przedmiotem jest kwestia m.in. opisu i oszacowania wartości użytkowania wieczystego nieruchomości o powierzchni "[...]" ("grunty zurbanizowane"), która została w postępowaniu podatkowym określona przez rzeczoznawcę majątkowego na łączną kwotę około "[...]" (operat szacunkowy z dnia 6 września 2016r.), nie sposób uznać, że skarżący spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy. Zauważyć przy tym należy, iż skarżący zarówno w postępowaniu podatkowym jak i w złożonej skardze kwestionuje dokonaną przez rzeczoznawcę wycenę nieruchomości i określoną wartość nieruchomości jako zbyt niską. Powyższe obiektywnie wskazuje na stan majątkowy skarżącego i pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym żony. Pod pojęciem stanu majątkowego należy bowiem rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Z tego też względu majątek w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania. (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04, postanowienie NSA z dnia 26 września 2012r., sygn. I OZ 698/12, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2011r., sygn. I GZ 48/11, postanowienie NSA z dnia 12 lipca 2016r. sygn. akt I OZ 732/16, publ. CBOSA). W tych warunkach potencjalne możliwości finansowe skarżącego wynikają z posiadanego przez niego majątku, który to bez wątpienia pozwala na samodzielne poniesienie kosztów związanych ze złożoną przez niego skargą. Biorąc zatem pod uwagę stałe i regularne dochody skarżącego i jego żony z tytułu emerytur w łącznej wysokości "[...]" miesięcznie oraz posiadany majątek nieruchomy, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu (553zł), stwierdzić należy, że jest on w stanie ponieść koszty sądowe jak i opłacić koszty ewentualnego ustanowienia doradcy podatkowego samodzielnie. Ewentualny obowiązek poniesienia innych opłat sądowych, których wysokość w przypadku np. opłaty kancelaryjnej wynosi 100 zł za odpis orzeczenia z uzasadnieniem doręczony na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, wpis stały od ewentualnej skargi kasacyjnej w rozpoznawanej sprawie wyniesie połowę wpisu od skargi, przy czym koszty te rozłożone będą w czasie, nie zmienia oceny, że nie spełnia on warunków z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a.. Na marginesie wskazać należy, iż pomimo potrąceń komorniczych, dochód rodziny nie wymaga interwencji socjalnej, która znajduje zastosowanie w sytuacjach, gdy kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie nie przekracza 514 zł (zob. rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 7 października 2005r. w sprawie progu interwencji socjalnej - Dz.U. Nr 211, poz. 1762 i art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - Dz. U. z 2015 r., poz. 163 z późn. zm.). Końcowo wskazać należy, że wyjątkowość instytucji prawa pomocy wymaga przyjęcia, że strona ubiegająca się o przyznanie jej prawa pomocy powinna uprzednio podjąć wszelkie niezbędne działania, aby we własnym zakresie (bądź z pomocą np. bliskich) zdobyć fundusze na pokrycie wydatków wiążących się z wszczętym przez siebie postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2014 r., I FZ 88/14, publ. CBOSA). Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie kłóciłoby się z ratio legis instytucji przyznania prawa pomocy, albowiem ta została stworzona jedynie dla osób, które ze względu na swoje niewielkie dochody oraz brak jakiegokolwiek majątku, nie mogą dochodzić swych praw przed sądem. W związku z tym, skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.