I SA/Ol 78/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ryszard Maliszewski (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Wojciech Czajkowski,, sędzia del. SO Beata Grzybek, Protokolant specjalista Paweł Guziur, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2016r. sprawy ze skargi E. T. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego oddala skargę. I SA OI 78/16 UZASADNIENIE E. T. (dalej skarżąca, strona, wnioskodawca, producent rolny, beneficjent) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej Dyrektor ARiMR, organ II instancji, organ odwoławczy) z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego. Jak wynika z akt sprawy Kierownik Biura Powiatowego ARiMR (dalej Kierownik ARiMR, organ I instancji) decyzją z "[...]" nr "[...]" ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu pomocy finansowej w ramach programu rolnośrodowiskowego (w skrócie PRŚ) w łącznej wysokości 22.503,97 zł. Jako podstawę prawną wskazał m.in. § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013r., poz. 361 ze zm. - dalej: rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2013r.), art. 28 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013r., poz. 173), art. 71 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (Dz. Urz. UE L 153 z 30.04.2004r., Polskie wydanie specjalne: Rozdział 3 Tom 46 P. 87 - 118), art. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE nr L 368, str. 74 z 23.12.2006r. ze zm.), art. 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE nr L 25, str. 8 z 28.01.2011r. ze zm.). Organ opisał stan faktyczny sprawy, z którego wynikało, że strona podjęła zobowiązanie rolnośrodowiskowe w roku 2012, na podstawie obowiązującego wówczas rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. nr 33, poz. 262, ze zm. - dalej: rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2009r.). W dniu 27.10.2013r. skarżąca dokonała dobrowolnego zwrotu płatności rolnośrodowiskowej za rok 2012 na konto organu I instancji, w kwocie 3.375,30 zł. Dobrowolny zwrot dotyczył zaprzestania realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego na powierzchni 4,32 ha, w Pakiecie 2 - Rolnictwo Ekologiczne i dotyczy nienależnie pobranych płatności za rok 2012. W wyniku wniesienia przez stronę pisma organ I instancji dowiedział się w dniu 19.11.2013r. o wypowiedzeniu jej umowy dzierżawy części nieruchomości obejmującej działkę 22/1, położoną w miejscowości "[...]" gm. "[...]", na której strona zaprzestała realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego. Strona podała, że przeprowadziła rozmowę z przedstawicielem nabywającej Spółki, który oświadczył, że Spółka nie jest zainteresowana podpisaniem ze stroną umowy dzierżawy. Producent rolny wniósł o niesankcjonowanie jej w związku z niedotrzymaniem zobowiązań PRŚ, gdyż za zaistniałą sytuację nie ponosi winy. Strona dołączyła skierowane do niej pismo Państwa L. i S. J. dotyczące wypowiedzenia jej umowy dzierżawy, w związku ze sprzedażą działki o numerze ewidencyjnym 22/1, umową dzierżawy oraz kopią umowy sprzedaży - akt notarialny Rep. A nr "[...]" z 15.10.2013r.. Kierownik ARiMR decyzją z 3.02.2014r. nr "[...]"przyznał wnioskodawczyni płatność rolnośrodowiskową za rok 2013 w pomniejszonej wysokości 242.163,70 zł. Następnie decyzją z 28.05.2015r. nr "[...]" przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową za rok 2014 w pomniejszonej wysokości 210.719,03 zł, z tytułu realizacji: - Pakietu 2 - Rolnictwo Ekologiczne, wariantu 2.1 Uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności), za powierzchnię uwzględnioną do płatności 38,85 ha, kwotę w wysokości 29.267,03 zł; - Pakietu 2 - Rolnictwo Ekologiczne, wariantu 2.5 Uprawy warzywne ((z certyfikatem zgodności), za powierzchnię uwzględnioną do płatności 63,84 ha, kwotę w wysokości 82.992,00 zł; - Pakietu 4 - Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych poza obszarami Natura 2000, wariantu 4.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków, za powierzchnię uwzględnioną do płatności 39,49 ha, kwotę w wysokości 47.388,00 zł. - Pakietu 6 - Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie, wariantu 6.2 Produkcja nasienna towarowa lokalnych roślin uprawnych, za powierzchnię uwzględnioną do płatności 63,84 ha, kwotę w wysokości 51.072,00 zł. Kierownik ARiMR w decyzji z "[...]" uznał, że strona nie dochowała 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, gdyż w 3-cim roku trwania pięcioletniego zobowiązania rolnośrodowiskowego zmniejszyła powierzchnię objętą zobowiązaniem rolnośrodowiskowym do powierzchni 102,69 ha w pakiecie 2 i do powierzchni 63,84 ha w pakiecie 6. W odwołaniu strona podniosła, że organ winien wypowiedzenie umowy dzierżawy zakwalifikować jako siłę wyższą. Po otrzymaniu wypowiedzenia umowy dzierżawy zwróciła się pod koniec 2013r. do nowego nabywcy działki o numerze ewidencyjnym 22/1 (A. Sp. z o.o.) o kontynuowanie umowy dzierżawy, jednakże nie doszło do tej czynności. Natomiast z wyjaśnień Państwa J. wynikało, że znaleźli się w sytuacji ekstremalnej, ponieważ nie byli w stanie spłacić kredytu zaciągniętego na modernizację gospodarstwa. Gdyby Państwo J. nie sprzedali działki doszłoby do licytacji komorniczej, po której najprawdopodobniej skarżąca również straciłaby posiadanie tej działki. Znajdujący się w umowie dzierżawy zapis dotyczący możliwości wypowiedzenia umowy dzierżawy w sytuacji losowej strona interpretowała w ten sposób, że rozwiązanie umowy jest dopuszczalne za zgodnym porozumieniem stron, jednak takiej zgody nie udzieliła. Dyrektor ARiMR w uzasadnieniu decyzji z "[...]" podał, że strona była świadoma ciążących na niej obowiązków, w tym obowiązku "niezwłocznego informowania na piśmie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o każdej zmianie powstałej w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności, a w szczególności, jeżeli zmiana dotyczy: wykorzystywania gruntów rolnych, wielkości powierzchni upraw, przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego". Organ stwierdził niedotrzymanie zobowiązania rolnośrodowiskowego i konieczność zwrotu nienależnie pobranych płatności za lata 2012 i 2013. Powołał się na § 45 pkt 8 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 i uznał, że spełnione zostały dwa z trzech warunków do uznania konkretnego przypadku za wyjątkową okoliczność, tj. okoliczność - utrata posiadania gruntów wskutek wypowiedzenia umowy poddzierżawy - wynika z przyczyn niezależnych od beneficjenta i ma wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego. Z akt sprawy wynika bowiem, że umowa dzierżawy wypowiedziana została przez drugą stronę umowy w związku ze sprzedażą ww. działki o nr ewid. 22/1. Nie można jednak przyjąć, iż okoliczności wypowiedzenia przedmiotowej umowy dzierżawy nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego. Z § 3 umowy dzierżawy z dnia 10.11.2011r. wynika, że strony zgodnie dopuszczają możliwość wcześniejszego wypowiedzenia umowy przez wydzierżawiającego w przypadku losowym lub zaistnienia okoliczności zmuszających do wypowiedzenia tej umowy. Strona w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego (15.03.2012r.) miała wiedzę co do tego, że umowa dzierżawy może zostać wypowiedziana przed upływem okresu na jaki została zawarta (do 31.12.2017r.) w przypadku jej wypowiedzenia przez wydzierżawiających tj. L. i S. J.. Przystępując zatem z dniem 15 marca 2012r. do programu rolnośrodowiskowego strona ponosiła ryzyko związane z jego niewypełnieniem, w sytuacji ewentualnego wypowiedzenia umowy dzierżawy gruntów objętych zobowiązaniem. W konsekwencji w okolicznościach niniejszej sprawy wypowiedzenie umowy dzierżawy w związku z zawartym zapisem w § 3 niniejszej umowy, nie stanowi siły wyższej ani wyjątkowej okoliczności, uzasadniającej odstąpienie od czynności związanych z odzyskaniem nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych. Wobec powyższego w sprawie będącej przedmiotem odwołania nie znajduje zastosowania § 45 pkt 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r.. Odnosząc się do przywołanego przez skarżącą wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 30.10.2013r., sygn. akt I SA/Ol 631/13, potwierdzającego w ocenie skarżącego, że wypowiedzenie umowy dzierżawy stanowi siłę wyższą, organ odwoławczy podał, iż stan faktyczny sprawy opisany w ww. wyroku jest odmienny od przedmiotowej sprawy. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28.04.2015r. sygn. akt II GSK 432/14 uchylił wyrok WSA w Olsztynie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia temu Sądowi. Organ nie zgodził się z twierdzeniami strony, że podpisywała niniejszą umowę dzierżawy zawartą na czas określony ze świadomością, iż nie może ona zostać rozwiązana, co regulują przepisy kodeksu cywilnego. Strona podpisując umowę dzierżawy na dzierżawę ww. działek wyraziła zgodę na możliwość jej wcześniejszego wypowiedzenia. W zapisie dotyczącym wypowiedzenia przedmiotowej umowy dzierżawy tj. w § 3 umowy dzierżawy z dnia 10.11.2011r. nie ma zapisu, iż może to być czynność dokonana wyłącznie za zgodnym porozumieniem stron. Interpretacja skarżącej w tej kwestii i jej tłumaczenie, że takiej zgody nie udzieliła, nie zasługuje więc na uwzględnienie, gdyż taka zgoda nie była wymagana. Z akt niniejszej sprawy wynika, że strona nie zanegowała również wypowiedzenia jej umowy dzierżawy przez L. i S. J., ani nie dochodziła nieważności tej czynności. Wbrew twierdzeniom odwołującej się istnieje możliwość wypowiedzenia umowy dzierżawy zawartej na czas oznaczony, co jest zgodne z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia 2007r. sygn. akt III CZP 74/07 (Dz.U. z 2014r. poz. 121), w której uzasadnieniu odniesiono się m.in. do zakresu stosowania art. 673 Kodeksu cywilnego. Organ wywiódł ponadto, że decyzja ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności wydana została przed upływem okresu przedawnienia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego producent rolny, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o uchylenie decyzji organu II instancji, zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych, oraz dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów, tj.: a) wydruku "interpretacji" ARiMR; b) wydruku "zbioru najczęściej zadawanych pytań i odpowiedzi" ze strony Ministerstwa Rolnictwa. Skarżąca powołała się na orzecznictwo sądowe, podniosła, że katalog przesłanek wymieniony w § 45 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r. nie jest zamknięty i przewiduje inne okoliczności, których nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji programu. W związku jednak z brakiem definicji "siły wyższej", o której mowa w § 45 pkt 8 ww. rozporządzenia, definicji tego pojęcia należy poszukiwać w pozostałych przepisach regulujących płatności bezpośrednie i funkcjonowanie ARiMR w Polsce. Wskazała, że podobny do płatności rolnośrodowiskowych system występuje dopłatach występujących na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, tzw. ONW. W tym programie, który funkcjonuje w Polsce już od 2004r., również zawarto konieczność prowadzenia produkcji przez 5 lat i przewidziano zdarzenia powodujące brak konieczności zwrotu płatności w przypadku zaistnienia siły wyższej. Z uwagi na fakt, iż program ten funkcjonuje znacznie dłużej od rolnośrodowiskowego, ARiMR wydała już interpretacje co należy rozumieć pod pojęciem siły wyższej - w komunikacie opublikowanym w 2014r. w Internecie pod adresem: http://www.arimr.gov.pl/fileadmin/pliki/PB__2014/ONW/9._Zaniechanie_prowadzenia_dzialalnosci_rolniczej_2014.pdf - (załącznik nr 3a). W przypadku trwającego 5-letniego zobowiązania ONW znajduje się okoliczność wystąpienia siły wyższej w postaci wypowiedzenia przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy gruntów rolnych. Ponadto na stronie internetowej Ministerstwa Rolnictwa ukazał się zbiór najczęściej zadawanych pytań i odpowiedzi w zakresie m.in. obowiązku kontynuowania przez 5 lat działalności rolniczej w kontekście siły wyższej. W tym dokumencie również w sposób wyraźny i niebudzący wątpliwości Ministerstwo Rolnictwo określiło wypowiedzenie umowy dzierżawy gruntów jako kategorię siły wyższej. Autor skargi podniósł, że skoro na gruncie podobnego zobowiązania jakim jest ONW ustawodawca poprzez ARiMR przyznaje, że okoliczności w których się znalazła skarżąca są przykładem siły wyższej, a rozporządzenie w sprawie płatności rolnośrodowiskowej dopuszcza inne okoliczności niewymienione w jego treści, to należy się kierować intencją ustawodawcy. Nie można podzielić zatem argumentu zawartego w zaskarżonej decyzji, że okoliczności w których znalazła się skarżąca nie stanowią siły wyższej albo nie są okolicznościami nadzwyczajnymi. Ustawodawca celowo wprowadził kategorię "innej okoliczności' tzn. sytuacji, których nie można było przewidzieć podejmując zobowiązanie rolnośrodowiskowe. W odpowiedzi na skargę Dyrektor ARiMR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2014r. poz. 1647 ze zm.)., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która w myśl art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), zwana dalej w skrócie p.p.s.a., odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej przewidzianej w art. 3 p.p.s.a. sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.), zaś jedynym ograniczeniem w tym zakresie jest zakaz przewidziany w art. 134 § 2 p.p.s.a. Orzekanie w granicach sprawy (art. 135 p.p.s.a.) oznacza sprawę będącą przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność, jako pochodną określonego stosunku administracyjnoprawnego i odbywa się z uwzględnieniem ówcześnie obowiązujących przepisów prawa. W rozpoznawanej sprawie Organ przyjął, że umowa dzierżawy wypowiedziana została przez kontrahenta skarżącej, w związku ze sprzedażą ww. działki o nr ewid. 22/1. Jednocześnie uznał, że okoliczności wypowiedzenia przedmiotowej umowy dzierżawy można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego. Umowa dzierżawy została zawarta na okres od 10 listopada 2011r. do 31 grudnia 2017r. W § 3 umowy dzierżawy z dnia 10.11.2011r. przewidziano możliwość wcześniejszego wypowiedzenia umowy przez wydzierżawiającego z powodów losowych lub okoliczności zmuszających do wypowiedzenia umowy (d. umowa dzierżawy, k. 30/3 i 30/4). Pismem z dnia 18 listopada 2013r. wydzierżawiający powiadomili skarżącą o wypowiedzeniu umowy dzierżawy, z powodu sprzedaży nieruchomości będącej przedmiotu dzierżawy (d. k. 30/2). Przedmiotowa nieruchomość została sprzedana warunkowo przez wydzierżawiających 15 października 2013r. Zgodnie z zapisami umowy sprzedaży wydanie kupującemu gruntu nastąpi następnego dnia po zapłacie pozostałej części ceny (d. akt notarialny, k. 30/5-30/180). Zasadnie Organ uznał, że skarżąca nie wywiązała się z zobowiązania rolnośrodowiskowego. Przystępując z dniem 15 marca 2012r. do programu rolnośrodowiskowego skarżąca ponosiła ryzyko związane z jego niewypełnieniem, w sytuacji ewentualnego wypowiedzenia umowy dzierżawy gruntów objętych zobowiązaniem. Należy stwierdzić, że strony umowy dzierżawy w sposób liberalny przewidziały możliwość jej wcześniejszego rozwiązania. O tym świadczy możliwość rozwiązania umowy w przypadku losowym lub w razie zaistnienia okoliczności zmuszających do wypowiedzenia tej umowy. Ten ostatni zapis świadczy, że wydzierżawiający jako właściciele uzyskali prawo do rozwiązania umowy, w ramach zarządu mieniem, które wcześniej wydzierżawili. Właściciel może z rzeczą czynić wszystko, czego mu prawo nie zabrania, a zatem prawo własności zapewnia właścicielowi dopuszczalną w danych warunkach pełnię władzy względem rzeczy (por. J. Ignatowicz, Prawo..., s. 71). Podkreślono bowiem, że właściciel może korzystać z rzeczy oraz rozporządzać rzeczą. Przy tym, korzystając z rzeczy właściciel może w szczególności pobierać pożytki i inne dochody z rzeczy. Trzeba dodać, że właściciel jest uprawniony do posiadania rzeczy. W art. 140 kodeksu cywilnego wskazano jedynie ogólnie, dwa typy uprawnień właściciela: uprawnienie do korzystania z rzeczy i uprawnienie do rozporządzania rzeczą. Regulacja kodeksowa ma tu jednak, jak można zauważyć, charakter otwarty; dokonanej klasyfikacji nie zamyka, a w jej ramach stroni od nazbyt szczegółowej enumeracji uprawnień właściciela. Trzeba więc zgodzić się, że "korzystanie z rzeczy i rozporządzanie rzeczą stanowią najogólniejsze określenie uprawnień przysługujących właścicielowi i dlatego nie mogą być traktowane jako taksatywne wyliczenie, czy też niekompletna triada uprawnień. Pobieranie pożytków i innych dochodów jest już tylko przykładowym wyliczeniem." (zob. T. Dybowski, Ochrona..., s. 60-61). Pozytywna strona własności obejmuje uprawnienie do posiadania rzeczy, uprawnienie do korzystania z rzeczy i uprawnienie do rozporządzania rzeczą. Natomiast dzierżawa jest prawem obligacyjnym. Skarżąca w gruncie rzeczy zgodziła się na rozwiązanie zawartej umowy dzierżawy w dowolnym czasie i praktycznie z każdej przyczyny wskazanej przez wydzierżawiającego. W związku z tym nie można zgodzić się z jej twierdzeniem, że w sprawie zaszły wyjątkowe okoliczności. Zapisy umowy dzierżawy dawały bowiem wydzierżawiającym prawo do rozwiązania umowy dzierżawy w dowolnym czasie, w ramach wykonywania prawa własności. W takiej sytuacji faktycznej i prawnej wcześniejsze rozwiązanie dzierżawy jest konsekwencją zapisów samej umowy. W rezultacie skarżąca nie może się uchylić o przyjęcia odpowiedzialności, że nie wywiązała się ona z przyjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Sąd, w świetle powyższych ustaleń faktycznych, nie podzielił zarzutów skargi w przedmiocie wystąpienia w sprawie "siły wyższej". Wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.Urz.UE.L 368 z 23.12.2006, str. 15, z późn. zm.): 1. Państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta: a) śmierć beneficjenta; b) długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu; c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania; d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa; e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich; f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza. 2. Przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności. Z powyższych względów nie można podzielić poglądu skarżącej, że w sprawie wystąpiły przesłanki wynikające z § 45 pkt 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r., względnie " siły wyższej". Zapisy umowy dzierżawy dawały bowiem wydzierżawiającym prawo do rozwiązania umowy dzierżawy w dowolnym czasie, w ramach wykonywania prawa własności. W takiej sytuacji faktycznej i prawnej wcześniejsze rozwiązanie było konsekwencją zapisów samej umowy dzierżawy. W doktrynie prawniczej brak pełnej definicji pojęcia "siła wyższa". Niemniej jednak w odczuciu powszechnym przyjmuje się, że "siła wyższa" to ogólne określenie przyczyny sprawczej zdarzenia o charakterze przypadkowym lub naturalnym, nie do uniknięcia, takiego, nad którym człowiek nie panuje (vis maior, quae humana infirmitas resistere non potest). "Siła wyższa" to zjawisko, które powoduje zwolnienie kogoś z odpowiedzialności. Jako przykład można podać powódź, huragan, trzęsienie ziemi, sztorm, śnieżyca itp. Termin "siła wyższa" nie obejmuje jednak bezspornie sytuacji, które można było przewidzieć wiedząc o naturze zobowiązania, a z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Celem postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a., nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego w sprawie administracyjnej, lecz wyłącznie ocena, czy organy administracji ustaliły ten stan zgodnie z regułami procedury administracyjnej, a następnie, czy dokonały prawidłowej subsumcji ustalonego stanu faktycznego do dyspozycji określonych przepisów prawa materialnego. Zatem co do zasady nie jest możliwe prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym, który kontrolę legalności opiera na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji wydającym zaskarżoną decyzję, czy inny akt prawny. Ponadto należy wskazać, że wydruki "interpretacji" ARiMR i wydruki "zbioru najczęściej zadawanych pytań i odpowiedzi" ze strony Ministerstwa Rolnictwa, nie są dokumentami w rozumieniu art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a.. Do postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 105 § 3, stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którymi dokumenty można podzielić na urzędowe – art. 244 § 1 k.p.c. (sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania), stanowiące dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone, oraz prywatne – art. 245 k.p.c., stanowiące dowód tego, że osoba, która je podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. W związku z tym tylko takie dowody mogą być przedmiotem ewentualnego rozpatrzenia przez sąd administracyjny. Z tych przyczyn Sąd wniosek dowodowy oddalił. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako bezzasadną.