I SA/Ol 792/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Wiesława Pierechod Sędziowie sędzia WSA Jolanta Strumiłło (sprawozdawca) sędzia WSA Renata Kantecka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 grudnia 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. K. na postanowienie Dyrektora izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Z. K. (dalej jako "strona", "skarżąca", "zobowiązana") reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Z uzasadnienia poddanego kontroli Sądu rozstrzygnięcia wynika m.in., że organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec majątku zobowiązanej Z. K. na podstawie własnego tytułu wykonawczego z dnia 21.12.2016r. Przedmiotowy tytuł wykonawczy obejmuje należność pieniężną z tytułu nieuiszczonego zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodów z innych źródeł, w kwocie należności głównej 34.737,00 zł. Jako podstawę prawną dochodzonego obowiązku, ujawnioną w treści tytułu, wskazano ostateczną decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]"r. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia "[...]"r., w związku z wniesionym odwołaniem (z dnia 17.01.2017 r.) od ww. decyzji organu podatkowego I instancji, stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Postanowieniem z dnia "[...]"r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej odmówił ponadto przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Wszczęcie egzekucji na podstawie wyżej wymienionego tytułu wykonawczego nastąpiło w dniu 22 grudnia 2016 r., w wyniku doręczenia jego odpisu zobowiązanej, wraz z zawiadomieniem z dnia 21 grudnia 2016 r., o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego u dłużnika zajętej wierzytelności - w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział. Przedmiotowe zawiadomienie doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 22 grudnia 2016 r. Pismem z dnia 28 kwietnia 2017r. zobowiązana zwróciła się do organu egzekucyjnego z żądaniem umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego do jej majątku, na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201, zwanej dalej u.p.e.a.) z uwagi na podnoszone nieistnienie obowiązku. Uzasadnienie wniesionego żądania strona oparła na twierdzeniu, że decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]", nie została doręczona skarżącej. Przedmiotowa decyzja została bowiem przesłana na adres ul. "[...]", a następnie, po dwukrotnym awizowaniu, uznana za doręczoną w trybie tzw. doręczenia zastępczego, zgodnie z art. 150 ustawy z dnia 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r., poz. 201, ze zm.) – dalej również jako O.p.. W ocenie strony, opisanego doręczenia nie można uznać za skuteczne, gdyż z dniem 18 sierpnia 2016 r. skarżąca wyprowadziła się z dotychczas zajmowanego lokalu mieszkalnego, dopełniając przy tym formalności związanych z wymeldowaniem. Powołany przepis ma natomiast zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy adresat zamieszkuje pod adresem wskazanym na przesyłce. Postanowieniem z dnia 2 czerwca 2017r., Naczelnik Urzędu Skarbowego w Olsztynie, po przeprowadzeniu stosownego postępowania wyjaśniającego, działając na podstawie przepisu art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego W wyniku rozpatrzenia zażalenia, utrzymując zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej powołał treść art. 59 § 1 , 4 oraz 5 u.p.e.a. i stwierdził, że z akt sprawy wynika jednoznacznie, iż egzekwowane zobowiązanie podatkowe skarżącej, zostało określone ostateczną decyzją Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]" r. Kwestia doręczenia przedmiotowej decyzji została rozstrzygnięta w administracyjnym postępowaniu, postanowieniem z dnia "[...]" w sprawie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania od ww. decyzji. Organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z przepisem art. 29 § 1 u.p.e.a. - organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, nie jest on natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Wskazał, że ze zgromadzonych akt sprawy wynika, że powyższa decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]" r., nie została uchylona. W związku z powyższym obowiązek dochodzony na podstawie tytułu wykonawczego z dnia "[...]" r., obecnie istnieje oraz jest wymagalny, w tym istniał i był wymagalny na dzień wszczęcia egzekucji administracyjnej. Z przedłożonych akt sprawy nie wynika także, aby obowiązek ten został umorzony lub wygasł z innego powodu. Organ odwoławczy stwierdził, że postanowienie z dnia "[...]" r., zawierające merytoryczną ocenę, podnoszonych w niniejszym postępowaniu zastrzeżeń co do prawnej skuteczności doręczenia decyzji, stanowiącej podstawę prawną egzekwowanego obowiązku, strona mogła zaskarżyć w trybie sądowo-administracyjnym, co też uczyniła. W tym stanie rzeczy, dopiero w sytuacji ewentualnego zakwestionowania przez Sąd decyzji, stanowiącej podstawę prawną egzekwowanego obowiązku podatkowego, postępowanie egzekucyjne będzie podlegało umorzeniu z mocy prawa, w myśl przepisu art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, w okolicznościach faktycznych jak i prawnych niniejszej sprawy nie istnieją podstawy do zarzucenia organowi I instancji naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, dotyczących podnoszonych przez stronę nieprawidłowości w prowadzeniu postępowania dowodowego. Zdaniem organu odwoławczego tytuł wykonawczy z dnia 21 grudnia 2016 r., spełnia wymogi określone w art. 27 § 1 i 2 u.p.e.a. a obowiązek w nim określony podlega egzekucji administracyjnej. Strona natomiast nie wskazuje na żadne konkretne uchybienia, które potwierdzałyby podnoszone naruszenie art. 29 u.p.e.a. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie strona wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia zarzuciła naruszenie art. 26 § 5 pkt 1 oraz art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. W uzasadnieniu strona wskazała, że w jej ocenie decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]" jest rozstrzygnięciem nieostatecznym, skutkiem czego nie może stanowić podstawy wystawienia tytułu wykonawczego z dnia "[...]" r. Brak przymiotu ostateczności opisanego rozstrzygnięcia skarżąca wywodzi z faktu, że wyrokiem z dnia 10.08.2017 r., sygn. akt I SA/Ol 334/17, WSA w Olsztynie uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]" r., wydane w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania od wyżej opisanej decyzji. Dodatkowo skarżąca zgłosiła zastrzeżenia w zakresie prawidłowości wszczęcia samego postępowania egzekucyjnego. W ocenie strony z akt sprawy wynika, że biegły rozpoznał chorobę psychiczną skarżącej na bazie otępienia w chorobie Alzheimera o nasileniu umiarkowanym, co też ma skutkować okolicznością, że nie ma ona świadomości o tym, jakie dokumenty odbiera, do czego ją zobowiązują oraz jakie konsekwencje się z tym wiążą. Z uwagi na powyższe, w ocenie strony, tytuł wykonawczy został doręczony nieprawidłowo, gdyż nie była zdolna do odbioru jakiejkolwiek korespondencji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017r. poz. 1369 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu zabezpieczającym, na które służy zażalenie i egzekucyjnym, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Rozpoznając sprawę pod kątem kryterium legalności Sąd uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego, ale również organu I instancji w płaszczyźnie ich zgodności z prawem, Sąd nie stwierdził, aby organy naruszyły prawo. Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego została uregulowana w art. 59 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem postępowanie egzekucyjne umarza się: jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; na żądanie wierzyciela oraz w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Instytucja ta ma na celu zakończenie tego postępowania, najczęściej z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne (por. Przybysz Piotr Marek, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. VII WK2015 - komentarz, stan prawny: 1 lipca 2015 r., inne wydania). Skarżąca powołuje się w swojej skardze na przesłanki z art. 59 § 1 pkt 2, twierdząc, że z uwagi na wadliwość doręczenia decyzji obowiązek strony nie istnieje, bowiem stanowiąca podstawę tytułu wykonawczego decyzja nie jest ostateczna. Odnosząc się do kwestii nieistnienia obowiązku należy wyjaśnić, że chodzi o sytuację, gdy obowiązek nie powstał przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego (wyrok NSA z dnia 15 września 2010 r., II FSK 701/09), czyli np. nie wydano decyzji administracyjnej nakładającej obowiązek lub została wydana taka decyzja, ale uchylono ją, zanim stał się wymagalny obowiązek nią nałożony. Podkreślić należy, że jeżeli tytuł wykonawczy został prawidłowo wystawiony, co niewątpliwie miało miejsce w niniejszej sprawie, to twierdzenie zobowiązanego o niepowstaniu egzekwowanego obowiązku powinno być zweryfikowane poza postępowaniem egzekucyjnym, a nie w jego ramach (wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2000 r., III SA 2744/99). Wynika to z samego celu postępowania egzekucyjnego. Dostrzec bowiem należy, że postępowanie to dzięki zastosowaniu odpowiednich środków egzekucyjnych przez powołane do tego organy zmierza do realizacji obowiązku o charakterze publicznoprawnym i nie może "zastępować" postępowania zwykłego. O ile bowiem w toku postępowania jurysdykcyjnego chodzi o wydanie autorytatywnie określającego prawa i obowiązki stron aktu administracyjnego, to w postępowaniu egzekucyjnym chodzi o wykonanie tak nałożonych obowiązków (por. Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz. pod red. R. Hausera i A. Skoczylasa, Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2011). Za niedopuszczalne należałoby zatem uznać akceptowanie sytuacji, w której zobowiązany wykorzystując uprawnienia wynikające z ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji mógłby doprowadzić do ponownej weryfikacji i merytorycznej oceny sprawy. Tak zakreślony cel postępowania egzekucyjnego determinuje zakres uprawnień organów podatkowych, które zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a. są wprawdzie zobligowane do badania z urzędu dopuszczalności egzekucji administracyjnej, jednakże nie mogą badać zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Należy wskazać, że z akt sprawy nie wynika, aby strona na dzień "[...]" utraciła zdolność do czynności prawnych. Przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 56 § 1 pkt 3 ) przewidują obowiązek zawieszenia postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy zobowiązany utraci zdolność do czynności prawnych (całkowicie) w trakcie postępowania egzekucyjnego i nie ma jeszcze przedstawiciela ustawowego ustanowionego przez sąd cywilny w trybie przepisów kodeksu postępowania cywilnego. Na dzień doręczenia tytułu wykonawczego skarżąca posiadała zdolność do czynności prawnych, w związku z tym prawidłowo doręczono jej tytuł wykonawczy będący podstawą wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Zauważyć należy jednocześnie, że nawet choroba, czy leczenie w poradni zdrowia psychicznego nie powoduje automatycznie utraty zdolności strony do czynności procesowych, choroba taka bowiem nie unicestwia zdolności do czynności prawnych (zob. wyrok NSA oz. w Gdańsku z dnia 13.07.2001 r., I SA/Gd 980/00). Ponadto wskazać należy, że powołując się na nieistnienie obowiązku objętego tytułem wykonawczym, strona musi wskazać, że owo nieistnienie obowiązku jest następstwem okoliczności, które miały miejsce już po wydaniu tytułu wykonawczego (wyrok NSA z dnia 14 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1378/08). W niniejszej sprawie Sąd podziela także stanowisko wielokrotnie wyrażone w orzecznictwie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie bada się kwestii prawidłowości doręczenia decyzji stanowiącej podstawę wydania tytułu wykonawczego (por. wyroki NSA z dnia 6 grudnia 2013 r., sygn. akt II OSK 1576/12, z dnia 14 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK1378/08, z dnia 10 września 2013 r., sygn. akt II FSK 2383/11, z dnia 27 stycznia 2012 r., sygn. akt II FSK 1221/11, z dnia 20 marca 2008 r., sygn. akt II FSK 172/07). W orzeczeniach tych prezentowana jest jednolita teza, że w postępowaniu egzekucyjnym dłużnik nie może kwestionować skuteczności doręczenia decyzji administracyjnej. Decyzja ostateczna jest wykonalna, a organ administracyjny może taką decyzję wzruszyć tylko w sytuacjach i na zasadach określonych w Ordynacji podatkowej. Dopóki decyzja będąca podstawą wystawienia tytułu wykonawczego, pozostaje w obrocie prawnym, wywołuje skutki prawne wobec jej adresatów, jak również wobec innych uczestników obrotu prawnego. Postępowanie egzekucyjne nie jest kontynuacją postępowania administracyjnego i nie służy weryfikacji decyzji administracyjnych. Reasumując, Sąd uznał za nieuzasadnioną argumentację skargi. Rozpoznając niniejszą sprawę, nie stwierdził naruszeń prawa materialnego bądź procesowego, które uzasadniałyby konieczność wyeliminowania zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), Sąd oddalił skargę.