I SA/Ol 793/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku radcy prawnego A.H. o przyznanie wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi M.G., R.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy wznowienia postępowania podatkowego w sprawie zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2014r. postanawia odmówić przyznania radcy prawnemu A.H. wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji Postanowieniami z dnia 9 grudnia 2017 r., sygn. akt I SA/Ol 793/17, Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie m.in. ustanowił dla skarżących M.G., R.G. radcę prawnego z urzędu, w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania podatkowego w sprawie zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2014 r. Na podstawie wydanych orzeczeń, Okręgowa Izba Radców Prawnych pismem z dnia 29 grudnia 2017 r., poinformowała, że na pełnomocnika dla skarżących został wyznaczony radca prawny A.H.. Pismem z dnia 4 stycznia 2018 r. pełnomocnik skarżących został wezwany do zajęcia stanowiska w zakresie wniosków "o odstąpienie żądania przedłożenia dowodów wraz z uzupełnieniem skargi" i "odstąpienie od żądania przedłożenia dodatkowych dowodów dla współwłaścicieli działki" w terminie 7 dni. W piśmie z 4 stycznia 2018 r. pełnomocnik z urzędu zwrócił się o wyrażenie zgody na wgląd w akta sprawy oraz wykonanie fotokopii tych akt. W dniu 5 stycznia 2018 r. ustanowiony radca prawny zapoznał się z aktami i wykonał fotokopię z akt sprawy. Pismem z dnia 24 stycznia 2018 r. radca prawny A.H. potrzymał wnioski zwarte w skardze z dnia 25 września 2017 r. sporządzonej przez skarżących oraz wniósł o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej według norm przepisanych. Nadto w nawiązaniu do wezwania z dnia 4 stycznia 2018 r. cofnął wnioski skarżących zawarte w piśmie z dnia 5 listopada 2017 r.. Z akt niniejszej sprawy nie wynika, aby poza zapoznaniem się z aktami sprawy, sporządzeniem przedmiotowego pisma i wykonaniem fotokopii z akt, pełnomocnik z urzędu podjął jakiekolwiek inne czynności w postępowaniu przed sądem I instancji. Postanowieniem z dnia 19 lutego 2018 r. sygn. akt I SA/Ol 793/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art. 58 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U z 2017 r., poz. 1369 dalej w skrócie: p.p.s.a.), odrzucił skargę M.G., R. G., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania podatkowego w sprawie zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2014 r. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał mi.in, że w przedmiotowej sprawie strona skarżąca nie uzupełniła braków formalnych skargi poprzez złożenie jej 9 odpisów. Ustanowiony zaś z urzędu profesjonalny pełnomocnik wprawdzie cofnął sformułowane przez skarżących w piśmie z dnia 5 listopada 2017r. wnioski o "odstąpienie żądania przedkładania dowodów wraz z uzupełnieniem skargi" i "odstąpienie od żądania przedkładania dodatkowych dowodów dla współwłaścicieli działki", jednak nie złożył wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia tych braków. Konsekwencją nieuzupełnienia braków formalnych skargi przez złożenie jej odpisów w zakreślonym terminie, stało się odrzucenie skargi. Od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie pełnomocnik z urzędu złożył zażalenie z dnia 26 lutego 2018 r., w którym zawarł wniosek o uchylenie zaskarżanego postanowienia i zasądzenie na rzecz pełnomocnika wyznaczonego z urzędu kosztów zastępstwa według norm przepisanych, gdyż nie zostały one uiszczone w całości ani w części. Nadto złożył wniosek o przewrócenie terminu do wykonania zarządzenia z dnia 27 października 2017 r. do wniesienia skargi na decyzję z dnia "[...]" r. wraz z 9 odpisami. Do wniosku załączył 9 odpisów skarg (błędnie wskazał 10). Dodatkowo pełnomocnik pismami z dnia 25 lutego 2018 r. wniósł o wydanie odpisu skargi M.G. i R.G. w 10 odpisach. Postanowieniem z dnia 2 marca 2018 r. tut. Sąd odmówił przewrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Uzasadniając swoje stanowisko Sąd stwierdził, że w postanowieniu z dnia 19 lutego 2018 r., którym odrzucił skargę na ww. decyzję organu II instancji zwrócono uwagę, że ustanowiony z urzędu profesjonalny pełnomocnik, w związku z wezwaniem Sądu, cofnął sformułowane przez skarżących w piśmie z dnia 5 listopada 2017r. wnioski o "odstąpienie żądania przedkładania dowodów wraz z uzupełnieniem skargi" i "odstąpienie od żądania przedkładania dodatkowych dowodów dla współwłaścicieli działki". Na skutek cofnięcia tych wniosków przez pełnomocnika w dniu 24 stycznia 2018r. i wyeliminowania powstałych w związku z ich treścią wątpliwości, ustała przyczyna uchybienia terminowi do uzupełnienia braków. Wobec powyższego strona skarżąca, z wnioskiem o przywrócenie terminu powinna zwrócić się do Sądu najpóźniej do dnia 21 stycznia 2018 r., z którym to upływał siedmiodniowy termin określony w art. 87 § 1 p.p.s.a. Podkreślił, że reprezentujący skarżących pełnomocnik podniósł, że przyczyną uchybienia terminowi do usunięcia braków formalnych skargi jest podeszły wiek i stan zdrowia skarżących, skutkujący znaczącymi trudnościami w złożeniu do sprawy po 9 odpisów skarg. Nie wyjaśnił natomiast przyczyny złożenia wniosku o przywrócenie terminu po upływie siedmiodniowemu terminu, liczonego od czasu ustania przyczyny uchybienia terminowi do uzupełnienia braków. W tych warunkach na podstawie art. 88 p.p.s.a., Sąd zobowiązany był odrzuci na posiedzeniu niejawnym spóźniony wniosek o przywrócenie terminu. Referendarz sądowy zważył, co następuje: W niniejszej sprawie, zawodowy pełnomocnik ustanowiony został dla skarżących na etapie postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji. Mając na uwadze akta sprawy stwierdzić należy, iż czynności podjęte przez wyznaczonego radcę prawnego na tym etapie postępowania polegały na zapoznaniu się z aktami niniejszej sprawy i sporządzeniu fotokopii dokumentów, znajdujących się w tych aktach oraz sporządzeniu pisma z dnia 24 stycznia 2018 r., w którym podtrzymał zarzuty skarżących i wniósł o przyznanie kosztów nieopłacanej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Stosownie zaś do unormowania art. 250 p.p.s.a. wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Aktem normatywnym określającym zasady przyznawania wynagrodzenia za czynności podejmowane przez radcę prawnego jest rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1715 ze zm). Zasądzając opłatę za czynności pełnomocnika z tytułu zastępstwa prawnego, bierze się pod uwagę m.in. niezbędny nakład pracy radcy prawnego, a także charakter sprawy i wkład pracy radcy prawnego w przyczynienie się do jej wyjaśnienia oraz rozstrzygnięcia (§ 4 ust. 1). W orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem stronie pomocy prawnej. Przyjmuje się również, że wynagrodzenie przyznane pełnomocnikowi rekompensuje wszystkie inne koszty i wydatki związane z wykonywanymi na rzecz strony czynnościami, takie jak koszty dojazdu do sądu, znaczków pocztowych, kserokopii, itp. Pomoc prawna powinna przybrać wymiar realny, a ciężar wykazania, że została faktycznie udzielona stronie spoczywa na pełnomocniku (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, i z dnia 18 października 2007 r., sygn. akt II FZ 515/07, opubl. http://orzeczenia.nsa.gov.pl; S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s.316-317). Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza bowiem, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu, a Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek Sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona (postanowienie NSAz dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/0publ. CBOSA). W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż przyznanie pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy wynagrodzenia nie może odbywać się mechaniczne, lecz poprzedzone musi być oceną okoliczności faktycznych konkretnej sprawy w celu ustalenia, czy podjęte przez niego czynności stanowią faktyczne udzielenie stronie pomocy prawnej. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy skarga została sporządzona osobiście przez skarżących, postanowienie odrzucające skargę wydane zaś zostało na posiedzeniu niejawnym. Udział wyznaczonego z urzędu pełnomocnika ograniczył się natomiast do przejrzenia w dniu 5 stycznia 2018 r. akt sprawy i sporządzenia fotokopii z akt oraz do sporządzenia pisma z dnia 24 stycznia 2018 r. w toku postępowania przed sądem I instancji oraz sporządzenia w terminie środka odwoławczego od postanowienia tut. Sądu odrzucającego skargę, z powodu nieuzupełnienia braków formalnych skargi. W warunkach niniejszej sprawy, wyznaczony radca prawny zapoznał się z aktami sprawy, wykonał fotokopię z akt i przedłożył pismo z dnia 24 stycznia 2018 r. jednakże podjęte przez niego czynności procesowe tj. złożone pismo z dnia 24 stycznia 2018 r. nie skutkowało dla skarżących merytorycznym rozpoznaniem skargi. Natomiast faktyczne udzielenie pomocy prawnej ma miejsce dopiero wówczas, gdy sporządzony przez profesjonalnego pełnomocnika środek prawny zapewnia dostęp do sądu. To zaś następuje wtedy, gdy środek ten został sporządzony w sposób umożliwiający jego merytoryczne rozpoznanie tj. w sytuacji gdy środek ten zostaje dopasowany do stanu sprawy. W niniejszej sprawie należy przyjąć, że pełnomocnik dokonując wglądu do akt sprawy w dniu 5 stycznia 2018 r. i wykonując fotokopię z akt sprawy zapoznał się ze stanem sprawy i dbając o interesy strony, w celu zapewnienia jej możliwości merytorycznego rozpoznania sporządzonej przez nią skargi, miał możliwość podjęcia adekwatnych działań do stanu sprawy, czego jednak nie uczynił. Złożone przez niego pismo z dnia 24 stycznia 2018 r., tak jak wskazano to wyżej, nie skutkowało bowiem usunięciem braków formalnych skargi, które spowodowało odrzucenie skargi. Podjęte po odrzuceniu skargi czynności procesowe w postaci złożenia wniosków o wydanie odpisów skarg, o przewrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych czy też zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 19 lutego 2018 r. nie mogą wpływać na ocenę działań podjętych w postępowaniu przed sądem I instancji i tym samym na wynagrodzenie pełnomocnika za podjęte w tym toku postępowania czynności. Przy czym stwierdzić należy, że także złożony przez pełnomocnika z urzędu wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi został odrzucony, z powodu złożenia go po terminie. Analizując zatem zakres podjętych przez pełnomocnika czynności trudno uznać, że pełnomocnik ustanowiony w ramach prawa pomocy udzielił stronie rzeczywistej pomocy prawnej. Pomoc taka polega na udzielaniu adekwatnych do stanu sprawy porad prawnych, sporządzaniu wniosków procesowych i opinii prawnych, wyrażaniu stanowiska w sprawie, czy też występowaniu przed sądem. Podkreślić przy tym należy, że zapoznanie się pełnomocnika z aktami sprawy nie stanowi takiej czynności. Czynność ta świadczy wprawdzie o rozpoczęciu przez pełnomocnika wykonywania czynności związanych z udzieleniem pomocy stronie, jednakże jest ona jedynie czynnością wstępną, po podjęciu której możliwe jest dopiero faktyczne udzielenie stronie pomocy prawnej. Pełnomocnik powinien bowiem zapoznać się z aktami sprawy niezależnie od etapu postępowania, na którym został ustanowiony. Samo zapoznanie się pełnomocnika z aktami sprawy w pierwszej instancji nie może być tym samym uznane za faktycznie udzielaną w tej instancji pomoc prawną, za którą należy przyznać wynagrodzenie, w wysokości określonej w rozporządzeniu. Zapoznanie się pełnomocnika z aktami sprawy stanowi bowiem jedynie czynność poprzedzającą i jednocześnie warunkującą podjęcie czynności stanowiącej faktyczne udzielenie pomocy prawnej, która zależnie od okoliczności konkretnej sprawy powinna łączyć się, co do zasady, z podjęciem przez pełnomocnika określonych czynności prawnych niezbędnych dla skutecznego dochodzenia praw przez reprezentowaną przez pełnomocnika stronę. W przedmiotowej sprawie za takie czynności nie sposób również uznać złożonego przez pełnomocnika pisma z dnia 24 stycznia 2018 r. bowiem jego skutkiem było wyłącznie cofnięcie sformułowanych przez skarżących w piśmie z dnia 5 listopada 2017 r. wniosków, podtrzymanie wniosków zawartych w skardze i złożenie wniosku o przyznanie wynagrodzenia. Podkreślić przy tym należy, że na moment ustanowienia pełnomocnika z urzędu i jego zapoznania się z aktami sprawy adekwatnym do stanu sprawy byłoby złożenie wniosku o przewrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi wraz z jednoczesnym uzupełnieniem tego braku. Profesjonalny pełnomocnik ustanowiony dla skarżących zobowiązany jest bowiem do prowadzenia sprawy z dołożeniem należytej staranności w oparciu o wiedzę jaką powinien posiadać wykonując zawód zaufania publicznego, w celu jak najlepszego reprezentowania mocodawców. Nie dokonując tych czynności profesjonalny pełnomocnik nie przyczynił się do umożliwienia merytorycznego rozpoznania skargi skarżących. Tak jak już stwierdzono to wyżej, udzielanie faktyczne i profesjonalne udzielenie pomocy prawnej stronie skarżącej nie może mieć charakteru wyłącznie pozornego czy też sprowadzać się do nieskutecznego biorąc pod uwagę treść postanowienia NSA z dnia 5 kwietnia 2016 r. sygn. akt II GZ 278/16 (publ. CBOSA), "ratowania sprawy" w związku z niepodjęciem przez pełnomocnika adekwatnych do stanu sprawy działań procesowych dla ochrony interesów strony już na etapie postępowania przed pierwszą instancją. Biorąc pod uwagę stan sprawy stwierdzić należy, że niepodjęcie odpowiednich kroków prawnych, na etapie postępowania przed sądem I instancji przez pełnomocnika wyznaczonego z urzędu pomimo zapoznania się z aktami sprawy uniemożliwiło zbadanie zaskarżonej przez stronę decyzji pod kątem jej legalności i tym samym pozbawiło skarżących merytorycznej kontroli wydanej decyzji, przez Sąd Administracyjny. W konsekwencji, w warunkach niniejszej sprawy wniosek wyznaczonego radcy prawnego nie może zostać uwzględniony. Ponadto odnosząc się do uwag pełnomocnika złożonych w piśmie z dnia 12 marca 2018r. dotyczących ponoszenia przez niego szeregu wydatków związanych z reprezentowaniem skarżących, stwierdzić należy, że jeżeli nieuzasadnione jest żądanie wynagrodzenia za czynności podjęte przez pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji, to również za niezasadny należałoby uznać ewentualny wniosek o zwrot poniesionych niezbędnych wydatków (wymienionych ww. piśmie pełnomocnika), takich jak koszty związane z "doręczaniem korespondencji reprezentowanemu i sądowi, wydruki, koperty, prąd do urządzeń, przejazdy pojazdem", a także "poświęcanie nieodpłatnie znaczącego czasu pracy na rzecz skarżącego tj. 8 godzin". Niezbędnym wydatkiem jest bowiem tylko taki wydatek, którego konieczność poniesienia związana była z ochroną interesów prawnych mocodawcy w postępowaniu przed sądem w pierwszej instancji. Końcowo należy, zauważyć, że niniejsze postanowienie rozstrzyga kwestię przyznania wynagrodzenia za czynności pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji, nie odnosi się natomiast do złożonego przez radcę prawnego w zażaleniu z dnia 26 lutego 2018r. wniosku o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej za czynności podjęte w ramach postępowania zażaleniowego. Rozstrzyganie w tym przedmiocie, zdaniem rozpoznającego niniejszy wniosek, jest na obecnym etapie sprawy przedwczesne. Tym samym, na podstawie art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.