I SA/Ol 797/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" Sp. z o.o. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A" Sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za 2010 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych W skardze na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie, z dnia "[...]" "A" Spółka z o.o. z siedzibą w’[....]", wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, załączając w tym celu wypełniony urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wniosku, skarżąca spółka podniosła, że od trzech lat prowadzone są kontrole Urzędu Skarbowego, Urzędu Kontroli Skarbowej oraz Izby Skarbowej. Wszczęte są również postępowania egzekucyjne. Spółka ma zablokowane konto oraz zajęty samochód. Wskazała, że co tydzień Spółka wpłaca komornikowi sądowemu niewielkie kwoty. Sytuacja finansowa jest trudna. Podała, że kapitał zakładowy spółki wynosi 700.000 zł, wartość środków trwałych "nie ma"; zysk z działalności gospodarczej za 2013 r. wyniósł "[....]" zł, zaś z rachunku bankowego prowadzona jest egzekucja. Na wezwanie referendarza sądowego z dnia 7 listopada 2014 r. w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwana dalej p.p.s.a., skarżąca przedstawiła następujące dokumenty: odpis sprawozdania finansowego za rok 2013 – bilans i rachunek zysków i strat, odpis rachunku zysków i strat (wariant porównawczy) za okres od 01.01.2014 r. do 30.09.2014 r., odpis historii rachunku bankowego za okres od 1 czerwca do 31 października 2014 r., prowadzonego przez "B" BANK Pomimo wezwania skarżąca nie przedstawiła: oświadczenia czy Spółka składała w roku 2014 deklaracje dla podatku od towarów i usług, w przypadku odpowiedzi pozytywnej należało przedstawić odpisy deklaracji za ostatnie 6 miesięcy, wyjaśnień w kwestii dokonywania dopłat przez wspólników, w związku z czasowymi trudnościami finansowymi, oświadczenia w kwestii złożenia deklaracji o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w podatku dochodowym za 2013 r., odpisu tabeli środków trwałych, wyjaśnień, czy w związku z trwającymi trudnościami finansowymi skarżąca podjęła próby zamknięcia prowadzonej działalności gospodarczej. Referendarz sądowy zważył, co następuje. Wniosek skarżącej spółki o zwolnienie od kosztów sądowych zawiera żądanie udzielenia prawa pomocy w zakresie częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w takim zakresie następuje natomiast, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania - art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Zważyć przy tym należy, że zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest odpłatność, tzn. sąd podejmuje określone przepisami czynności jedynie wówczas, gdy strona lub uczestnik postępowania wniosą stosowną, przewidzianą dla danej czynności, opłatę (np. wpis od skargi). Wyjątki od tej zasady wynikają bądź z konkretnych przepisów ustawy (np. art. 239 p.p.s.a.) lub też mają charakter prawa pomocy. Celem prawa pomocy jest bowiem umożliwienie osobom o niskich dochodach i trudnej sytuacji materialnej poddania ich sprawy rozpatrzeniu przez sąd oraz umożliwienie realizacji innych uprawnień w postępowaniu sądowoadministracyjnym bez konieczności uiszczania opłat. Z uwagi na to, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego, jego przyznanie następuje w sytuacjach wyjątkowych, szczególnych, po uprzednim wnikliwym zbadaniu sytuacji materialnej wnioskodawcy. W konsekwencji, co wymaga podkreślenia, to na żądającym zwolnienia od kosztów sądowych spoczywa wyłączny ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania powstających w związku z zainicjowaną sprawą. Okoliczność, czy warunki do przyznania prawa pomocy zostały spełnione, podlega ostatecznie ocenie rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Jednocześnie dodania wymaga, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, nawet w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek, zależy od uznania sądu (por. Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego B. Dauter, wyd. 3, LexisNexis, Warszawa 2011 r. s. 736-737). Biorąc pod uwagę powyższe uregulowania prawne oraz treść oświadczenia Spółki i dotyczących jej sytuacji finansowej dokumentów nie sposób stwierdzić, że Spółka nie ma możliwości wyłożenia środków niezbędnych na pokrycie kosztów sądowych. W pierwszej kolejności wskazać należy, że z przedstawionego oświadczenia wynika, że Spółka nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej oraz nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego. Podkreślić przy tym należy, że zgodnie z art. 10 w związku z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 1112 ze zm., dalej: u.p.u.n.) przesłanką ogłoszenia upadłości jest niewypłacalność dłużnika rozumiana jako niewykonywanie swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. W doktrynie wskazuje się, że dla określenia, czy dłużnik jest niewypłacalny, nieistotne jest, czy nie wykonuje wszystkich zobowiązań pieniężnych, czy też tylko niektórych z nich. Nieistotny też jest rozmiar niewykonywanych przez dłużnika zobowiązań. Tak rozumiana "niewypłacalność" nie jest więc tożsama z brakiem środków na dalsze funkcjonowanie przedsiębiorstwa upadłego. Dla określenia stanu niewypłacalności bez znaczenia są przyczyny niewykonywania zobowiązań. Nawet niewykonywanie zobowiązań o niewielkiej wartości oznacza niewypłacalność dłużnika w rozumieniu art. 11 u.p.u.n. Skoro zatem, w odniesieniu do strony skarżącej nie zainicjowano wymienionych wyżej postępowań, nie można mówić o występowaniu przesłanki niewypłacalności. Ponadto, analizując sytuację finansową wnioskodawczyni, w kontekście przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy należy również stwierdzić, że miarodajną dla oceny zdolności płatniczych osób prowadzących działalność gospodarczą nie jest kategoria dochodu a przychodu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 22 marca 2011 r. sygn. akt II GZ 112/11 (publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl) strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Jej powstanie nie oznacza więc jeszcze utraty płynności finansowej. Koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą nie korzystają natomiast z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. Ta kategoria podatników bowiem ma do dyspozycji legalne instrumenty podatkowe, które pozwalają na równoważenie kosztów i przychodów w taki sposób, aby w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe. (zob. postanowienia NSA: z 5 września 2013 r., sygn. akt II OZ 707/13; z 25.09.2012 r., sygn. akt I GZ 228/12; publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przedstawionych zaś danych wynika, że na koniec 2012 r. przychód Spółki wyniósł ‘[....]" zł, poniosła koszty w wysokości "[...]" zł, za 2013 r. uzyskała przychód ze sprzedaży w wysokości "[...]" zł, poniosła koszty w kwocie "[...]" zł, natomiast w okresie od 01.01.2014 r. do 30.09.2014 przychody netto ze sprzedaży Spółki wyniosły "[....]" zł., zaś koszty "[....]" zł. Powyższe dane wskazują, że strona prowadzi działalność w znacznych rozmiarach, z której to za ostanie lata uzyskiwała zysk. Fakt zaś, że przychód Spółki w zestawieniu rok do roku maleje nie stanowi jeszcze o braku możliwości poniesienia kosztów sądowych. W ocenie rozpoznającego wniosek, wysokość uzyskiwanych przychodów jak i ponoszonych kosztów przez Spółkę daje podstawę do stwierdzenia, że może ona również ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego. Podkreślić przy tym należy, że Spółka wiedząc, że w czerwcu 2013 r. w stosunku do spółki zostało wszczęte postępowania kontrolne, winna była się liczyć z koniecznością gromadzenia środków na ewentualne przyszłe spory sądowe. W odniesieniu do przedsiębiorcy istotne jest np. czy mógł (i powinien był) on gromadzić wcześniej środki na partycypowanie w kosztach postępowań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Z przedstawionych przez skarżąca dokumentów księgowych wynika bowiem, że Spółka mogła zabezpieczyć niezbędne środki na opłacenie kosztów sądowych m.in. z zysku, który wygenerowała za rok 2013 w kwocie "[....]" zł, z posiadanych na dzień 31.12.2013 r. wg. bilansu należności krótkoterminowych w kwocie "[...]" zł czy też w oparciu o środki zgromadzone na rachunku bankowym przedstawionym do sprawy. Dla oceny sytuacji finansowej przedsiębiorcy najistotniejsze jest bowiem to, że tak jak w tym przypadku skarżąca uzyskuje przychody z działalności gospodarczej i że tymi stosunkowo wysokimi przychodami może dysponować według własnego uznania. W orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. W przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową powinien bowiem się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z dnia 14 października 2013 r., sygn. akt I FZ 377/14 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Równie istotna dla oceny zaistnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy jest okoliczność, że skarżąca działa w formie spółki prawa handlowego. Powołana została celem prowadzenia działalności gospodarczej, a więc w celu zarobkowym, nastawionym na przynoszenie zysków swoim udziałowcom. W tej więc sytuacji, w której wolą udziałowców jest dalsze podtrzymywanie bytu prawnego spółki oraz jej funkcjonowania w obrocie gospodarczym (a tak jest w niniejszej sprawie), winni oni uzupełnić ewentualne niedobory środków niezbędnych na pokrycie jej uzasadnionych wydatków. Do wydatków tych należy zaś zaliczyć także wydatki związane z toczącymi się postępowaniami sądowymi. Natomiast decyzja udziałowców spółki o jej niedokapitalizowaniu w sytuacji, gdy nie posiada ona środków koniecznych do finansowania czynności zmierzających do ochrony jej interesu prawnego (opłacenia kosztów sądowych), stanowi o rezygnacji udziałowców ze starań o zabezpieczenie materialnych podstaw działania spółki. Niezależnie od powyższego należy stwierdzić, że na dzień 1.06.2014 r. na rachunku bankowym Spółka posiadała środki pieniężne w kwocie "[...]" zł. W dniu zaś 22.08.2014 r. otrzymała zwrot z tytułu podatku CIT za 2013 r. w wysokości "[...]" zł. Następnie w dniu 16.10.2014 r. z tytułu realizacji zajęcia egzekucyjnego z rachunku bankowego Spółki, ‘B" BANK pobrał kwotę "[...]" zł. Zaznaczyć przy tym należy, że Spółka ujawniła tylko jeden rachunek bankowy, w dodatku, jak wynika z przedstawionych wyciągów bankowych, za ten okres poza ww. operacjami i regularnie pobieranymi opłatami za prowadzenie rachunku bankowego i opłatami za wyciąg okresowy innych operacji finansowych, pomimo prowadzenia przez nią działalności gospodarczej w znacznej skali, nie przeprowadzała na tym rachunku bankowym. Należy w tym miejscu przypomnieć, że zgodnie z art. 22 § 1 ustawy z dnia 02 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jednolity z 2010 r., Dz. U. Nr 220, poz. 1447 ze zm.) przedsiębiorca ma obowiązek dokonywania i przyjmowania płatności w obrocie profesjonalnym (z innymi przedsiębiorcami, w związku z wykonywaną działalnością) za pośrednictwem rachunku bankowego. Uwzględniając zatem powyższe jak i fakt, iż Spółka prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi znaczne przychody jak i generuje znaczne koszty należy stwierdzić, że ujawniony rachunek bankowy, z saldem na dzień 31.10.2014 r. – "[...]" nie może być jedynym rachunkiem bankowym spółki, na którym dokonywane są jej operacje finansowe. Dodatkowo należy stwierdzić, że z oświadczenia Spółki wynika, że "co tydzień wpłaca komornikowi skarbowemu niewielki kwoty" powyższy fakt również nie znajduje odzwierciedlenia w przedstawionym wyciągu z rachunku bankowego. Ponadto, pomimo wezwania, Spółka nie przedstawiła również comiesięcznych deklaracji składanych dla podatku VAT za ostatnie 6 miesięcy 2014 r., kopii zeznania podatkowego za 2013 r. Powyższe zaniechanie skarżącej również wpłynęło na brak możliwości dokonania całościowej oceny sytuacji finansowej przez rozpoznającego wniosek referendarza sądowego. Podkreślić należy, że z akt administracyjnych załączonych do sprawy wynika, że 2013 r. Spółka była czynnym podatnikiem VAT. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Na zakończenie należy stwierdzić, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. Wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Brak jest podstaw do uznania, że istnieją przesłanki przemawiające za obciążeniem Skarbu Państwa kosztami prowadzonego przez skarżącą spółkę postępowania sądowoadministracyjnego. W świetle tych okoliczności niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że skarżąca spółka spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Skarżąca nie wykazała, że zmaga się z groźbą niewypłacalności, a jej sytuacja wymaga pomocy państwa w postaci przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy Referendarz sądowy ocenił, że skarżąca spółka nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. podstaw do przyznania prawa pomocy. Dlatego, działając na podstawie tego przepisu postanowił, jak w sentencji.