I SA/Ol 803/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M.M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata M. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę, na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia "[...]", w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Wnioskiem z dnia 2 grudnia 2014 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną E. M.. W formularzu wniosku w rubryce 10 "Dochody", oświadczył, że z tytułu renty uzyskuje dochody w kwocie "[...]" brutto. Żona z tytułu umowy o pracę pobiera wynagrodzenie w kwocie "[...]" brutto. Wnioskodawca wykazał również, że posiada nieruchomość – dom o powierzchni 220 m2. Wyjaśnił, że dom stanowi majątek wspólny małżonków, parter domu zajmuje on z żoną, na piętrze zaś mieszka syn wnioskodawcy z partnerką, którzy prowadzą odrębne gospodarstwo domowe. Zamieszkujące w domu osoby ponoszą wspólne koszty utrzymania domu. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że uzyskiwane dochody nie pozwalają na poczynienie oszczędności, ponieważ ponoszą wysokie koszty utrzymania domu, dodatkowo skarżący ponosi koszty leczenia. Do wniosku załączył zaświadczenie o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia żony E. M., oraz potwierdzenie wypłaty renty z dnia 15.11.2014 r. Pismem z dnia 18 grudnia 2014 r. skarżący na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012r. , poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako "p.p.s.a."), został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dokumentów źródłowych, w zakresie okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego, które mogą mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pismem z dnia 29 grudnia 2014 r. skarżący oświadczył, że miesięczne koszty utrzymania domu wynoszą około 515 zł. Na wydatki te składają się opłaty za: energię elektryczną ok. 39 zł, wodę i ścieki ok. 43 zł, ogrzewanie domu ok. 250 zł., podatek od nieruchomości ok. 21 zł, telefon komórkowy ok. 17 zł, gaz ok. 64 zł, Cyfrowy Polsat ok. 15 zł i koszty leczenia ok. 50 zł. Pozostała kwotę dochodu tj. "[...]" według oświadczenia, skarżący przeznacza na koszty związane z zakupem żywności, ubrań, środków czystości zaś ewentualne oszczędności przeznacza na remont domu. Wskazał, że od września do listopada na remont domu przeznaczył kwotę 1415, 32 zł. Dodatkowo wyjaśnił, że na zakup znaczków pocztowych w ostatnim okresie wydatkował kwotę 20 zł miesięcznie. Podkreślił, że nie jest w stanie przedstawić wszystkich rachunków, gdyż nie miał wiedzy, że mogą być potrzebne. Odpowiadając na wezwanie stwierdził ponadto, że nie posiada z żoną lokat bankowych czy też kredytów bankowych. Do pisma załączył: pięć faktur potwierdzających zakupy towarów związane z remontem domu na kwotę łączną 1415,32 zł, odpisy rachunków za wodę za okres 6 miesięcy (od VI do XI 2014 r. ) na łączną kwotę 515,12 zł, dwa potwierdzenia zapłaty za energię elektryczną na kwoty – 174,83 zł i 134,03 zł, dwa potwierdzenia zapłaty za wywóz śmieci na kwoty – 104 zł i 96 zł, potwierdzenie zapłaty za Cyfrowy Polsat za okres od VII 2014 do I 2015 na kwotę 118,30 zł, potwierdzenie zapłaty za podatek od nieruchomości – rata III I IV za 2014 r. – 125 zł. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 100 zł (zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16.12.2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz. U Nr 221, poz. 2193 ze zm]). Zgodnie z art. 245 § p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zauważyć należy, że o przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Powszechnie zarówno w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jak i doktrynie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy, nazywana "prawem ubogich", daje Sądowi kompetencję, w uzasadnionych przypadkach, do zadecydowania o pokryciu kosztów postępowania sądowego, z budżetu Sądu, czyli w konsekwencji przez innych podatników. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź osoby, których środki są ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r., sygn. akt FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (niepublikowane), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W pierwszej kolejności, należy stwierdzić, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe w żoną. Małżonkowie uzyskują stałe dochody w wysokości ok. "[...]" netto miesięcznie. Z tytułu stałych kosztów utrzymania ponoszą wydatki w wysokości ok. 515 zł miesięcznie. Na pozostałe wydatki w postaci zakupu żywności, ubrań, środków czystości itp. skarżącemu i jego żonie pozostaje kwota ok. "[...]" Podkreślić należy, że skarżący z kwoty tej jest w stanie wygospodarować środki na remont domu, na który tylko w miesiącu wrześniu wydatkował kwotę 1.030,32 zł, zaś w miesiącu listopadzie kwotę 385 zł. Powyższe zdaniem rozpoznającego wniosek wskazuje, że skarżący jest w stanie z uzyskiwanych dochodów wygospodarować również niezbędne środki na opłacenie kosztów sądowych i w razie konieczności opłacić również koszty ustanowienia adwokata. Podkreślić bowiem należy, że wydatki na remont domu nie mogą uzasadniać przyznania uprawnienia w postaci przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Tak jak stwierdził to Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 19 listopada 2014 r. sygn. akt II OZ 1229/14 (niepublikowany) "wskazywane przez skarżących okoliczności związane z remontem mieszkania nie należą do najbardziej niezbędnych wydatków, z których nie można zrezygnować lub odłożyć w czasie w celu uregulowania w pierwszej kolejności należności z tytułu zainicjowanego postępowania sądowego. Tak samo również wydatki związane z przyłączeniem do miejskiej instalacji grzewczej nie mogą usprawiedliwiać przerzucania kosztów na ogół społeczeństwa." Wydatki jakie skarżący poniósł na remont domu, nie miały charakteru wydatków niezbędnych dla zaspokojenia jego podstawowych potrzeb życiowych, a więc nie mogą być uznane za koszty koniecznego utrzymania w rozumieniu powołanego przepisu. Na marginesie należy wyjaśnić, że ustanowienie adwokata z urzędu, jak podkreślił to Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08 (opublikowane w bazie http://orzecznictwo.nsa.gov.pl), następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę. Ponadto sąd poucza strony działające w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych. Należy mieć także na uwadze, że w razie gdy skarga okaże się uzasadniona, skarżący będzie mógł żądać od organu zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia jego praw, w tym zwrotu poniesionych kosztów sądowych oraz kosztów zastępstwa procesowego, o ile zdecyduje się skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika (art. 200 p.p.s.a.). Wniosek w tej sprawie należy złożyć Sądowi najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie wyroku, pod rygorem utraty tego uprawnienia (art. 210 § 1 p.p.s.a.). Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.