I SA/Ol 815/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Zofia Skrzynecka po rozpoznaniu w Olsztynie w dniu 22 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.K. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" o Nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 28 grudnia 2009 r. K.K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podał, iż uzyskuje dochód z renty inwalidzkiej, który przeznacza na bieżące utrzymanie i spłatę zobowiązań kredytowych. Prowadzona przez stronę działalność gospodarcza od lipca 2009 r. generuje stratę, z wyjątkiem listopada 2009 r., w którym uzyskano dochód w wysokości 1.254,88 zł związany ze zbyciem środka trwałego. Wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną B.K. Jest właścicielem nieruchomości o pow. 1272 m², zabudowanej domem wolnostojącym o pow. 536 m². Według jego oświadczenia stan środków pieniężnych na rachunku bankowym jest ujemny, a wysokość spłat kredytów konsumpcyjnych w znacznej mierze wyczerpała uzyskany dochód. W okresie styczeń – listopad 2009 r. strona wraz z małżonką uzyskali dochód w łącznej wysokości 123.712,39 zł, w tym z działalności gospodarczej skarżącego – 66.705,42 zł, renty inwalidzkiej skarżącego – 11.941,32 zł, działalności gospodarczej żony – 28.045,62 zł oraz emerytury żony – 17.020,03 zł. Z dochodów wspólnych za 2009 r. wnioskodawca wraz z żoną dokonali spłaty kredytu w kwocie 53.770 zł, nie stanowiącej kosztów uzyskania przychodów oraz spłaty kredytu osobistego w wysokości 36.313,49 zł i odsetek w wysokości 14.425,45 zł. Do wniosku dołączono wyciąg z rachunku bankowego za grudzień 2009 r. Ponadto z treści złożonej skargi wynika, iż łączny średniomiesięczny dochód jego rodziny za 8 miesięcy 2009 r. wynosił 14.610,49 zł. Strona podkreśliła, że dochód ten został wygenerowany poprzez zaliczenie przychodu z należności odszkodowawczych w kwocie 135.620,92, powstałego po potrąceniu z zobowiązaniami wobec partnerów handlowych. Był to jednorazowy przychód, nie odzwierciedlający bieżących przychodów osiąganych w ramach działalności Spółki A z siedzibą w B. Przedmiotem działalności Spółki jest sprzedaż środków dezynfekcyjnych na rzecz szpitali i innych publicznych i niepublicznych zakładów opieki zdrowotnej na podstawie umów zawieranych w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego. Strona w uzasadnieniu skargi wyjaśniła również, że miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego przedstawiają się następująco: energia elektryczna – 625 zł, telefon – 125 zł, woda – 90 zł, ubezpieczenie domu – 25 zł, leki – 225 zł, wyżywienie, odzież, środki czystości – ok. 2.000 zł, podatek od nieruchomości 142,30 zł, eksploatacja windy 192,60 zł, olej opałowy – 616 zł, spłata kredytu hipotecznego – 2.190 zł, spłata kredytu gotówkowego – ok. 1.154 zł, spłata kredytu gotówkowego "[...]" – 3.594,36 zł, spłata kredytu odnawialnego w ramach linii kredytowej w Banku B – 3.000 zł, spłata kredytu na cele restrukturyzacyjne – 2.077,20 zł. Postanowieniem Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 25 stycznia 2010 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że przedstawiona we wniosku sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie Referendarza sądowego, niezrozumiałe było, aby wnioskodawca spłacał inne ciążące na nim zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, i to w kwocie (6.240 zł) dwunastokrotnie wyższej od wpisu od skargi w niniejszej sprawie (500 zł), a jednocześnie żądał, by na tej podstawie koszty sądowe pokrywał za niego Skarb Państwa. Podkreślono również, że wnioskodawca dysponuje majątkiem nieruchomym w postaci nieruchomości zabudowanej domem wolnostojącym o powierzchni 536 m2. Wskazano, że miesięczny dochód 2 – osobowej rodziny stanowi kwotę 12.915,68. Nawet przy uwzględnieniu wysokich rat kredytów dochody te są znaczne i wystarczają na uiszczenie wpisu sądowego. Od powyższego postanowienia strona skarżąca złożyła sprzeciw, w którym zarzuciła błędną ocenę faktów wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy i złożonej skardze. Ponownie wskazała, że osiągnięty przychód z tytułu odszkodowania nie zwiększył bezpośrednio środków pieniężnych, lecz został potrącony z zobowiązaniem wobec dostawcy towaru. Przedstawiła rozliczenie, z którego wynikało, że w okresie lipiec 2009 r. – styczeń 2010 r., z wyjątkiem listopada 2009 r., w prowadzonej działalności gospodarczej generowała stratę. Wskazała, że wbrew twierdzeniom zawartym w zaskarżonym postanowieniu, nie gospodarowała środkami pieniężnymi, a spłata kredytów następowała automatycznie ze środków spływających na rachunek bankowy. Dodała, że poza kredytami: hipotecznym i konsumpcyjnym, kredyty były wykorzystywane na naprawę płynności finansowej Spółki spowodowanej permanentnymi opóźnieniami w zapłacie przez zakłady opieki zdrowotnej. Wskazała na okoliczności, w jakich doszło do powstania trudnej sytuacji Spółki, tj. pogłębianie się inwalidztwa strony, wzrost kursu euro oraz arbitralne odejście od współpracy dotychczasowego partnera handlowego z Niemiec. Zaznaczyła, że podjęła próby wynajęcia nieruchomości, jednak ze względu na plany sprzedaży potencjalni klienci rezygnowali. Natomiast sprzedaż nieruchomości nie dochodzi do skutku od maja 2009 r., mimo znaczącej obniżki pierwotnej ceny. Skarżący dodał, że pomimo zawarcia umów z kolejnymi partnerami handlowymi i wygrania przetargów, nie może ich wykonać ze względu na brak środków na zakup towaru. Zakwestionował twierdzenie, iż spłaty kredytu zaciągniętego w prowadzonej działalności Spółki mają odrębny byt od dochodu wspólników Spółki. Oświadczył, że obecnie jedynym dochodem jest emerytura żony i jego renta. Wskazał, że podjął starania o znalezienie zatrudnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej jako p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, a zatem wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega ponownemu rozpoznaniu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zatem to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Należy ponadto zauważyć, iż w procesie decyzyjnym dotyczącym zwalniania z kosztów sądowych, istotnym jest również to, że opłaty sądowe są dochodami budżetu państwa. W takiej sytuacji przyznane sądowi prawo do zwalniania z kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać z mocy prawa przy każdorazowym rozpoznawaniu takiego wniosku. W szczególności powinno się ono sprowadzać do przypadków, w których aktualnie zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Na podstawie zebranego w aktach materiału, Sąd uznał, że sytuacja materialna skarżącego nie pozwala uznać, że nie jest on w stanie partycypować w kosztach postępowania. Za takim wnioskiem przemawia w szczególności fakt posiadania majątku nieruchomego o znacznej wartości. Z przedłożonych wraz ze sprzeciwem ofert sprzedaży należącej do strony nieruchomości położonej w B. przy ul. "[...]" wynika, że pierwotnie została ona wyceniona na kwotę 3.000.000 zł, którą następnie obniżono do kwoty 1.800.000 zł. Niewątpliwie dysponowanie majątkiem w postaci nieruchomości o takiej wartości wiąże się z potencjalnymi możliwościami zdobycia znacznych środków pieniężnych, m.in. poprzez racjonalne nim gospodarowanie. Uwzględniając powyższe, nie mogło odnieść skutku umotywowanie sprzeciwu, iż sprzedaż nieruchomości nie może dojść do skutku począwszy od maja 2009 r. ze względu na jej cenę, a sama nieruchomość generuje jedynie koszty związane z jej utrzymaniem. Alternatywnym źródłem dochodu związanego z posiadaniem tej nieruchomości mógłby być bowiem najem. Bez znaczenia w tym kontekście pozostaje również argument sprzeciwu, iż ze względu na podjęte próby sprzedaży, potencjalni najemcy zrezygnowali. Ocena, jaki sposób osiągnięcia ewentualnych dochodów związanych z posiadaniem nieruchomości będzie najefektywniejszy leży bowiem w sferze autonomicznych decyzji skarżącego. Sąd w pełni podziela stanowisko wyrażone w postanowieniu NSA z dnia 30 sierpnia 2005 r., o sygn. akt I OZ 835/05, opubl. CBOiIS, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Zatem, mając na uwadze przedstawione powyżej składniki znacznego w stosunku do możliwości przeciętnego obywatela majątku strony, nie można było uznać, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy we wskazanym zakresie zasługiwał na uwzględnienie. Argumentem przemawiającym za odmową przyznania prawa pomocy jest również okoliczność posiadania i regulowania zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym. Na poparcie powyższego twierdzenia należałoby przywołać ugruntowaną linię orzecznictwa sądowego, zgodnie z którą przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowania sądowoadministracyjnego zainicjowanego przez stronę na Skarb Państwa. W tym zakresie wyjaśnić należy, że z oświadczenia skarżącego wynika, że w 2009 r. wspólnie z małżonką spłacili kredyt zaciągnięty w prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 53.770 zł oraz kredyt osobisty w wysokości 36.313,49 zł wraz z odsetkami w wysokości 14.425,45 zł. Łączna wysokość miesięcznych rat kredytów wynosi 12.015,56 zł, a według oświadczenia zawartego w skardze ponoszone przez dwuosobową rodzinę miesięczne wydatki na utrzymanie domu, wyżywienie i leki kształtują się na poziomie 4.040,90 zł. Trudno uznać, aby w sytuacji, kiedy strona ponosi regularnie wydatki w przedstawionych wyżej wysokościach, zaistniała przesłanka przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Tym samym, skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższe potwierdza również wysokość osiąganych przez wnioskodawcę i jego małżonkę dochodów, które za okres styczeń – listopad 2009 r. wyniosły łącznie 123.712,39 zł. Wskazać przy tym należy, iż źródła tych dochodów są zdywersyfikowane, a składają się na nie, oprócz dochodów z działalności gospodarczej, również świadczenia z ubezpieczenia społecznego w łącznej kwocie 2.389,28 zł, które mają charakter stały. Bez znaczenia pozostaje powoływana przez stronę okoliczność, iż na wysokość dochodu z działalności gospodarczej w znacznej części wpływ miało powstanie przychodu z tytułu należności odszkodowawczych, które zostały potrącone z zobowiązaniami wobec kontrahenta. Brak fizycznego przedstawienia środków pieniężnych do dyspozycji strony nie może mieć bowiem wpływu na ocenę, iż wskutek potrącenia zmniejszyły się zobowiązania Spółki, a tym samym wzrosła wartość jej majątku. Mając zatem na uwadze wysokość osiąganych przez stronę dochodów oraz ciążących na stronie wydatków, w tym z tytułu zaciągniętych kredytów, oraz okoliczność, iż wpis sądowy w niniejszej sprawie wynosi 500 zł uznać należy, że poniesienie kosztów sądowych leży w granicach możliwości finansowych skarżącego. Raz jeszcze zaznaczyć należy, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Skarżący natomiast nie wykazał, by poniesienie kosztów sądowych w jego sytuacji finansowej rodziło ryzyko powstania uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. Mając na uwadze powyższe, na podstawie przepisu art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.