I SA/Ol 816/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Jolanta Strumiłło, Sędziowie sędzia WSA Renata Kantecka (sprawozdawca),, sędzia WSA Przemysław Krzykowski, Protokolant specjalista Paweł Guziur, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 12 stycznia 2017r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę I SA/Ol 816/16 Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku D. K. (zwanego dalej "stroną", "skarżącym") o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję z dnia "[...]" w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu decyzji, organ powołał treść art. 28 ust. 1-3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2015 r., poz. 121 ze zm.), dalej jako "u.s.u.s." oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Jak wynika z akt sprawy, w dniu 20 kwietnia 2016 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. We wniosku wskazano, że trudna sytuacja materialna uniemożliwia uregulowanie zadłużenia. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego i analizie nadesłanych dokumentów Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu składek: - na podstawie art.83 ust.1 pkt 3, art.28 ust.1-3, art.32 u.s.u.s. - na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 38.102,81 zł wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami upomnienia, - na podstawie art.83 ust.1 pkt 3 i ust.4, art.28 ust.3a, art.32 u.s.u.s. - na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 31.827,36 zł wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami upomnienia. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podał, że decyzja wydana została bez wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności sprawy. Z ustaleń wynika, że spłata zadłużenia pozbawi go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Swoją sytuację uznał za wyjątkową. Sytuacja finansowa uniemożliwia mu spłatę zadłużenia w ratach, gdyż miesięczna rata musiałaby wynosić 50 zł. Podniósł, że pieniądze ze sprzedaży lokalu użytkowego przeznaczył na spłatę zobowiązań. W toku postępowania ustalono, że skarżący jest żonaty i ma troje dzieci -najstarsza córka prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a dwoje pozostaje na utrzymaniu żony, z którą posiada rozdzielność majątkową od 7 lutego 2014r. Strona nie figuruje w ewidencji osób bezrobotnych i nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Pobiera natomiast zasiłek rodzinny na syna za okres 1 listopad 2015r. – 31 październik 2016r. w wysokości 129 zł. Ustalono nadto, że strona jest współwłaścicielem samochodu ciężarowego Mercedes "[...]" (rok produkcji 1999) oraz nieruchomości: lokalu niemieszkalnego położonego w K. przy ul. "[...]" o pow. 278,70 m2, lokalu niemieszkalnego położonego w K. przy ul. "[...]" o pow. 109,40 m2, lokalu niemieszkalnego położonego w K. przy ul. "[...]’ o pow. 266,90 m2. W ostatnich trzech latach dokonała następujących czynności majątkowych: w dniu 7 listopada 2011r. – sprzedaż lokalu użytkowego położonego w K. przy ul. "[...]’ o pow. 330,50 m2 (o wartości czynnej 590.400 zł), w dniu 19 lutego 2014r. – darowizna na rzecz syna i córki po ½ części zabudowanej nieruchomości położonej w K. przy ul. "[...]", z ustanowieniem służebności nieodpłatnej mieszkania na rzecz rodziców i małoletniego brata (o wartości czynnej 264.000 zł). Strona wskazała, że posiada zobowiązania pieniężne wobec kontrahentów (ok. 112.340 zł), Urzędu Skarbowego (ok. 160.000 zł), Banku A. (ok. 621.000 zł) i ZUS (ok. 23.000 zł), które są dochodzone w postępowaniach egzekucyjnych i windykacyjnych. Zakład przyjął, że brak jest podstaw dla uznania całkowitej nieściągalności zadłużenia. Nie wystąpiły bowiem przesłanki zawarte w art. 28 ust. 2 i ust. 3 pkt 3 i pkt 5 u.s.u.s.. W związku z powyższym dokonał oceny wniosku pod kątem zastosowania umorzenia w oparciu o art.28 ust.3a u.s.u.s.. Zaznaczył, że strona wskazała, że jej dochodem są prace dorywcze, z których wynagrodzenie wynosi ok. 600 zł. Nadto otrzymuje zasiłek rodzinny, który przekazuje na utrzymanie syna. Nie ponosi opłat eksploatacyjnych, a opłaty z tytułu czynszu wynoszą 196r. miesięcznie, inne wydatki określił na kwotę 129 zł. Zakład podkreślił, że strona nie przedstawiła żadnych dokumentów świadczących o niemożności podjęcia stałego zatrudnienia. Uwzględniając powyższe organ uznał, że strona nie udowodniła wystarczająco trudnej sytuacji majątkowej uzasadniającej umorzenie zaległości z uwagi na ubóstwo i zagrożenie egzystencji, a w szczególności nie wykazała, że trudności mają charakter stały i pogłębiający się. Nie stwierdził wystąpienia przesłanek określonych w § 3 ust.1 pkt 2 i 3 rozporządzenia. W konsekwencji organ uznał, że nie zaistniały przesłanki określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przemawiające za umorzeniem należności z tytułu składek. Zaznaczył, że decyzje w zakresie umorzeń podejmowane w oparciu o ww. przepisy mają charakter uznaniowy, co oznacza, że udzielenie ulgi jest prawem, a nie obowiązkiem organu. Umorzenie należności z tytułu składek ma charakter wyjątkowy, a zasadą jest ich regulowanie. Organ obowiązany jest podejmować wszelkie czynności zmierzające do wyegzekwowania zadłużenia z tytułu składek. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ja decyzji z dnia "[...]", przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Decyzji zarzucił naruszenie: - art.28 ust.1 pkt 6 i art.28 ust.3au.s.u.s., poprzez odmowę umorzenia składek mimo istniejących do tego podstaw, - art.77 § 1 k.p.a., poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, - art.107 k.p.a., poprzez brak rozważenia w sposób kompleksowy okoliczności związanych z sytuacją majątkową strony. Strona podkreślił, że utrzymuje się z prac dorywczych osiągając wynagrodzenie w granicach 600 zł miesięcznie, a jego wydatki miesięczne to 325 zł. Na bieżące utrzymanie pozostaje niewielka kwota. Organ nie porównał sytuacji majątkowej dłużnika z wysokością zaległej należności i wskazać dochody, które byłyby wystarczające na pokrycie zobowiązań. Możliwości majątkowe, płatnicze i zarobkowe nie mogą być rozpatrzone w oderwaniu od sytuacji rodzinnej zobowiązanego. Organ nie ustalił jaką kwotą rzeczywiście dysponuje skarżący i czy z tej kwoty jest w stanie zaspokajać swoje niezbędne potrzeby i jednocześnie spłacać zadłużenie. Podniósł, że w toku postępowania udowodnił, że nie jest w stanie – ze względu na stan majątkowy i rodzinny - spłacić zaległości W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje: Skarga jest bezzasadna. Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami, a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 cyt. ustawy). Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji lub postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwane dalej "p.p.s.a.". Zaistniały w rozpoznanej sprawie spór pomiędzy skarżącym, a organem dotyczył zakresu uprawnień do kształtowania pozycji prawnej skarżącego, jakie organom przyznaje przepis art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s.. Zgodnie z tym przepisem, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek w całości lub w części w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Natomiast w ust. 3 powołanego artykułu ściśle określono przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność, a mianowicie: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233 ze zm.); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Następnie należy podnieść, że użycie przez ustawodawcę zwrotu "może umorzyć" oznacza, że w sytuacji gdy nawet w rozpoznawanej sprawie wystąpią przewidziane w tym przepisie przesłanki, to organ ma prawo do odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Z tego względu, decyzje wydawane na podstawie powołanego przepisu określane są mianem decyzji uznaniowych, co oznacza, że sądowa kontrola tego rodzaju decyzji sprowadza się do stwierdzenia, czy organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających uzasadniać umorzenie należności z tytułu składek w całości lub w części w przypadku ich całkowitej nieściągalności oraz, czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Istotne staje się więc zbadanie, czy postępowanie przeprowadzone zostało zgodnie z przepisami proceduralnymi i czy rozważono w sposób przekonujący wszystkie zgłoszone przez skarżącego okoliczności. Organy prowadząc postępowanie w niniejszej sprawie są bowiem zobowiązane do podejmowania w toku postępowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy- mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - Dz.U. z 2016 r., poz. 23, zwany w skrócie "k.p.a."), zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art.77 §1 k.p.a.), dokonania na podstawie zebranego materiału dowodowego oceny, czy dana okoliczność została faktycznie udowodniona (art. 80 k.p.a.) oraz ujawnienia w uzasadnieniu decyzji przesłanek jakimi kierował się organ wydając rozstrzygnięcie, a w szczególności wskazania faktów uznanych za udowodnione, przyczyn dla których innym dowodom odmówiono wiarygodności oraz przepisów prawa zastosowanych w sprawie (art. 107 §3 k.p.a.). W ocenie Sądu, treść zaskarżonej decyzji wyraźnie wskazuje, że organ w pełni zastosował się do wyżej wymienionych obowiązków. W pierwszej kolejności, podjął czynności mające na celu ustalenie, czy w przypadku skarżącego zachodzi całkowita nieściągalność składek i tym samym, czy istnieją podstawy prawne do umorzenia należności. Jak wynika z akt sprawy, dokonując szczegółowej analizy sytuacji majątkowo-rodzinnej skarżącego organ uwzględnił m.in. że skarżący uzyskuje dochód z prac dorywczych i zasiłku rodzinnego, jest współwłaścicielem samochodu ciężarowego i nieruchomości, a właściwy organ nie stwierdził całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Powyższe ustalenia organu stanowiły podstawę do stwierdzenia braku przesłanek zawartych w art. 28 ust. 2 i 3 pkt 3 i 5 u.s.u.s., a tym samym braku podstaw do uznania całkowitej nieściągalności zadłużenia. Wbrew zatem zarzutom zawartym w skardze, zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził twierdzenia strony o braku możliwości prowadzenia skutecznej egzekucji z majątku skarżącego. Jak wykazano skarżący jest współwłaścicielem majątku o znacznej wartości, z którego egzekucja jest możliwa, a zatem podniesiony w zarzut naruszenia art.28 ust.1 pkt 6 u.s.u.s. jest bezzasadny. Z akt sprawy wynika również, że organ dokonał analizy sytuacji skarżącego w kontekście przesłanek zawartych w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z ww. przepisem Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Przeprowadzona analiza zebranego materiału dowodowego doprowadziła organ do wniosku, iż skarżący nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie spłacić ciążącej na nim należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla skarżącego oraz jego rodziny. Przede wszystkim dokonując analizy sytuacji rodzinnej i finansowej skarżącego, organ zwrócił uwagę, że skarżący posiada rozdzielność majątkową z żoną od 7 lutego 2014r., dwoje dzieci pozostaje na utrzymaniu żony, a jedno prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Skarżący nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje zasiłek rodzinny na syna w wysokości 129 zł miesięcznie (od 1 listopada 2015r. do 31 października 2016r.), który przekazuje na jego utrzymanie. Utrzymuje się z prac dorywczych, z których uzyskuje około 600 zł miesięcznie, poszukuje pracy, ale nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Prowadzoną działalność gospodarczą zawiesił. Wskazał, że z tytułu czynszu wydatkuje 196 zł miesięcznie, a jego inne wydatki miesięczne to 129 zł. W toku postępowania skarżący nie wskazywał na przesłanki określone w pkt 2 i 3 § 3 ust. 1 rozporządzenia., a ich zaistnienie nie wynika ze zgromadzonych dowodów. Zasadnie zatem organ przyjął, że sytuacja skarżącego nie jest na tyle wyjątkowa aby stwierdzić, że jego dalsza egzystencja, bez zapewnienia środków za strony Państwa, jest niemożliwa. W związku z powyższym Sąd uznał, iż organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji uwzględnił wszystkie okoliczności faktyczne mające znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, wskazał potwierdzające je dowody, a także przytoczył przepisy prawa stanowiące podstawę rozstrzygania w niniejszej sprawie. Natomiast dokonana przez organ ocena dowodów była oceną swobodną, ale nie dowolną. W świetle powyższego za nieskuteczny uznać należało podnoszony przez skarżącą zarzut naruszenia zawartej w art. 8 k.p.a. zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej. W niniejszej sprawie, postępowanie było przeprowadzone starannie i merytorycznie poprawne, bez zbędnej zwłoki, a organ rozstrzygający sprawę nie naruszył przepisów prawa procesowego i materialnego, stanowiącego podstawę wydania decyzji. Trzeba również zwrócić uwagę, że za umorzeniem należności z tytułu składek nie przemawia argument nieznajomości prawa, gdyż każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien mieć na uwadze wywiązywanie się z obowiązków wynikających z przepisów prawa, nałożonych przez ustawodawcę na przedsiębiorców. Skarżąca powinna przy tym liczyć się z ryzykiem jakie niesie ze sobą prowadzenie działalności gospodarczej (np. zmiany w przepisach, niewielki zysk z działalności gospodarczej) i zabezpieczyć kwoty pieniężne na opłacenie składek w wymaganym przez ustawodawcę terminie, niezależnie od przyczyn uniemożliwiających wykonanie takiego obowiązku. Organ nie może bowiem ponosić ujemnych następstw nieterminowego regulowania zobowiązań z tytułu składek. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do konieczności umorzenia należności każdemu podmiotowi, który złoży stosowny wniosek uzasadniony trudną sytuacją finansową podatnika. Z kolei taka sytuacja wypaczyłaby zasadę równości podmiotów wobec prawa oraz uniemożliwiałaby prowadzenie rozsądnej polityki fiskalnej Państwa. Mając na uwadze powyższe ustalenia, Sąd nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja naruszała art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s., bądź § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.. Nie można było również dopatrzyć się naruszenia przez organy przepisów proceduralnych. W związku z tym, na podstawie art. 151 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.