I SA/Ol 82/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku radcy prawnego A. W. o przyznanie wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]"., Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy należności z tytułu składek postanawia odmówić przyznania radcy prawnemu A. W. wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wyrokiem z dnia 19 marca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę A. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy należności z tytułu składek (k.41). Postanowieniem z dnia 31 marca 2014r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmujące ustanowienie radcy prawnego (k.57). Na podstawie tego postanowienia Okręgowa Izba Radców Prawnych w Olsztynie wyznaczyła dla skarżącej jako pełnomocnika z urzędu – radcę prawnego A. W. (k.76). Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 8 września 2015 r., sygn. akt II GSK 1807/14, uchylił zaskarżony wyrok z dnia 19 marca 2014 r. i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania (k. 110). Postanowieniem z dnia 17 lutego 2016r. przyznano radcy prawnemu wynagrodzenie za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wyznaczona radca prawny w piśmie z dnia 25 lutego 2016 r. poparła wniesioną skargę, podnosząc zarzuty braku przeprowadzenia przez organ kompletnego i właściwego postępowania oraz wniosła o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu, oświadczając, że nie zostały opłacone w całości ani w części (k-142 akt). Wyrokiem z dnia 3 marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]"(k.146). Wyznaczona radca prawny nie brała udziału w rozprawie przed WSA w Olsztynie. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej p.p.s.a., wyznaczony radca prawny otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności radców prawnych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Stawki wynagrodzenia i zasady ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu uregulowane zostały w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1805), które weszło w życie z dniem 1 stycznia 2016 r. Przepis przejściowy, tj. § 22 powyższego rozporządzenia stanowi, że do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. W analogicznej sytuacji Sąd Najwyższy, analizując treść przepisu art. 149 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, który stanowi, że w sprawach wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się, do czasu zakończenia postępowania w danej instancji, dotychczasowe przepisy o kosztach sądowych – w postanowieniu z 28 czerwca 2006 r. sygn. akt III CZ 36/06 stwierdził, że przez pojęcie "zakończenie postępowania w (danej) instancji" trzeba rozumieć wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji, a więc wydanie wyroku lub innego orzeczenia trwale zamykającego drogę do wydania wyroku. Podobnie należy rozumieć pojęcie "czasu zakończenia postępowania w danej instancji" użyte w cytowanym § 22 rozporządzenia z 22 października 2015 r. (por. postanowienie WSA z 18 lutego 2016 r., IV SA/Wr 93/15, publ. CBOiS). W rozpoznawanej sprawie wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego został wydany 8 września 2015 r. Skoro ustawodawca w § 22 nowego rozporządzenia wskazał, że w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie nowego rozporządzenia należy stosować przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji, to w niniejszej sprawie, w której sąd wydał wyrok przed wejściem w życie nowego rozporządzenia (1 stycznia 2016 r.), do rozpoczętego postępowania w kolejnej instancji (ponownie przed sądem pierwszej instancji), toczącego się od momentu wydania tego wyroku, należy stosować przepisy dotychczasowego rozporządzenia, aż do czasu zakończenia postępowania w tej kolejnej instancji (wyrokiem WSA w Olsztynie z dnia 3 marca 2016r.). Zgodnie z § 15 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490), zwanego dalej rozporządzeniem, koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: 1) opłatę w wysokości nie wyższej niż 150 % stawek minimalnych, o których mowa w rozdziałach 3 i 4, oraz 2) niezbędne, udokumentowane wydatki radcy prawnego. Zasądzając opłatę za czynności radcy prawnego z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy pełnomocnika, a także charakter sprawy i wkład jego pracy w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. W sprawach, w których strona korzysta z pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, przedmiotową opłatę sąd podwyższa ponadto o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach (§ 2 ust. 1 i 3 rozporządzenia). Wskazać należy, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem stronie pomocy prawnej. Pomoc prawna powinna przybrać wymiar realny, a ciężar wykazania, że została faktycznie udzielona stronie spoczywa na pełnomocniku (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, i z dnia 18 października 2007 r., sygn. akt II FZ 515/07, publ. CBOiS; S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 316-317). Stosownie do art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 233), zawód radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami. W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż przyznanie pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy wynagrodzenia nie może odbywać się mechaniczne, lecz poprzedzone musi być oceną okoliczności faktycznych konkretnej sprawy w celu ustalenia, czy podjęte przez niego czynności stanowią faktyczne udzielenie stronie pomocy prawnej. Stawki minimalne w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji określone zostały w § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a)-c) rozporządzenia. Zauważyć należy, iż w § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a) i c) rozporządzenia, normodawca w odróżnieniu od zapisów § 14 ust. 2 pkt 1 lit. b) i pkt 2 lit. a)-c) rozporządzenia nie określił konkretnych czynności procesowych, za które przysługuje stawka minimalna określona w tych przepisach. Przyjąć zatem należy, iż opłata w określonej w nich wysokości przysługuje radcy prawnemu z urzędu niezależnie od rodzaju podjętych przez niego czynności, o ile jednak polegały one na faktycznym udzieleniu stronie pomocy prawnej. W niniejszej sprawie, czynności podjęte przez radcę prawnego A. W. ograniczyły się do sporządzenia pisma procesowego, popierającego wniesioną przez stronę skargę. Pełnomocnik nie reprezentowała strony na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy czynności podjętych przez radcę prawnego nie można uznać za czynności polegające na faktycznym udzieleniu stronie pomocy prawnej. Za czynności takie nie można uznać bowiem samego sporządzenia pisma popierającego wniesioną skargę. Zauważyć również należy, że ponowne postępowanie przed sądem pierwszej instancji było konsekwencją uchylenia przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku oddalającego skargę strony. Tym samym zasadność skargi wniesionej osobiście przez stronę dostrzegł sąd drugiej instancji, uchylając wyrok WSA w Olsztynie. Pełnomocnik udzieliła stronie faktycznej pomocy prawnej w postępowaniu przed sądem drugiej instancji sporządzając i wnosząc skutecznie skargę kasacyjną, za które to czynności otrzymała wynagrodzenie. Czynności podjęte przez wyznaczonego radcę prawnego na obecnym etapie postępowania sądowego, tj. po uchyleniu wyroku sądu pierwszej instancji, nie stanowiły faktycznie udzielonej pomocy prawnej i nie miały wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Ograniczyły się do sporządzenia krótkiego pisma procesowego. Pełnomocnik nie reprezentowała również skarżącej na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie w dniu 3 marca 2016r.. Należy podkreślić, że charakter wypłacanego świadczenia na rzecz ustanowionego z urzędu pełnomocnika, tj. opłacanie tego wynagrodzenia ze środków publicznych obliguje Sąd do szczególnego badania tego, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 16 czerwca 2010 r. sygn. akt II FZ 143/10 (publ. CBOiS), art. 250 p.p.s.a. nie nakłada na sąd obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to konieczność ustalenia przez Sąd, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona. W ocenie referendarza sądowego wniosek, w rozpoznawanej sprawie powyższa przesłanka nie została spełniona. W związku z powyższym, na podstawie art. 250 oraz art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.