I SA/Ol 823/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Zofia Skrzynecka Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Pierechod (spr.) Sędzia WSA Wojciech Czajkowski Protokolant Monika Gajowniczek po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 9 marca 2011r. sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. oddala skargę II. zasądza od Skarbu Państwa – Kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na rzecz ustanowionego z urzędu pełnomocnika, opłatę w kwocie 240 (dwieście czterdzieści złotych) podwyższoną o kwotę podatku od towarów i usług według stawki 23%., z tytułu zastępstwa prawnego. Zaskarżoną decyzją z "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych uchylił własną decyzję z dnia "[...]" nr "[...]" wydaną w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od 2000r. do 2008r, w części dotyczącej odmowy umorzenia tych należności za okres od 01 kwietnia 2000r. do 31 sierpnia 2000r. i w tym zakresie umorzył postępowanie w pierwszej instancji. W pozostałym zakresie utrzymał tę decyzję w mocy. Z motywów decyzji i akt administracyjnych wynika następujący stan sprawy: W dniu 21 grudnia 2009r. Z.M. złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w "[...]" wniosek o umorzenie ciążących na nim zobowiązań z tytułu nieopłaconych składek za okres od 2000r. do 2008r. Uzasadnił go pogarszającym się stanem zdrowia - niewydolnością krążenia w kończynach dolnych i zakrzepicą w prawej kończynie dolnej ze zmianami, co znacząco wpłynęło na wzrost kosztów związanych z leczeniem. Wskazał także, że cierpi na okresowe dolegliwości bólowe kręgosłupa w związku ze zmianami zwyrodnieniowymi, co zmusza go do przyjmowania leków przeciwbólowych. Poinformował, że mieszka u swojej 83 letniej mamy, która jest przewlekle chora i wymaga jego opieki. Osiąga dochód miesięczny brutto 2.002 zł (1.460 zł netto), ponosi natomiast połowę kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania, okresowymi naprawami, niedopłatami wynikającymi z większego zużycia wody, energii, ciepła. W szczególności jego wydatki miesięczne związane z utrzymaniem mieszkania, koszty leczenia i inne wydatki związane z zakupem biletu MPK, opłatą za usługi telefoniczne - wynoszą łącznie 723,35 zł. Ponosi także niezbędne wydatki na zakup żywności, środków czystości, zakup odzieży i inne wydatki związane z podstawowymi potrzebami - na łączną kwotę 730 zł miesięcznie. Oświadczył, że żyje na granicy możliwości, obecnie nie stać go na "uzupełnienie wierzchniej garderoby", jak i inne dodatkowe koszty. Na potwierdzenie powyższego załączył do wniosku kopie faktur, dowodów wpłat jak i zaświadczeń oraz innych pism. W kolejnym piśmie z 31 grudnia 2009r. podał, że nastąpił wzrost jego wydatków związanych z zakupem leków oraz wzrost ogólnej kwoty wydatków. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział "[...]" decyzją z dnia "[...]" wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28, art. 24 ust. 2 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz.U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), zwanej dalej w skrócie: u.s.u.s., odmówił umorzenia należności. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek w całości lub w części w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w przypadkach określonych w ust. 3 art. 28 przedmiotowej ustawy. Ponadto, wskazał, iż w myśl art. 28 ust. 3a ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W myśl zaś art. 32 tej ustawy do składek na ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy w zakresie umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. Zakład po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, mającego na celu określenie sytuacji materialnej wnioskodawcy przyjął, iż nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności zadłużenia, gdyż nie stwierdzono wystąpienia przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Oceniając zaś wniosek pod kątem zastosowania umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy Organ uznał, iż nie zaistniały przesłanki przemawiające za ich umorzeniem określone w § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Oceniając sytuację majątkową, osobistą i rodzinną zobowiązanego Zakład wskazał, iż ostateczną granicę dla decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek stanowi kolizja z interesem społecznym. Wskazał, że strona osiąga wynagrodzenie za pracę w wysokości 2.302 zł brutto (na podstawie deklaracji składanych przez płatników składek - ZUS RCA stwierdzono, że za 03/2010r. wnioskujący otrzymał takie właśnie wynagrodzenie), a ponadto posiada zarejestrowaną działalność gospodarczą, której prowadzenie może podjąć w każdym czasie. Stąd nie wystąpiła przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 w/w rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, a egzystencja strony nie jest zagrożona. Ponadto z przedłożonej dokumentacji nie wynika, że została stwierdzona niepełnosprawność wnioskodawcy uniemożliwiająca świadczenie pracy. Z dokumentów wynika, że problemy zdrowotne nie uniemożliwiają mu świadczenia pracy, choć jest zrozumiałe, że wymagają leczenia. Zdaniem Zakładu, także fakt zawieszenia działalności gospodarczej, a nie jej wyrejestrowania świadczy o tym, że dopuszcza on możliwość dalszego prowadzenia działalności. Nie wystąpiła także przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 w/w rozporządzenia - przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu. Wnioskodawca nie skorzystał ponadto z przysługującego prawa i nie złożył wniosku o restrukturyzację należności z tytułu składek. Końcowo Organ wskazał, iż umorzenie należności z tytułu składek ma charakter wyjątkowy i jest najdalej idącą ulgą w spłacie należności trwale pozbawiającą w istocie zarządzane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych fundusze możliwości odzyskania swoich należności. Z.M. złożył w dniu 31 maja 2010r. do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie ciążących na nim należności z tytułu nieopłaconych składek. W uzasadnieniu powołał się na rozporządzenie Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. ze szczególnym zwróceniem uwagi na § 3 rozporządzenia wskazując, iż nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, gdyż byłoby to jednoznaczne z pozbawieniem go możliwości leczenia i zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wyjaśnił, iż jego problemy finansowe powstały w okresie choroby ojca i próby ratowania mu życia, a po jego śmierci w dniu 19 maja 2001r. pozostał z długami, z którymi nie był w stanie sobie poradzić. Jednocześnie oświadczył, iż prowadząc w owym czasie działalność gospodarczą związaną z ubezpieczeniami nie spełniał limitów produkcyjnych, był cały czas zagrożony i żył w ciągłym stresie. Z uwagi zaś na stan zdrowia nie może podjąć żadnej dodatkowej pracy, gdyż jest przewlekle chory i dodatkowo pojawiają się nowe dolegliwości, a obecnie są to ostre bóle okolic przystawowych. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w uzasadnieniu decyzji z dnia "[...]" stwierdził, że objęte wnioskiem składki na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od 01 kwietnia 2000r. do 31 sierpnia 2000r. oraz należne od nich odsetki uległy przedawnieniu z uwagi na brak okoliczności powodujących zawieszenie terminu przedawnienia tych należności. Dlatego też ponownie rozpatrując sprawę Organ rentowy uchylił własną decyzję z dnia "[...]" co do tych należności i umorzył postępowanie w tym zakresie. Natomiast w pozostałej części utrzymał decyzję w mocy, gdyż uznał, że w sytuacji strony nie zachodzi żadna z przesłanek uzasadniająca umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, określonych w w/w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. Podkreślił, że przedsiębiorcy samodzielnie muszą ponosić ciężar prowadzenia działalności gospodarczej i tym samym zobowiązani są do opłacenia należności z tytułu składek w wyznaczonym ustawowym terminie płatności, niezależnie od przyczyn uniemożliwiających spełnienie takiego obowiązku. Z kolei przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nakładają na Zakład Ubezpieczeń Społecznych obowiązek dochodzenia w trybie przymusowym składek nie uregulowanych w terminie do momentu całkowitego pokrycia zadłużenia. Przez okres uprawniający Zakład Ubezpieczeń Społecznych do dochodzenia należności istnieje więc ustawowy obowiązek podejmowania wszelkich czynności zmierzających do wyegzekwowania powstałego zadłużenia z tytułu składek. Rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Organ uznał, iż niewystarczającym jest dążenie strony do innej oceny tego samego stanu faktycznego sprawy, który był już przedmiotem rozpoznawania przez ten Organ w postępowaniu zakończonym decyzją. W jego ocenie brak jest też podstaw do twierdzenia, że za uchyleniem decyzji przemawiają okoliczności wskazane przez wnioskodawcę we wniosku. Podkreślił, że rolą Państwa jest zapewnienie, by pod względem obciążeń zobowiązaniami publicznymi stworzyć równe dla wszystkich warunki i zasady prowadzenia działalności gospodarczej. Natomiast o istnieniu którejkolwiek z wymienionych przesłanek warunkujących umorzenie zadłużenia zawsze decyduje nie subiektywne przekonanie płatnika, a kryteria obiektywne ustalone zgodnie z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości. Z.M. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, w której wniósł o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu skargi ponownie przedstawił swoją sytuację zdrowotną, swoje warunki bytowe, wspólne zamieszkanie z matką i ponoszone wydatki – ogólnie 730,20 zł miesięcznie. Wskazał, że przy zarobkach na poziomie 2.172,39 zł (ok. 1.600 zł netto) pozostaje mu 869,80 zł na takie dobra jak żywność, środki higieny osobistej i utrzymania czystości miejsca zamieszkania, czy też ubranie i obuwie. Dodatkowo podał, że nie otrzymał odpowiedzi ZUS na jego wniosek o rozłożenie zaległości na raty. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 9 marca 2011r. skarżący wyjaśnił, że mieszka razem z matką, która otrzymuje emeryturę w kwocie 1.200 zł oraz dodatek pielęgnacyjny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Zasady i tryb tej kontroli reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwana dalej w skrócie: p.p.s.a. Zgodnie z przepisami powołanej ustawy sąd administracyjny nie ma kompetencji do rozstrzygania sprawy merytorycznie tj. w sposób załatwiający sprawę administracyjną co do jej istoty, albowiem o uprawnieniach bądź obowiązkach stron postępowania, wynikających z przepisów prawa materialnego, rozstrzygają organy administracyjne. Rozstrzygając natomiast skargę na decyzję Sąd może uchylić tę decyzję gdy stwierdzi, że przy jej wydaniu doszło do naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Podkreślić przy tym należy, ze stosownie do art. 133 oraz art. 134 p.p.s.a. Sąd dokonuje oceny decyzji na podstawie akt sprawy, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jej wydania, nie będąc przy tym związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Należy zauważyć, że powołane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowiące o możliwości umorzenia należności z tytułu składek, w istocie pozostawiają tym organom wąskie granice, w których, w ramach uznania administracyjnego mogłyby doprowadzić do wygaśnięcia zobowiązań, ciążących powszechnie na zawodowo czynnych i zdolnych do pracy obywatelach. Dokonując, z urzędu – wobec braku zarzutów pod adresem decyzji – jej oceny z punktu widzenia podstaw prawnych Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa, które uzasadniałyby uchylenie decyzji. Po pierwsze wskazać należy, że Organ rentowy zasadnie uchylił własną decyzję z dnia "[...]" w części dotyczącej odmowy umorzenia tych należności za okres od 01 kwietnia 2000r. do 31 sierpnia 2000r. i w tym zakresie umorzył postępowanie w pierwszej instancji. Stosownie bowiem do art. 31 u.s.u.s. do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio art. 59 § 1 pkt 1, 3, 4, 8 i 9 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (j.t. Dz.U. z 2005r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), który stanowi, że zobowiązanie we wskazanych okolicznościach wygasa, w tym na skutek umorzenia - pkt 8 i przedawnienia - pkt 9. Zatem przedawnienie należności z tytułu składek nie jest podstawą do wydania decyzji o ich umorzeniu, a zdarzeniem powodującym bezprzedmiotowość ubiegania się o umorzenie zobowiązań, które wygasły. W takim wypadku osoba zobowiązana mogłaby zgłaszać zarzuty nieistnienia obowiązku w razie wszczęcia postępowania egzekucyjnego. W ocenie sądu w odniesieniu do pozostałych należności objętych wnioskiem strony, w stanie faktycznym sprawy Prezes ZUS przytaczając przesłanki umorzenia, wskazane w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365) słusznie stwierdził, że żadna z nich nie wystąpiła. Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie uregulować ciążących na nim zobowiązań w niniejszej sprawie. Uzyskuje on środki z tytułu świadczonej pracy i zamieszkuje wspólnie z matką pobierającą świadczenia pieniężne, co należy brać pod uwagę mimo deklaracji dłużnika o nieprowadzeniu z matką wspólnego gospodarstwa (karta nr 22 akt sądowych). Ponadto nie ma powodu, aby uznać za błędną ocenę Organu rentowego, iż strona ma możliwość uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Potwierdza to niejako sam skarżący informując o złożeniu wniosku o rozłożenie spornej zaległości na raty. Strona upatruje bowiem możliwość opłacenia zaległości poprzez regulowanie jej w ratach. Oceny tej nie zmienia natomiast sytuacja zdrowotna skarżącego, który nie wykazał, że dysponuje orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, na poparcie wpływu choroby na możliwości zarobkowe. Oczywiście nikt nie neguje faktu, że skarżący jest osobą z problemami zdrowotnymi, jednak nie można pominąć, że świadczy on pracę, co pozwala z kolei na domniemanie, że nie ma przeciwwskazań do jej wykonywania zgodnie z wiedzą z zakresu medycyny pracy. Nie przekracza zatem ram uznania administracyjnego ocena Organu rentowego, iż skarżący nie wykazał, że nie posiada zdolności regulowania zobowiązań, których opłacenie wpłynęłoby negatywnie na jego sytuację życiową. Dodać należy, iż płacenie składek na własne ubezpieczenie społeczne jest poparte przymusem państwowym z uwagi na to, że to na Państwie ciąży obowiązek zagwarantowania każdemu ubezpieczonemu odpowiednich świadczeń w przypadku utraty zdrowia czy sił do pracy na skutek wieku. Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.