I SA/Ol 823/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Pierechod po rozpoznaniu dniu 2 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. G. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 10 lutego 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie opłaty paliwowej za miesiące od stycznia do sierpnia 2013 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Postanowieniem z dnia 10 lutego 2016 r. Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie odmówił P. G. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł, że ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi on działalność gospodarczą, z której uzyskuje miesięczny dochód w wysokości średnio 13.840 zł netto miesięcznie. Jest współwłaścicielem domu o powierzchni 100 m2 o szacunkowej wartości 250.000 zł, właścicielem budynku gospodarczego o powierzchni 50m2 o szacunkowej wartości 15.000 zł oraz niewykorzystywanych nieruchomości rolnych o łącznej powierzchni 3,06 ha i szacunkowej wartości 55.000 zł. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną B.G. Ponosi następujące miesięczne wydatki: energia elektryczna 900 zł, leczenie żony 500 zł, opał 1.000 zł, śmieci 100 zł, ubezpieczenia 90 zł, media 120 zł, woda 100 zł, wydatki na żywność 1.000 zł, koszty eksploatacji auta 450 zł, podatki 80 zł, środki czystości 200 zł. Ponadto spłaca raty kredytów bankowych w wysokości ok. 13.945 zł miesięcznie oraz zobowiązania wobec Urzędu Skarbowego w wysokości ok. 7.996 zł miesięcznie. W odpowiedzi na wezwanie w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", skarżący wyjaśnił, że w dniu 14 września 2015 r. przekazał córce na mocy umowy darowizny dwie nieruchomości rolne o powierzchni 0,2600 ha oraz 0,0500 ha o wartości 30.000 zł. W dniu 3 sierpnia 2015r. przekazał zaś synowej w drodze darowizny zabudowaną jednorodzinnym budynkiem mieszkalnym nieruchomość o powierzchni 0,1227 ha o wartości 150.000 zł. Skarżący przedłożył także kopie: wykazu środków trwałych, zestawienia rocznego księgi za 2015r., deklaracji VAT-7 za wrzesień-grudzień 2015 r., elektroniczne potwierdzenia uiszczenia rat kredytu w łącznej wysokości 27.359,73 zł wraz z odsetkami za zwłokę oraz zobowiązań podatkowych w łącznej wysokości 22.956,03 zł, umowy w zakresie pełnomocnictwa i opłat za usługę prawną, rachunków za media, dokumentacji medycznej żony oraz wyciągów z rachunków bankowych. Złożył także oświadczenie w zakresie stanu majątkowego w okresie od 1 stycznia 2014 r. do 16 listopada 2015 r. oraz dwie kopie umowy darowizny z dnia 1 października 2015 r. na rzecz córki ciągnika samochodowego o wartości 30.000 zł oraz naczepy ciężarowej o wartości 12.000 zł. Zdaniem referendarza sądowego, przedstawiona sytuacja materialna wnioskodawcy nie przemawiała za uznaniem, że zachodzi przesłanka przyznania prawa pomocy. Wskazano, że skarżący zobowiązany jest aktualnie do poniesienia kosztów sądowych w trzech sprawach zawisłych przed tut. Sądem o sygn. I SA/Ol 821/15 - I SA/Ol 823/15, w których wpisy sądowe od skarg wynoszą łącznie 3.029 zł. Prowadzi działalność gospodarczą znacznych rozmiarów, z której w 2015 r uzyskał przychód w wysokości 1.558.964,58 zł, przy kosztach w wysokości 1.225.249,96 zł, co dawało dochód w wysokości 333.714,62 zł, tj. 27.809 zł miesięcznie. Posiada wysokie zobowiązania (m.in. 3 kredyty bankowe na łączną wysokość 1.200.000 zł), jednak – w ocenie referendarza sądowego – spłacanie wysokich rat z tytułu kredytów jest konsekwencją decyzji podjętych w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący posiada również majątek w postaci nieruchomości rolnej o powierzchni 3,06 ha. Dokonał darowizny na rzecz córki oraz synowej części nieruchomości, których wartość została określona na kwotę 180.000 zł, a także na rzecz córki – darowizny pojazdów o łącznej wartości 42.000 zł. Nadal posiada siedem ciągników siodłowych, szesnaście naczep ciężarowych oraz samochód ciężarowy. Podstawowe wynagrodzenie jego pełnomocników zostało określone na kwotę 3.500 zł. W ocenie referendarza sądowego, z powyższego wynika, że skarżący posiada majątek oraz osiąga dochody, których wysokość znacznie przewyższa kwoty wpisów sądowych w sprawach zawisłych przed Sądem. W sprzeciwie z dnia 22 lutego 2016 r. od powyższego postanowienia skarżący zarzucił, że ponosi znaczne koszty prowadzenia działalności gospodarczej, w tym koszty zatrudnienia pracowników, należności na rzecz kontrahentów, spłaty kredytów, ale również utrzymania siebie i rodziny. Podniósł, że jego syn kilka lat temu zginął w wypadku komunikacyjnym i pozostawił ciężko chorą małoletnią córkę, której ciężar utrzymania i leczenia spoczywa w głównej mierze na nim. Jego zdaniem, przy ocenie rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych powinny być brane pod uwagę nie tylko obroty i przychody z działalności gospodarczej, ale również koszty, jakie ta działalność generuje. Skarżący zarzucił, że za okoliczność dyskwalifikującą możliwość przyznania prawa pomocy nie mógł być uznany fakt posiadania samochodów ciężarowych, których nie może sprzedać, gdyż służą one do prowadzenia działalności gospodarczej. Sam posiada natomiast dwa ponad 20 – letnie samochody osobowe, które nie prezentują żadnej wartości. Dodał, że od weryfikacji jego sytuacji majątkowej przez profesjonalne instytucje finansowe upłynął już znaczny okres czasu. W chwili obecnej jego możliwości płatnicze są obniżone i nie ma on możliwości zaoszczędzenia środków na wpisy sądowe. Jego zdaniem, przy ocenie sposobu wykorzystywania majątku powinny być wzięte możliwości, jakie oferuje rynek nieruchomości i brak zainteresowania ze strony potencjalnych kontrahentów sprzedażą czy wynajmem nieruchomości. Ponadto skarżący podniósł, że ustanowienie pełnomocnika profesjonalnego nie świadczy o jego dobrej sytuacji finansowej. Został zmuszony do zwrócenia się o profesjonalną pomoc prawną, a takie zachowanie nie powinno powodować negatywnych konsekwencji. Podkreślił, że zajęcie rachunków bankowych powoduje paraliż działalności gospodarczej, co potwierdza wykazanie straty w czerwcu 2015 r. W ocenie strony, referendarz sądowy pominął także okoliczność, że przed Sądem toczy się łącznie 9 spraw w przedmiocie zobowiązań podatkowych w podatku akcyzowym i podatku VAT oraz w przedmiocie opłaty paliwowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 p.p.s.a., od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepis art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów dochodzenia swych praw przed sądem (postanowienie NSA z dnia 26 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 201/14, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy powinno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów postępowania, jakie musi ponieść strona, oraz jej aktualnych możliwości płatniczych. Brzmienie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że przesłanką przyznania pomocy prawnej jest wykazanie braku środków pieniężnych na sfinansowanie kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla strony i jej rodziny. Według przywołanej regulacji to na stronie spoczywa ciężar dowodu, a użyte określenie: "gdy wykaże" oznacza, że jej obowiązkiem jest przekonanie Sądu, iż znajduje się w sytuacji opisanej w dyspozycji przywołanego przepisu. W ocenie Sądu, strona nie wykazała zaistnienia przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego wynika, że zbadał on szczegółowo sytuację materialną strony i dokonał porównania wysokości kosztów sądowych w trzech sprawach o sygn. I SA/Ol 821/15 – I SA/Ol 823/15 z jej możliwościami finansowymi. Oceniając tę sytuację, odniósł ją jedynie do rozmiaru kosztów postępowania, które strona musi ponieść na obecnym etapie. Niemniej jednak Sądowi z urzędu wiadomo jest, że strona uiściła uprzednio wpisy sądowe od skarg w łącznej wysokości 10.479 zł w sześciu sprawach o sygn. I SA/Ol 272/15 - I SA/Ol 275/15, I SA/Ol 401/15 i I SA/Ol 402/15. Zdaniem Sądu, referendarz sądowy słusznie uznał, że przedstawione w sprawie okoliczności uzasadniają twierdzenie o rentowności prowadzonego przez stronę przedsiębiorstwa i nie wskazują na konieczność zakwalifikowania jej do osób wymagających pomocy w zakresie ponoszenia kosztów sądowych. Z zestawienia przedstawionego we wniosku oraz złożonej do akt sprawy dokumentacji wynika bowiem, że w sierpniu i wrześniu 2015 r. skarżący osiągnął średni dochód w wysokości 13.840,62 zł miesięcznie, a za cały 2015 r. uzyskał dochód w wysokości 333.714,62 zł, tj. 27.809 zł miesięcznie. Prawidłowo referendarz sądowy uznał zatem, że świadczy to o prowadzeniu działalności gospodarczej znacznych rozmiarów. Tym samym nie można było też uznać, że skarżący nie ma możliwości pozyskania środków finansowych na opłacenie niezbędnych opłat sądowych zainicjowanych przez niego obecnie postępowań sądowych w łącznej wysokości 3.029 zł. Referendarz sądowy porównał przy tym dochody z działalności gospodarczej z wydatkami, jakie ponosi skarżący, przedstawił stan jego majątku nieruchomego i ruchomego, jak również uwzględnił, że majątek nieruchomy nie jest wykorzystywany w celu osiągnięcia dodatkowych przychodów. Wbrew twierdzeniom sprzeciwu, przy ocenie sposobu wykorzystywania nieruchomości nie było konieczne przeprowadzenie analizy rynku nieruchomości, skoro strona w swej argumentacji nie odwoływała się do braku możliwości generowania przychodów w związku z posiadaniem tych nieruchomości. Prawidłowo przy tym referendarz sądowy skonstatował, że przyznanie prawa pomocy wyklucza również okoliczność rozporządzenia przez skarżącego pod tytułem darmym na rzecz członków rodziny majątkiem nieruchomym oraz ruchomym o łącznej wartości 222.000 zł w okresie sierpień – październik 2015 r., a więc w okresie poprzedzającym bezpośrednio wszczęcie postępowania w niniejszej sprawie. Nie sposób było również zgodzić się z twierdzeniami skarżącego, że przy ocenie jego sytuacji majątkowej referendarz sądowy nie uwzględnił wysokości kosztów działalności gospodarczej. W tym zakresie referendarz wyraził bowiem w pełni uprawnione stanowisko, że skarżący reguluje systematycznie zobowiązania zaciągnięte w związku z działalnością, a okoliczność ponoszenia wydatków związanych ze spłatą kredytów bankowych, i to w kwotach znacznie przekraczających wysokość wpisów sądowych, nie może być uznana za podstawę przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Konieczność spłaty kredytów bankowych niewątpliwie wpływa na obniżenie możliwości płatniczych skarżącego, niemniej jednak w sytuacji, gdy raty kredytów są systematycznie spłacane, nie sposób przyznać pierwszeństwa tym zobowiązaniom przed obowiązkiem uiszczenia kosztów sądowych. Trudno było również zgodzić się ze skarżącym, iż prowadzone przez niego przedsiębiorstwo znalazło się w trudnej sytuacji na skutek wszczęcia egzekucji administracyjnej i zajęcia rachunków bankowych, skoro średni miesięczny dochód osiągany z działalności gospodarczej w 2015 r. wyniósł 27.809 zł, a skarżący w ramach tego przedsiębiorstwa posiada znaczny majątek nieruchomy, tj. siedem ciągników siodłowych, szesnaście naczep ciężarowych oraz samochód ciężarowy. Powyższe okoliczności uzasadniają twierdzenie o rentowności przedsiębiorstwa i nie wskazują na wystąpienie przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych. Mając na uwadze wysokość dochodów osiąganych z działalności gospodarczej, które zapewniają regulowanie znacznych zobowiązań, na przyznanie prawa pomocy nie mógł mieć też wpływu fakt ponoszenia przez skarżącego kosztów utrzymania ciężko chorej wnuczki. Wbrew też twierdzeniom sprzeciwu, okoliczność poniesienia kosztów ustanowienia profesjonalnych pełnomocników nie wywoływała dla strony automatycznie negatywnych skutków w zakresie prawa pomocy, lecz została oceniona w aspekcie jej możliwości płatniczych. Zdaniem Sądu, referendarz sądowy słusznie uznał, że przedstawione w sprawie okoliczności uzasadniają twierdzenie o rentowności prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej i nie wskazują na wystąpienie przesłanki przyznania prawa pomocy. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.