I SA/Ol 833/14

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. A. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. A. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia zaległości podatkowych postanawia: zwolnić skarżącą od kosztów sądowych ponad kwotę 100 zł Wnioskiem z dnia 3 października 2014r. złożonym wraz ze skargą H. A. reprezentowana przez radcę prawnego B. B., zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 1382 zł brutto, jej małżonek również otrzymuje emeryturę w wysokości 1916 zł brutto. Wnioskodawczyni jest właścicielką mieszkania o powierzchni 39,80 m2, innego majątku nie posiada. Argumentując wniosek skarżąca wskazała, iż jest osobą starszą na emeryturze, mąż choruje od 2002 roku jest po kilku operacjach. Potrzebuje leków i specjalistycznej żywności. Wskazała, że nie posiada żadnych oszczędności. Mając na uwadze, iż postępowanie podatkowe w niniejszej sprawie dotyczyło odmowy umorzenia zaległości podatkowych, miało zatem na celu ustalenie sytuacji finansowej i materialnej strony, posłużono się przy rozpoznawaniu niniejszego wniosku zebranym w tym postępowaniu materiałem dowodowym. Na podstawie akt administracyjnych ustalono dodatkowo, iż dochody netto małżonków z tytułu otrzymywanych emerytur wynoszą 2.798,48 zł i na tym samym poziomie kształtują się wydatki rodziny. Do miesięcznych kosztów utrzymania należą: opłata za mieszkanie 442,73 zł, energia elektryczna 100,87 zł, cyfrowy Polsat 39,90 zł, opłaty za telefony 126,05 zł, ubezpieczenie PZU 30 zł, ubezpieczenie mieszkania ok. 8 zł, leki 150 zł, spłata kredytu na zakup sprzętu AGD rata 240,68 zł, spłata kredytu u rodziny 200 zł, wyżywienie, środki czystości, odzież ok. 1460 zł tj. kwota pozostała po dokonaniu opłat. Jak ustalił organ podatkowy mąż strony jest osobą schorowaną, przeszedł operację strun głosowych, jelita grubego oraz tętniaka z rozpoznaniem choroby nowotworowej, ponadto choruje na serce i nadciśnienie. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika (adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 2 i 3 p.p.s.a.). Zwolnienie od kosztów sądowych o co wnosi w niniejszej sprawie skarżąca, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje w przypadku, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Z powyższej regulacji wynika, iż chcąc ubiegać się o pomoc w zakresie częściowym, strona musi wykazać, że nie posiada wystarczających środków na obronę swoich interesów przed sądem. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Jak już wskazano, prawo pomocy może być przyznane tylko wówczas, gdy strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania albo nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Na wstępie niniejszych rozważań przyznać należy, iż sytuacja majątkowa skarżącej nie pozwala jej na uiszczenie całości kosztów sądowych, w tym na obecnym etapie postępowania, wpisu sądowego w wysokości 500 zł (zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 12 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. nr 221, poz. 2193 ze zm.]). W niniejszej sprawie uznano, że skarżąca wykazała przesłanki do zastosowania w jej przypadku prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od części kosztów sądowych tj. zwolnienia ponad kwotę 100 zł. Zdaniem rozpoznającego niniejszy wniosek, w stosunku do strony nie zachodzą przesłanki umożliwiające zwolnienie jej od całości kosztów sądowych. Zauważenia wymaga, iż skarżąca wraz z mężem posiadają stałe i regularne dochody, które wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny. Łączna wysokość miesięcznych dochodów rodziny (2.798 zł) nie przemawia za uznaniem, że skarżąca jest osobą tak ubogą, iż konieczna jest w stosunku do niej pomoc państwa w postaci zwolnienia jej od kosztów sądowych w całości. Skarżąca posiada również stabilną sytuację życiową, posiada mieszkanie, które wolne jest od obciążeń, stanowiące jej miejsce zamieszkania. Dodatkowo zauważyć należy, że skarżąca, a także jej mąż korzystają z usług radcy prawnego. Decyzja skarżącej o ustanowieniu dla siebie zastępstwa prawnego jest bezsprzecznie jej wyłącznym uprawnieniem. Jednakże okoliczność powyższa wskazuje, że sytuacja finansowa skarżącej nie jest na tyle zagrożona, aby niemożliwe było poniesienie tego rodzaju kosztów, które nie służą zaspokojeniu elementarnych potrzeb wnioskodawczyni. Biorąc jednak pod uwagę fakt, że skarżąca oraz jej mąż są osobami starszymi, nie mają dodatkowych źródeł dochodów, nie posiadają poza mieszkaniem, które zaspokaja ich potrzeby mieszkaniowe, innego majątku, nie zgromadzili również oszczędności, postanowiono zwolnić wnioskodawczynię z części kosztów sądowych ponad kwotę 100 zł. Nie bez znaczenia, dla oceny niniejszego wniosku, jest także fakt, że mąż skarżącej jest osobą schorowaną, po przebytych operacjach, wymagającą leczenia, zakupu lekarstw i specjalnej diety. Uznano zatem, że posiadając stałe i regularne dochody skarżąca będzie w stanie poczynić pewne oszczędności umożliwiające jej poniesienie kosztów sądowych niniejszego postępowania w wysokości 100 zł. Natomiast uiszczenie kosztów w wysokości przewyższającej tę kwotę mogłoby powodować uszczerbek utrzymania koniecznego wnioskodawczyni i jej rodziny. Przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym nie stanowi w jej sytuacji przeszkody w realizacji przysługującego jej prawa do sądu. Oceniając sytuację finansową wnioskodawczyni wzięto także pod uwagę, iż małżonek skarżącej, będący stroną w drugiej ze spraw (sygn. akt I SA/Ol 834/14) będzie również zobowiązany do poniesienia kosztów sądowych. Zauważenia wymaga, iż skarżąca została zwolniona również z przyszłych ewentualnych kosztów niniejszego postępowania. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.