I SA/Ol 840/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. W. na postanowienie Dyrektora "[...]" Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o wypłatę pomocy na zalesianie gruntów rolnych na rok 2013 postanawia: 1) zwolnić skarżącego od kosztów sądowych 2) odmówić ustanowienia adwokata Wnioskiem z dnia 6 listopada 2013r., złożonym wraz ze skargą, skarżący M. W. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu w wysokości 100 zł oraz o ustanowienie adwokata. W skardze sprecyzował, iż wnosi o ustanowienie pełnomocnika w osobie adwokata Sz. D.. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Skarżący utrzymuje się z prowadzenia gospodarstwa rolnego uzyskując dochód 800 zł miesięcznie. Wnioskodawca jest właścicielem domu o powierzchni 80 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 5 ha. Argumentując wniosek skarżący wskazał na niskie dochody uniemożliwiające poniesienie kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Wskazał również na koszty utrzymania i ponoszone wydatki do których należą: składki KRUS 375 zł kwartalnie ( 125 zł miesięcznie), podatek rolny 700 zł rocznie ( 58 zł miesięcznie), energia elektryczna 100 zł miesięcznie, woda 50 zł miesięcznie, czynsz dzierżawny 200 zł rocznie ( 16 zł miesięcznie), opłaty gminne 40 zł miesięcznie, telefon, Internet 70 zł miesięcznie, koszty utrzymania 150 zł miesięcznie, utrzymanie samochodu 65 zł miesięcznie. W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie referendarza sądowego skarżący wyjaśnił, iż nie posiada rachunków bankowych. Oświadczył, iż wraz z rodzicami ponosi następujące wydatki gaz 50 zł, energia 50 zł, woda własna, telefon 50 zł, Internet 70 zł, koszty utrzymania 600 zł, leki 300 zł, samochód 200 zł, kredyty 300 zł. Podniósł, iż obecnie nie oddaje mleka bo krowy są cielne, w związku z czym nie ma dochodu. Finansowo pomagają mu rodzice. Wyjaśnił, iż ojciec posiada samochód marki "[...]", rok produkcji 1991, z którego korzystają wspólnie. Wnioskodawca nie korzysta z pomocy GOPS. Rodzice skarżącego uzyskują dochód z tytułu rent chorobowych w łącznej wysokości 1.761 zł. Nie posiadają zgromadzonych oszczędności i majątku. Skarżący nie posiada polis ubezpieczeniowych na życie. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r, poz. 270ze zm.), zwaną dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Instytucję prawa pomocy należy stosować wyjątkowo, a więc w stosunku do osób ubogich, nie mających jakichkolwiek stałych źródeł dochodów, czy też posiadających je, jednak w wysokości nie wystarczającej na zaspokojenie nawet podstawowych potrzeb. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Mając powyższe na uwadze uznano, że wniosek M. W. zasługuje na częściowe uwzględnienie tj. w zakresie odnoszącym się do kosztów sądowych. Zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych podyktowane jest jego aktualnie trudną sytuacją finansową, która jest głównym wyznacznikiem możliwości poniesienia kosztów postępowania. Za taką oceną przemawia przede wszystkim okresowy brak dochodów wnioskodawcy i utrzymywanie się dzięki pomocy rodziców ze środków pochodzących z ich rent chorobowych. Skarżący poza niedużym domem, zaspokajającym potrzeby mieszkaniowe rodziny posiada jedynie niewielkie gospodarstwo rolne, które zapewniać winno mu utrzymanie. Wnioskodawca jak i jego rodzice nie posiadają innych składników majątkowych oraz zasobów pieniężnych. Uzasadnia to przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zwalniając skarżącego z obowiązku uiszczania kosztów sądowych umożliwiono mu podjęcie ewentualnych starań o ustanowienie fachowego pełnomocnika. Jeżeli w ocenie skarżącego zachodzi konieczność ustanowienia adwokata, to przy braku obowiązku poniesienia kosztów sądowych, które nie ograniczają się jedynie do wpisu od skargi, będzie on w stanie podjąć starania by wygospodarować środki na jego opłacenie. Możliwość tę uzasadnia dodatkowo okoliczność ponoszenia wydatków związanych ze spłatą rat kredytu w wysokości 300 zł miesięcznie. Ustalenia w tym zakresie mają bowiem wpływ na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Fakt spłacania zobowiązań (pożyczek, kredytów) o charakterze prywatnoprawnym rozpatrywany jest jako możliwość ponoszenia dodatkowych kosztów z budżetu wnioskodawcy. Na marginesie wskazać należy, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, gdyż jego obecność na tym etapie postępowania nie jest obowiązkowa. Złożona przez stronę skarga ma dla sądu wyłącznie charakter niewiążącej informacji na temat wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu. Sąd I instancji, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone. Oznacza to, że sąd ma nie tylko prawo ale przede wszystkim obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Co ważne przepis art. 6 p.p.s.a. zobowiązuje sąd do udzielania stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz do pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, zapewniając tym samym ochronę takiej strony. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 258§2 pkt 7 p.p.s.a. orzec należało jak w sentencji.