I SA/Ol 854/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Kantecka po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. K. od postanowienia Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 2 lutego 2017r., sygn. akt I SA/Ol 854/16 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Dyrektora "[...]" Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O. z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015 postanawia : utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie WSA/post.1 – sentencja postanowienia S. K. (dalej powoływany m.in. jako skarżący, wnioskodawca) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora "[...]" Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O. z dnia "[...]" w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Uzyskuje dochody z tytułu "pracy zawodowej" w wysokości 2.700 zł netto miesięcznie. Ponadto ze złożonego formularza wniosku wynika, iż skarżący posiada gospodarstwo rolne wraz z zabudowaniami odziedziczone po rodzicach oraz samochód – "bus". W rubryce 11 "Zobowiązania i stałe wydatki" formularza PPF oświadczył, że jest pod opieką lekarzy. Nadto wspomaga finansowo córkę, która choruje na tarczycę. Pismem z dnia 17 stycznia 2017 r. skarżący na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej cyt. jako "p.p.s.a."), wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dokumentów źródłowych w zakresie okoliczności dotyczących jego sytuacji majątkowej i życiowej, które mogą mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W wyznaczonym terminie, skarżący złożył oświadczenie, że rachunki wystawiane są na zmarłą żonę i córki. Oświadczył, że opłaty za mieszkanie ponosi sam nadto spłaca raty wykupu ziemi do Agencji Nieruchomości Rolnych w S. Do oświadczenia załączył skierowanie do poradni specjalistycznej z dnia 10.03.2016 r., wykaz godzin pracy na stanowisku nauczyciela, potwierdzenie przelewu z rachunku bankowego S. K. do Agencji Nieruchomości Rolnych z dnia 25.10.2016 r. na kwotę 7.351,09 zł oraz rachunek za energię za okres od 15.09.2015 r. do 17.11.2015 r. na kwotę 53,24 zł, potwierdzenie zapłaty na kwotę 30,30 zł (PGNIG) z dnia 8.06.2016 r., potwierdzenie zapłaty na kwotę 31,99 zł (opłata za wodę) z dnia 12.04.2016 r. Postanowieniem z dnia 2 lutego 2017r., referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie odmówił skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy wskazał, iż złożone przez skarżącego oświadczenia nie były wyczerpujące, a tym samym nie zawierały dostatecznych oraz pełnych danych, koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Podniósł, iż rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa strony nie została ustalona w sposób jednoznaczny, co uniemożliwiało dokonanie oceny, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek bądź pełnych kosztów postępowania sądowego. Referendarz zwrócił uwagę na niemożliwość ustalenia wysokości ponoszonych przez wnioskodawcę kosztów i wydatków. Wskazał, że skarżący nie wyjaśnił także na jakiej podstawie prawnej świadczy pracę, nadto nie przedstawił zaświadczenia o wysokości uzyskiwanych dochodów za ostatnie trzy miesiące. Nie przedłożył również wyciągów z rachunków bankowych poza potwierdzeniem dokonania przelewu z rachunku bankowego z dnia 25.10.2016 r. Zdaniem referendarza sądowego fakt nieprzedstawienia przez skarżącego tych dokumentów budzi uzasadnione wątpliwości, co do rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawcy. Stwierdził, iż w sytuacji gdy wnioskodawca otrzymuje dopłaty z ARiMR musi posiadać rachunek bankowy, gdyż dopłaty wypłacane są wyłącznie w formie przelewów bankowych na wskazany przez producenta rolnego rachunek bankowy. Dodatkowo przedstawione przez skarżącego potwierdzenie przelewu potwierdziło fakt posiada przez skarżącego rachunku bankowego. W tej sytuacji nieprzedłożenie wyciągów z rachunków bankowych rodzi, wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń, a tym samym uniemożliwia uwzględnienie wniosku. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy uznał, że brak było odpowiedniego materiału, który pozwoliłby na dokonanie dokładnej analizy stanu środków finansowych, zgromadzonych przez stronę na posiadanym ewentualnie przez nią rachunku bankowym. Na tej podstawie referendarz stwierdził, iż oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Zadaniem referendarza nie jest natomiast prowadzenie dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości finansowych, bądź też gdy dane przedłożone przez skarżącego po prostu nie są wystarczające. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem skarżący wniósł sprzeciw, w którym wskazał m.in., że jest wdowcem, który "ledwo wiąże koniec z końcem". Ponoszone opłaty za mieszkanie, prąd i gaz oraz udzielana przez niego pomoc dla córki powodują, że nie jest w stanie opłacić kosztów sądowych. Dodał, iż ponosi wysokie koszty leczenia. Do sprzeciwu załączył: potwierdzenie wpłaty do spółdzielni mieszkaniowej z dnia 3.01.2017 r. na kwotę 455,33 zł oraz potwierdzenie wpłaty do Zakładu Gospodarki Komunalnej w S. z dnia 3.01.2017 r. na kwotę 70 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści art. 260 p.p.s.a., m. in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takowego postanowienia sąd - jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od rzeczonego postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2 w/w przepisu). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3 tegoż przepisu). Wobec powyższego art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. W komentowanej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny działa jako sąd drugiej instancji stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. W myśl art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć jednocześnie należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym, o co wniósł w niniejszej sprawie skarżący, obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 i 3 p.p.s.a.). Brzmienie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że przesłanką przyznania pomocy prawnej jest wykazanie braku pełnych środków pieniężnych na sfinansowanie kosztów postępowania. Według przywołanej regulacji na stronie spoczywa ciężar dowodu, a użyte określenie: "gdy wykaże" oznacza, że jej obowiązkiem jest przekonanie Sądu, iż znajduje się w sytuacji opisanej w dyspozycji przywołanego przepisu. Należy podkreślić, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy prezentując w niebudzący wątpliwości sposób źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Podkreślenia przy tym wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zdaniem Sądu prawidłowe jest stanowisko referendarza sądowego, że skarżący nie wykazał, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania, co w konsekwencji prowadziło do odmowy przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Referendarz sądowy zasadnie uznał oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy za niewystarczające do ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieprzedstawienie przez skarżącego rzetelnej sytuacji finansowej uprawniało jednocześnie referendarza do wezwania go – na podstawie art. 255 p.p.s.a. - do złożenia dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów, w tym wyciągów z rachunków bankowych, które umożliwiłyby zbadanie sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Skarżący mimo wezwania do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji materialnej dokonał wybiórczego ich przedstawienia. Również wnosząc sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego i znając konsekwencje nieprzedstawienia rzetelnej sytuacji finansowej skarżący nie przedstawił wyciągów z posiadanego rachunku za okres od 1 listopada 2016r. do dnia doręczenia wezwania do czego był zobligowany wezwaniem referendarza sądowego, a co zostało podniesione w postanowieniu z dnia 2 lutego 2017r. Sąd zauważa, że wnioskodawca został wezwany do wykazania przedmiotowych wyciągów niezależnie od znajdujących się na nich środków, czy aktualnie ich braku. Celem wezwania w tym zakresie, jak słusznie wskazał referendarz sądowy, była analiza rachunków bankowych i ustalenie czy skarżący posiadał dodatkowe środki finansowe na koncie, sposób gospodarowania posiadanymi środkami finansowymi, przeprowadzane operacje finansowe oraz rodzaj wydatków, co jest ważne dla ustalenia czy miał on ewentualnie możliwość zaoszczędzenia koniecznych środków pieniężnych na koszty związane z wniesieniem skargi. Wnosząc sprzeciw skarżący również nie przedstawił zaświadczenia o wysokości uzyskiwanych dochodów, nie określił tytułu prawnego na podstawie którego świadczy pracę. Nadal nie wyjaśniona pozostaje kwestia wysokości ponoszonych stałych wydatków wnioskodawcy. Fakt przedstawienia dwóch potwierdzeń zapłaty za czynsz na kwotę 455,33 zł i jak należy zakładać za wodę i ścieki w wysokości 70 zł ( wpłata na rzecz Zakładu Gospodarki Komunalnej w S.) nie może zostać uznany za przedstawienie wszystkich stałych kosztów i wydatków miesięcznych wnioskodawcy w okresie ostatnich trzech miesięcy. Lakoniczne stwierdzenie wnioskodawcy, że ponosi bardzo wysokie koszty leczenia czy też "po opłaceniu opłaty za mieszkanie, prąd, gaz, pomoc córce nie posiada środków na opłacenie kosztów sądowych" nie może być uznane za rzetelne i pełne oświadczenie w zakresie w ponoszonych kosztów i wydatków. Tym samym nie wyjaśniona pozostaje wciąż kwestia wysokości uzyskiwanych przez skarżącego dochodów i ponoszonych wydatków. Wnioskodawca nie wyjawił również składników posiadanego majątku w okresie dwuletnim poprzedzającym złożenie wniosku. Jeszcze raz należy podkreślić, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Sądu przedłożone przez stronę dokumenty źródłowe oraz oświadczenia nie były wyczerpujące, a tym samym nie zawierały dostatecznych oraz pełnych danych, koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Zdaniem Sądu, referendarz sądowy prawidłowo uznał, że skarżący przedstawił swoją sytuację finansową w sposób selektywny, uchylając się od wykazania swoich rzeczywistych możliwości płatniczych, nie wykazując tym samym, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Rolą sądu nie jest poszukiwanie argumentów i dokumentów w aktach sprawy obrazujących rzeczywistą sytuację majątkową strony. W konsekwencji wnioskodawca ma obowiązek przedstawienia wszelkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej, których analiza umożliwi rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wybiórcze przedstawienie przez skarżącego informacji oraz nienależyte wypełnienie wezwania referendarza budzą wątpliwości w postawie skarżącego, który to powinien ubiegając się o przyznanie prawa pomocy przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy, prezentując w sposób niebudzący wątpliwości źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki, posiadany majątek. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że nie było podstaw faktycznych i prawnych do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie, wobec czego zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego utrzymał w mocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.