I SA/Ol 865/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2018r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. W. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej – obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: podatku od towarów i usług za okres od lutego 2012r. do grudnia 2013r. postanawia: odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wyrokiem z dnia 21 grudnia 2017r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę A. W. (dalej jako: skarżący, wnioskodawca) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej– obecnie Dyrektora Administracji Skarbowej z dnia "[...]", w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od lutego 2012r. do grudnia 2013r. Skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w tym wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 1.066 zł oraz o ustanowienie doradcy podatkowego. Z oświadczenia wnioskodawcy złożonego na formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) wynikało, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z czworgiem dzieci w wieku 23 lata, 20 lat, 16 lat oraz 10 lat. Jest współwłaścicielem domu o powierzchni "[...]" m2 o szacunkowej wartości "[...]" zł, nieruchomości rolnej o powierzchni "[...]" ha, stodoły o powierzchni "[...]", pomieszczeń gospodarczych o powierzchni "[...]" m2, ponadto samochodu "[...]" o wartości około "[...]" zł oraz "[...]" o wartości około "[...]" zł samochody zabezpieczone przez Urząd Skarbowy. Skarżący nie wypełnił rubryki nr 10 "Dochody". Wskazał, iż uczniowie pozostają na utrzymaniu rodziny. Wydatki związane z utrzymaniem własnym i dzieci określił na kwotę "[...]" zł. Argumentując wniosek skarżący podniósł, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Wskutek działania Urzędu Skarbowego został pozbawiony środków do życia. Zabezpieczono jego samochody, ściągnięto należności od współpracujących z nim firm na kwotę ponad "[...]" zł. Z firmy prężnej i rozwijającej się stał się firmą, z którą nikt nie chce podjąć współpracy. Zostały zerwane umowy i negocjacje, a on sam popadł w długi. Wskazał, iż otrzymuje pomoc finansową od rodziców na bieżące wydatki rodziny w wysokości około "[...]" zł. Podniósł, iż pozostaje z żoną w nienajlepszych stosunkach, małżonkowie są w trakcie rozwodu. Od 2003r małżonkowie pozostają w ustroju rozdzielności majątkowej. Dodał, iż posiada zaległości wobec ZUS na kwotę przekraczającą "[...]" zł, został wpisany do ksiąg wieczystych jako dłużnik niewypłacalny. Podał, iż dopłaty obszarowe z tytułu posiadanej nieruchomości rolnej w całości pobiera jego żona. Nie zna wysokości tych dopłat, nie ma możliwości wsparcia ze strony małżonki. W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego, wnioskodawca wezwany został do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej i finansowej jego oraz w przypadku pozostawania w związku małżeńskim, jego żony, pełnoletnich dzieci (w zakresie pomocy uzyskiwanej od rodziny lub innych osób tj. jej wysokości i częstotliwości oraz uprawdopodobnienia możliwości jej udzielania skarżącemu, źródeł utrzymania, utrzymania dzieci, przedłożenia dokumentów potwierdzających toczące się postępowanie rozwodowe, wyciągów z rachunków bankowych, posiadanego majątku w okresie dwuletnim poprzedzającym złożenie wniosku, otrzymywania zasiłków z pomocy społecznej, posiadania statusu osoby bezrobotnej, prowadzonej działalności gospodarczej, przychodu, dochodu uzyskiwanego z tego tytułu, wartości i rodzaju składników majątku wykorzystywanego do prowadzenia działalności gospodarczej, działalności agroturystycznej). W przedmiotowym wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wyjaśnił, iż oboje z żoną proporcjonalnie ponoszą koszty utrzymania dzieci, które zgodnie z ustaleniami częściowo przebywają u skarżącego (minimum trzy weekendy w miesiącu). Syn "[...]" studiuje i otrzymuje zasiłek socjalny w wysokości "[...]’ zł miesięcznie, syn "[...]" przebywa poza granicami kraju, gdzie prowadzi działalność gospodarczą, skarżący nie wie jakie uzyskuje dochody, pozostałe dzieci nie uzyskują dochodów i nie posiadają majątku. Córka "[...]" przebywa w internacie, skarżący ponosi jej koszty utrzymania oraz nauki. Wnioskodawca wskazał, iż głównym źródłem jego utrzymania są dochody z prowadzonej działalności gospodarczej, w ostatnim czasie z uwagi na brak pracy i dochodów wspierają go finansowo rodzice. Oświadczył, iż rodzice są emerytami i osobami schorowanymi, wnioskodawca nie zna wysokości ich emerytur. Wskazał, iż w związku z brakiem wpłat z jego strony i zerwaniem umowy otrzymał zwrot ubezpieczenia z firmy "[...]" w wysokości "[...]" zł. Dodał, że nie posiada statusu osoby bezrobotnej ponieważ nadal prowadzi działalność gospodarczą, obecnie oczekuje na miesiące wiosenne z nadzieją na nowe zlecenia. W okresie ostatnich sześciu miesięcy nie występował o przyznanie jakichkolwiek zasiłków z pomocy społecznej. Wskazał, iż majątek jaki posiada z żoną to gospodarstwo rolne o powierzchni "[...]" ha wraz z zabudowaniami o wartości około "[...]" zł. Podał, że w ostatnich latach nic nie zostało zbyte, ponadto posiada dwa busy zajęte w ramach postępowania egzekucyjnego. Nie posiada ruchomości o wartości powyżej 5.000 zł. Nie ma wiedzy czy żona posiada taki majątek ponieważ od dwóch lat zamieszkuje z konkubentem i nie utrzymują kontaktów. Działalność agroturystyczna nie jest prowadzona od około 3 lat. Do złożonych wyjaśnień przedłożono kopię zawiadomienia z SO w "[...]" dotyczącego prowadzonej sprawy rozwodowej wraz z kopią opinii w sprawie rozwodowej (k. 213-224), wyciąg z rachunku bankowego syna C. W. (k. 225-243), wyciąg z rachunku bankowego córki K. W. (k. 244), kopię PIT -36 za rok 2017 oraz PIT/B (k. 245-253), kopię podsumowania księgi przychodów i rozchodów za styczeń – grudzień 2018r. (k. 254), kopię deklaracji VAT -7 za styczeń 2018r oraz luty 2018r. (k. 255-258), wyciąg z rachunku bankowego skarżącego za okres od 01.10.2017r. do 31.10.2017r., od 01.12.2017r. do 31.12.2017r., od 01.01.2018r. do 31.01.2018r., oraz od 01.02.2018r. do 28.02.2018r. (k. 259-271). Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017r., poz. 1369 dalej jako p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W orzecznictwie przyjmuje się, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 p.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 189/11, postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2012r. sygn. akt II FZ 863/11, publ. CBOSA). Strona winna zatem wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Skarżący nie wykazał i nie uprawdopodobnił, że jego sytuacja materialna jest rzeczywiście tak ciężka, iż wymaga pomocy Państwa w zakresie poniesienia za niego kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. Rozpoznając niniejszy wniosek zwrócono uwagę na dwa aspekty, które były podstawą rozstrzygnięcia odmawiającego przyznanie prawa pomocy. Po pierwsze istotnym było to, że przedstawiona przez skarżącego sytuacja materialna pomimo dodatkowego wezwania do uzupełnienia danych, nie została wyjaśniona w sposób wyczerpujący, nie zostały bowiem przedstawione wszystkie informacje, do których przedłożenia wnioskodawca został zobowiązany. Po drugie pomimo braku pełnego i czytelnego wyjaśnienia sytuacji materialnej uznano, że sytuacja materialna, finansowa i rodzinna wnioskodawcy nie jest na tyle trudna, aby uzasadniała pomoc Skarbu Państwa w poniesieniu za skarżącego kosztów niniejszego postępowania sądowego w postaci kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika. Odnosząc się do kwestii niewyjaśnienia wszystkich okoliczności należy mieć na uwadze, że jest to drugi wniosek skarżącego w przedmiocie przyznania prawa pomocy, przyjąć zatem należy, że wnioskodawca znał konsekwencje nieprzedstawienia wnikliwych i pełnych wyjaśnień w zakresie swojej sytuacji finansowej i majątkowej oraz braku przedłożenia kompletnych dokumentów źródłowych, do złożenia których został zobowiązany, stosowne pouczenie w tym zakresie zostało zawarte w wezwaniu z dnia 9 marca 2018r. Powyższe stanowisko uzasadnia ponadto okoliczność, iż pierwszy wniosek skarżącego został rozpoznany negatywne (postanowieniem z dnia 31 stycznia 2017r.) właśnie z powodu braku przedłożenia wszystkich wymaganych oświadczeń i dokumentów źródłowych, co w konsekwencji uniemożliwiło ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wskazać należy, iż skarżący został zobowiązany do przedłożenia dokumentów źródłowych w postaci wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich czterech miesięcy, przy czym konkretnie wskazano w wezwaniu za okres "od dnia 01.11.2017r. do 28.02.2018r." Niezrozumiałe zatem jest, w ocenie rozpoznającego niniejszy wniosek, dlaczego skarżący przedkłada wyciągi z rachunków bankowych za okresy od 01.10.2017r. do 31.10.2017r., od 01.12.2017r.do 31.12.2017r., od 01.01.2018r. do 31.01.2018r., oraz od 01.02.2018r. do 28.02.2018r., pomijając wyciąg za okres od 01.11.2017r. do 30.11.2017r. Wnioskodawca nie wyjaśnił również jakie są przyczyny przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych w tak wybiórczy sposób. Powyższe nie pozwala przyjąć, iż sytuacja finansowa skarżącego została przedstawiona w sposób wyczerpujący. Analiza rachunków bankowych, za wskazany w wezwaniu czteromiesięczny okres, umożliwiałaby ustalenie np. czy skarżący posiadał dodatkowe środki finansowe na koncie, sposób gospodarowania posiadanymi środkami finansowymi, przeprowadzane operacje finansowe oraz rodzaj wydatków, co jest ważne dla ustalenia czy miał on ewentualnie możliwość zaoszczędzenia koniecznych środków pieniężnych na koszty związane z wpisem od skargi kasacyjnej oraz ustanowieniem pełnomocnika. Podobnie skarżący został wezwany do przedłożenia kopii deklaracji VAT – 7 za ostatnie trzy miesiące. Wypełniając wezwanie złożył jedynie przedmiotowe deklaracje za styczeń i luty 2018r, natomiast nie przedstawił kopii deklaracji VAT -7 za grudzień 2017r. Brak przedstawienia wyżej wskazanych dokumentów źródłowych nasuwa wątpliwości co do wiarygodności złożonych wyjaśnień i nie pozwala stwierdzić w sposób jednoznaczny, że wnioskodawca nie posiada bądź nie posiadał środków na pokrycie należnych kosztów sądowych. W konsekwencji nieprzedstawienia wskazanych wyżej dokumentów źródłowych, ocena rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego nie jest możliwa. Przyjęto natomiast za wystarczające wyjaśnienia w zakresie dochodów rodziców, którzy wspierają finansowo oraz rzeczowo skarżącego, a także w zakresie braku wiedzy odnośnie sytuacji majątkowej i finansowej żony wnioskodawcy z uwagi na stosunki panujące pomiędzy małżonkami w trakcie rozwodu. Z drugiej strony należy wskazać, iż dane, w których posiadaniu był rozpoznający niniejszy wniosek, uniemożliwiają stwierdzenie, że wnioskodawca jest osobą na tyle ubogą, iż wymaga pomocy Państwa w zakresie ponoszenia za niego kosztów postępowania sądowego. Należy mieć na uwadze, iż wnioskodawca posiada majątek nieruchomy, który zarówno zaspokaja jego potrzeby mieszkaniowe, jak również może przynosić potencjalne pożytki. Jest współwłaścicielem domu o powierzchni "[...]" m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni "[...]" ha. Biorąc zatem pod uwagę stan posiadania skarżącego, można poprzestać na wskazaniu, iż zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki. Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny, ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2014 r., sygn. akt I OZ 1113/14, I OZ 982/14, postanowienie NSA z dnia 14 lipca 2016r., sygn. akt I OZ 680/16 publ. CBOSA). Nieruchomość rolna, której skarżący jest współwłaścicielem, niezależnie od faktu obciążenia jej hipoteką, może przynosić pożytki czy to z jej uprawy, czy też pozyskania dopłat rolniczych, może też być przedmiotem określonych stosunków cywilnoprawnych np. dzierżawy, odpłatnego użytkowania, czy też ostatecznie sprzedaży, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Skarżący będący współwłaścicielem wyżej wskazanej nieruchomości nie może zasłaniać się jedynie okolicznością, iż dopłaty na tę nieruchomość pobiera w całości żona. Ponadto skarżący prowadzi działalność gospodarczą z której aktualnie nie osiąga dochodów. Wskazać należy, że prowadzenie działalności gospodarczej z reguły wiąże się z brakiem stałych i regularnych dochodów, charakteryzuje się również uzyskiwaniem dochodów o zróżnicowanej wysokości w różnych okresach roku. Powyższe nie stanowi jednakże automatycznej podstawy do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez skarżącego okresie. Nie wskazuje bowiem na brak możliwości poniesienia kosztów sądowych, a jedynie na czasowe trudności finansowe związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Wskazać należy, iż w ubiegłym roku dochód z działalności gospodarczej skarżącego wyniósł zgodnie z przedłożonym zeznaniem podatkowym "[...]" zł, przychód natomiast kształtował się na poziomie "[...]" zł. Zauważyć należy, iż o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Jeżeli podmioty gospodarcze osiągają przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczą uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej czy pokrycie kosztów sądowych. Przy czym nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2014 r., I FZ 239/14, postanowienie NSA z dnia 15 października 2014 r., II FZ 1509/14, postanowienie z dnia 15 października 2014 r., II GZ 655/14, publ. CBOSA). Rozpoznający wniosek nie kwestionuje, iż wnioskodawca znalazł się aktualnie w trudniejszej sytuacji finansowej. Dochody z prowadzonej działalności gospodarczej zmalały, co jednak jak sam skarżący wskazuje może być przejściowe, gdyż oczekuje na sezon wiosenny i nowe zlecenia. Wnioskodawca korzysta z debetu w ramach rachunku bankowego, jednak reguluje powstałe w ten sposób zadłużenie. Posiada również zobowiązania wobec Urzędu Skarbowego w "[...]" oraz ZUS w "[...]", które są jednak konsekwencją podejmowanych przez niego wcześniej decyzji w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Powyższe okoliczności nie stanowią automatycznej podstawy do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zwrócić jednak należy uwagę, że wszystkie okoliczności istotne dla rozpoznania niniejszego wniosku zostały wzięte pod uwagę, rozważone i ocenione. Dlatego też, nie można tracić z pola widzenia faktu, że skarżący nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, w ubiegłym roku z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej osiągnął dochód, posiada majątek nieruchomy, który może przynosić pożytki, dodatkowo w kosztach utrzymania wspierają go rodzice, otrzymał też dodatkowe środki pieniężne z tytułu rozwiązania umowy ubezpieczenia w wysokości "[...]" zł, które w części mógł przeznaczyć na prowadzenie niniejszego postępowania sądowego. Ponadto, co wykazano wyżej, nie przedstawił części dokumentów źródłowych istotnych dla oceny jego sytuacji materialnej. Biorąc pod uwagę wszystkie wskazane wyżej argumenty uznano, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., w związku z czym postanowiono jak w sentencji.