I SA/Ol 88/09

Dnia 25 maja 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Tadeusz Piskozub po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.J. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004 rok, w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy J. T., w imieniu którego działa radca prawny J. K. wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, w ramach którego wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W treści uzasadnienia wskazał, że przekazuje żonie 800zł tytułem alimentów, że pozostaje z nią w separacji, a nadto prowadzi działalność gospodarczą, osiągając dochód miesięczny w wysokości 3000 zł. Podniósł ponadto, że wszczęta egzekucja przez urząd skarbowy i ZUS spowodowała zajęcie kont i całego majątku, co ogranicza mu uzyskiwanie dochodów. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje dwoje dzieci: 11 letni syn i 4 letnia córka. Oświadczył, ze nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych, nadmieniając, ze został wpisany do Krajowego Rejestru Dłużników Niewypłacalnych, co ogranicza jego zdolności kredytowe. Pismem z dnia 20 lutego 2009 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez złożenie a) wyjaśnień w kwestii jaki tytuł prawny posiada wnioskodawca do lokalu mieszkalnego przy ul. "[...]" , ewentualnie wskazania na jakiej podstawie faktycznej zamieszkuje ww. lokal, b) oświadczenia o posiadanych nieruchomościach i ruchomościach ( powyżej 3.000 zł) w okresie od 01.01.2005r. do 16.01.2009r. c) oświadczenia w zakresie wysokości ponoszonych miesięcznych kosztów związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, d) oświadczenia czy skarżący pozostaje w związku małżeńskim, ewentualnie przedłożenie dokumentów potwierdzających fakt rozwiązania związku małżeńskiego czy też separacji lub też dokumentów potwierdzających okoliczność prowadzenia sprawy sądowej zmierzającej do rozwiązania związku małżeńskiego bądź orzeczenia o separacji, w związku ze złożonym przez skarżącego oświadczeniem w rubryce 5 formularza wniosku "przekazuje żonie alimenty w wysokości 800,00 zł, pozostaje z żoną w separacji". W przypadku braków dokumentów potwierdzających rozwiązanie związku małżeńskiego czy też separacji określenie wysokości dochodu uzyskiwanego przez żonę, oraz majątku, e) odpisów zeznań rocznych składanych za rok 2007, f) wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy albo oświadczenia o braku takowych rachunków, g) odpisów dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych kosztów związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, h) wyjaśnień w kwestii czy skarżący w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą sporządził bilans za ostatni rok obrotowy, w przypadku sporządzenia bilansu należy nadesłać odpis bilansu na dzień 31.12.2008r. zaś w przypadku braku sporządzenia bilansu wyjaśnić przyczyny jego braku, i) oświadczenia czy skarżący w roku 2008r. składał deklaracje dla podatku od towarów i usług, w przypadku odpowiedzi pozytywnej należy przedłożyć odpisy deklaracji za ostatnie 6 miesięcy j) oświadczenia czy skarżący złożył deklaracje o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w podatku dochodowym za rok 2008, w przypadku odpowiedzi pozytywnej należy przedłożyć deklarację o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego za 2008r. k) wyjaśnień czy skarżący zapłacił za usługi prawne radcy prawnemu J. K., w przypadku odpowiedzi pozytywnej należy wskazać wysokość zapłaconego wynagrodzenia. Na wezwanie referendarza sądowego, J.T. uzupełnił wniosek o przyznanie prawa pomocy, stwierdzając w piśmie z dnia 4.03.2009, że zamieszkuje w mieszkaniu komunalnym, posiada dwa samochody osobowe Renault Clio 2004 rok i VW Passat 2001 rok, przewłaszczone na zabezpieczenie kredytu, zajęte też przez Urząd Skarbowy. Jednocześnie oświadczył, że ponosi wydatki na utrzymanie w wysokości 800 zł miesięcznie. W kolejnym piśmie z dnia 18.03.2009 roku, skarżący oświadczył, że nie posiada dowodu separacji z żoną , lecz notarialnie posiada rozdzielność majątkową. Z żoną nie zamieszkuje i nie zna jej dochodów. Skarżący nie składał za 2007 i 2008 rok zeznania o wysokości dochodu, a w 2008 roku nie składał deklaracji podatku VAT. Nie zapłacił ponadto za usługi prawne radcy prawnemu J.K. Postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2009 roku Referendarz Sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Odpis powyższego postanowienia został doręczony pełnomocnikowi skarżącego w dniu 22.04.2009 roku. W dniu 29 kwietnia 2009 r. (data nadania) pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W petitum sprzeciwu zarzucił naruszenie art. 45 ust.1 Konstytucji RP i art.246 §1 pk2 ppsa, wnosząc o przyznanie pomocy prawnej zgodnie ze złożonym wnioskiem. W treści uzasadnienia podniósł, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i materialnej, odnosząc się przy tym krytycznie do dokonanej przez referendarza sądowego analizy oświadczeń i przedstawionych dokumentów. Podkreślił, że prawdziwe są oświadczenia skarżącego, iż płaci alimenty w wysokości 800 zł miesięcznie, a także ponosi koszty utrzymania w tej wysokości. Pełnomocnik stwierdził, , że w sprawach zawisłym przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie o sygnaturach, I SA/Ol 46/09, I SA/Ol 87/09, ISA/Ol 88/09 i ISA/Ol 89/09 wpis wyniósł ok.4500 zł, co przekracza możliwości finansowe skarżącego, a ponadto odmowa przyznaniu mu pomocy uniemożliwi mu dochodzenie swych praw przed sądem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ppsa) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym, np. zwolnienie od opłat sądowych, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle powyższego uregulowania sąd przyznaje prawo pomocy, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Ponadto podkreślić należy, że z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Ewentualne przyznanie prawa pomocy stronie w tym zakresie należy traktować jako odstępstwo od przywołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić najpierw oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Powyższe oznacza, iż w ramach planowania wydatków strona skarżąca, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić także konieczność posiadania odpowiednich środków pieniężnych na prowadzenie procesu sądowego (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 1 września 2004 r., sygn. akt II SA/Gd 296/04, LEX nr 203311). Przystępując do oceny złożonego wniosku, należy odnotować, że wnioskodawca nie wykazał, iż w jego sytuacji zachodzą podstawy do uwzględnienia jego żądania w całości. Przede wszystkim ze złożonych oświadczeń i dokumentów - w ocenie Sądu - wynika, że sytuacja materialna wnioskodawcy pozwalała mu na partycypowanie w pełnych kosztach postępowania. Skarżący osiąga regularnie dochody z działalności gospodarczej, które zgodnie z treścią oświadczenia z dnia 16.01.2009 r. wynoszą 3000 zł miesięcznie, a więc są to dochody jednej osoby, która nie zamieszkuje z rodziną. Nie znane są skarżącemu dochody żony, na której utrzymaniu są dzieci. Porównując zatem kwotę wydatków z dochodami, które otrzymywane są w gospodarstwie domowym skarżącego, można przyjąć, że posiada on środki, pozwalające mu na partycypowanie w ponoszeniu niezbędnych kosztów sądowych. Nie bez znaczenia jest również fakt, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, która może przecież przynosić potencjalne pożytki. Nie ulega bowiem wątpliwości, że skarżący jest właścicielem dwóch samochodów osobowych, które mogą też służyć zabezpieczeniu kredytów. Przyznając zaś prawo pomocy, należy mieć na uwadze, że jest ono formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacji, w której zdobycie przez stronę środków jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., (sygn. akt GZ 61/04, niepubl.). Niemniej jednak, ze względu na wystarczającą wysokość dochodów uzyskiwanych w gospodarstwie domowym skarżącego, uznać należy, że uiszczenie kosztów sądowych w całości nie byłoby związane z uszczerbkiem utrzymania koniecznego, tym bardziej, że skarżący jest zobowiązany do uiszczenia kosztów sądowych także w innej sprawie. Wobec powyższego Sąd na podstawie art.260 i 254 §1 ppsa orzekł jak w sentencji.