I SA/Ol 88/10

Dnia 19 kwietnia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ryszard Maliszewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 kwietnia 2010 roku wniosku M.S. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]", w przedmiocie ustalenia wysokości łącznego zobowiązania pieniężnego za 2004r. postanawia : oddalić wniosek M.S. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 22 marca 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olszynie odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Powyższe postanowienie M.S. otrzymała 26 marca 2010 roku. Sprzeciw od powyższego postanowienia złożyła ona 2 kwietnia 2010 roku. Stosownie do treści artykułu 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, dalej zwaną p.p.s.a.) postanowienie z dnia 22 marca 2009 roku utraciło moc. Wnioskiem z dnia 6 marca 2010 r. skarżąca M.S. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi określonego na kwotę 1.797 zł zł. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawczyni utrzymuje się z emerytury w wysokości 942,61 zł, z której potrącana jest kwota 200 zł miesięcznie zajęta przez komornika tytułem wierzytelności na rzecz Gminy K. Wnioskodawczyni prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Skarżąca jest właścicielką gospodarstwa B. wraz ze stanowiącym jego integralną część Pałacem B. (powierzchnia gruntu 3860 m2) oraz nieużytkowanym wiatrakiem - obie nieruchomości wpisane są do rejestru zabytków województwa. Ponadto wnioskodawczyni jest właścicielką nieruchomości rolnej o powierzchni 1165,98 ha, na którą składają się: użytki rolne – 1104,46 ha, nieużytki – 29,32 ha, lasy – 31,63 ha oraz grunty pozostałe – 0,57 ha. Jako stan oszczędności skarżąca wykazała kwotę 22,07 zł na rachunku rozliczeniowym. Innego majątku nie wykazała. Ponadto z treści skargi wynika, iż wnioskodawczyni nabyła wyżej opisaną nieruchomość w marcu 2003r. i od tego też czasu dzierżawi tę nieruchomość A.O. Z tytułu dzierżawy nie otrzymuje czynszu dzierżawnego, który wynosi 12.000 zł rocznie. Dzierżawca zobowiązany jest kwotę czynszu przekazywać na konto Agencji Nieruchomości Rolnych w O. tytułem spłaty zadłużenia w związku z kupnem nieruchomości przez skarżącą. Obecnie czynsz zajęty jest na poczet postępowania egzekucyjnego. Wnioskodawczyni wskazała również, iż posiada zadłużenie wobec Gminy K. z tytułu podatku od nieruchomości na kwotę 433.334,94 zł. Podniosła również, iż jest osobą starszą, ma 86 lat, jest po leczeniu onkologicznym, po pobycie na oddziale Intensywnej Opieki Medycznej, po zabiegu koronografii i wentrykulografii oraz po operacji oczu. Z treści skargi wynika również, iż miesięczne wydatki na utrzymanie mieszkania, skarżąca nie posiada tytułu własności do zamieszkiwanego lokalu, wynoszą 250-300 zł, natomiast wydatki na lekarstwa to kwota rzędu 150 -200 zł miesięcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: W wyniku wniesienia przez stronę skarżącą sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 p.ps.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 wymienionej wyżej ustawy, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, polegające m.in. na zwolnieniu od kosztów sądowych, następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim należy podnieść, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 roku (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego, muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Należy także wskazać, iż to całkowicie na stronie spoczywa ciężar wykazania, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstw od tej generalnej reguły. W ocenie Sądu skarżąca nie wykazała, aby jej sytuacja była na tyle trudna, iż nie dysponuje środkami na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Przede wszystkim należy podnieść, iż w niniejszej sprawie wysokość wpisu wynosi 1.797 zł. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna i rodzinna wnioskodawczyni nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Osoby fizyczne powinny partycypować w kosztach postępowania, jeżeli mają jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla nich i ich rodziny. Przede wszystkim wskazać należy, iż wnioskodawczyni jest właścicielką znacznego majątku nieruchomego. W 2001r zakupiła od Agencji Nieruchomości Rolnych majątek w postaci: gospodarstwa B. wraz ze stanowiącymi jego integralną część zabytkami - Pałacem B. i wiatrakiem oraz nieruchomość rolną o powierzchni 1165,98 ha. Posiadany majątek musi zostać uwzględniony przy badaniu ogólnej sytuacji finansowej. Jest to kapitał, którego posiadanie uzasadnia przyjęcie , iż wnioskodawczyni może pokryć koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W każdym wypadku ma ona możliwości uzyskania pożyczki bankowej czy też prywatnej na pokrycie kosztów postępowania, gdyż ma ona zabezpieczanie gwarantujące ich zwrot. Może ona część tego majątku sprzedać na pokrycie kosztów postępowania. W związku z tym nie zasługują na uwagę argumenty przytoczone w sprzeciwie co do naruszenia art. 45 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Prawo do Sądu nie jest kwestionowane. Warunkiem rozpoznania sprawy jest bowiem uiszczenie należnej opłaty ( art. 220 § 1 p.p.s.a.). Warunki zwolnienia od kosztów sądowych są uregulowane w ustawie, które nie są sprzeczne z art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Nie ma bowiem znaczenia w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. W związku z tym za przyznaniem prawa pomocy nie może przemawiać fakt, iż dochody skarżącej nie są wysokie, jak również, iż jako starsza osoba ma ona problemy ze zdrowiem. Okoliczności niniejszej sprawy tj. stan majątkowy wnioskodawczyni nie pozwala uznać, iż spełnia ona przesłanki umożliwiające przyznanie prawa pomocy (art. 246 §1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Stanowiska w kwestii odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie zmienia również okoliczność, iż skarżąca zobowiązana będzie do uiszczenia wpisów sądowych w dwóch sprawach zawisłych przed tut. Sądem ( I SA/Ol 88/10, I SA/Ol 89/10). Na zasadzie art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 244 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia