I SA/Ol 883/14

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. S. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia należności z tytułu składek postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata W skardze z dnia 27 października 2014r. K. S. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia 4 grudnia 2014r. skarżący został wezwany do przedłożenia wypełnionego urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. Jednocześnie w piśmie tym poinformowano skarżącego, iż strona skarżąca nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Wnioskiem z dnia 18 grudnia 2014r., złożonym na urzędowym formularzu wniosku PPF, skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dwojgiem dzieci w wieku 16 i 13 lat. Utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 2.880,10 zł. Żona skarżącego otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 520 zł. Łączny dochód rodziny wynosi 3400,10 zł miesięcznie. Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku. Żona skarżącego jest właścicielką mieszkania o powierzchni 96 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 0,24 ha. Skarżący wskazał, iż lokal obciążony jest hipoteką na kwotę 380.000 zł. Argumentując wniosek skarżący wskazał, iż łączne zadłużenie jego i jego małżonki wynosi około 800.000 zł. Podniósł, iż połowa jego wynagrodzenia netto tj. kwota 1013 zł potrącana jest z tytułu zajęć komorniczych. Łączny dochód rodziny po potrąceniach wynosi miesięcznie 1.600 zł netto. Wskazał, iż na utrzymanie i wydatki rodziny, na które składają się rata kredytu hipotecznego, czynsz, media, utrzymanie dzieci w wieku szkolnym, potrzebna jest miesięcznie kwota około 4.000 – 5.000 zł. Dodał, iż utrzymuje się dzięki pomocy rodziny. Finansowo skarżącemu i jego rodzinie pomaga matka i teściowa, bez których pomocy nie byłby w stanie się utrzymać. Mając na uwadze, iż postępowanie podatkowe w niniejszej sprawie dotyczyło odmowy umorzenia należności z tytułu składek, miało zatem na celu ustalenie sytuacji finansowej i materialnej strony, posłużono się przy rozpoznawaniu niniejszego wniosku zebranym w tym postępowaniu materiałem dowodowym. Na podstawie akt administracyjnych ustalono dodatkowo, iż wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, aktualnie pod nazwą "[...]". Powyższe zostało także potwierdzone na podstawie wyciągu z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 9 stycznia 2015r. (k. 30), zgodnie z którą skarżący ma status aktywny. Na podstawie akt ustalono, iż wnioskodawca w 2011r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości 1.395.172,48 zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły 1.338.356,37 zł, a dochód 56.816,11 zł (k. 35), w 2012r. wnioskodawca uzyskał przychód w wysokości 754.551,31 zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły 742 489,01 zł, a osiągnięty dochód 12.062,30 zł (k. 38), w 2013r. przychód wyniósł 273 207,07 zł, koszty uzyskania przychodu 271.436,44 zł, a dochód wyniósł 1.770,63 zł (k. 43). Wnioskodawca obciążony jest kredytem hipotecznym spłacanym w formie ratalnej w wysokości ok. 1.300 zł miesięcznie na rzecz "[...]" Z akt sprawy wynika, że skarżący jest dodatkowo zobowiązany finansowo wobec: "[...]" należność główna -117.103,88 zł; Naczelnika Urzędu Skarbowego należność główna - 27.506,13 zł; "[...]" Sp. z o.o. należność główna - 88.508,56 zł, K. M. - należność główna - 28.123,20 zł; "[...]" M, M. i R. M.S p. j. - należność główna - 15.903,79 zł; "[...]" - należność główna - 994,00 zł; "[...]", "[...]" - należność główna- 427,06 zł; "[...]" Sp. z o.o. - należność główna - 7.000,00 zł; "[...]" - należność główna - 35.722,14 zł; "[...]" -należność główna-10.088,72 zł; W. G.-R. oraz M. R. - należność główna - 29.270,62 zł; Wojewody "[...]" - należność główna - 1.000,00 zł; Towarzystwa Ubezpieczeń "[...]" - należność główna - 1.920,00 zł; Towarzystwa Ubezpieczeń i "[...]" - należność główna - 630,60 zł. Podane kwoty nie obejmują odsetek oraz kosztów związanych z prowadzonym na rzecz wierzycieli postępowaniem egzekucyjnym lub sądowym. Skarżący wykazał również zobowiązania wobec: "[...]" na kwotę ok. 50.000,00 zł; Kwartet - na kwotę ok. 40.000,00 zł; P. M.- na kwotę ok. 5.200,00 zł. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż na mocy art. 239 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku ogranicza się do kwestii ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Zgodnie z art. 262 p.p.s.a., do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Jak wynika z odpowiedniego zastosowania art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 wskazanej ustawy, ustanowienie radcy prawnego (adwokata) na rzecz osoby fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść związanego z tym kosztu, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić także należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Innymi słowy strona winna wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia dla wnioskodawcy pełnomocnika z urzędu. Stwierdzić należy iż, wykazane przez K. S. okoliczności nie wskazują, że nie jest on w stanie ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika bez ryzyka wystąpienia uszczerbku utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny. Oceniając sytuację finansową wnioskodawcy przyznać należy, iż skarżący posiada bardzo wysokie zadłużenie wobec instytucji prywatnych, publicznych, a także osób fizycznych sięgające kilkuset tysięcy złotych. Nie osiąga również wysokich dochodów. Okoliczności tych nie kwestionuje referendarz sądowy, jednakże zwrócić należy uwagę na wszystkie aspekty mające wpływ na ocenę jego aktualnej sytuacji materialnej, które mają znaczenie przy rozpoznawaniu niniejszego wniosku i nie przemawiają za zaliczeniem wnioskodawcy do osób wymagających pomocy ze strony Państwa. W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarżący, zatrudniony w Zespole Szkół Budowlanych w "[...]" na stanowisku nauczyciela, poza stałym wynagrodzeniem ze stosunku pracy (k. 86) prowadzi działalność gospodarczą, która może przynosić dodatkowe dochody. Jak wynika z akt sprawy działalność prowadzona przez skarżącego nie przynosi wysokich dochodów w związku z ponoszonymi w ramach tej działalności wysokimi kosztami uzyskania przychodów. Należy zauważyć, iż fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Zauważyć bowiem należy, że koszty uzyskania przychodu powiększane są np. o odpisy amortyzacyjne, (mające charakter niepieniężny), co z kolei powoduje niższy dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Nie oznacza to jednak, że środki finansowe z działalności gospodarczej są równe temu dochodowi. Oczywiście działalność gospodarcza może przynosić niskie dochody czy nawet stratę podatkową, co jednak nie jest równoznaczne z brakiem uzyskiwania w ogóle realnego dochodu – środków finansowych. Wykazywanie przy dużych obrotach równocześnie wysokich kosztów uzyskania przychodów nie przesądza jeszcze, że podatnik nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Odróżnić bowiem należy dochód podatkowy, od faktycznego dochodu osiąganego z działalności gospodarczej będącego w dyspozycji podatnika. Dlatego też nie można oprzeć oceny sytuacji materialnej skarżącego wyłącznie na podstawie wysokości dochodu ustalonego na użytek podatku dochodowego. W ocenie referendarza sądowego wnioskodawca uzyskując dochody z dwóch źródeł, posiada potencjalne możliwości pozyskania środków na opłacenie kosztów związanych z ustanowieniem dla siebie pełnomocnika. Prowadzenie nadal działalności gospodarczej, pomimo zmniejszenia obrotów, oznacza że jest ona dla wnioskodawcy rentowna i opłaca się ją prowadzić. Nie można również wykluczyć, iż sytuacja finansowa prowadzonej działalności gospodarczej ulegnie poprawie. Należy podkreślić, że dokonywana przez referendarza sądowego ocena sytuacji finansowej strony obejmuje ustalenie, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie jak też przy pomocy osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe oraz innych osób (tj. członków najbliższej rodziny zobowiązanych do alimentacji). Oceniając sytuację materialną wnioskodawcy wskazać należy, iż żona skarżącego jest właścicielką majątku nieruchomego w postaci dużego mieszkania oraz nieruchomości rolnej. Okoliczność, iż powyższe nieruchomości są własnością jedynie małżonki wnioskodawcy nie mają wpływu na ocenę sytuacji skarżącego w sposób uprawniający go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wnioskodawca pozostaje z żoną w związku małżeńskim, prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe. Dla oceny zdolności finansowych wnioskodawcy istotne znaczenie ma okoliczność pozostawania wnioskodawcy w związku małżeńskim i ocena sytuacji majątkowej współmałżonka. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U.z 2012 r. poz. 788, dalej: k.r.o.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Skarżący wskazał, iż lokal obciążony jest hipoteką na kwotę 380.000 zł, zaś rata kredytu wynosi około 1.300 zł miesięcznie. Wysokość rat kredytowych obciążających skarżącego i jego małżonkę, została ustalona w oparciu o możliwości finansowe kredytobiorców (kredyt został zaciągnięty przez oboje małżonków – k. 5-11 ). Możliwości te zostały także zweryfikowane przez profesjonalne instytucje finansowe, które wydały pozytywne decyzje o udzieleniu wnioskodawcy kredytu. Oznacza to, że sytuacja finansowa wnioskodawcy jest na tyle dobra, iż gwarantuje terminową spłatę zaciągniętych zobowiązań wraz z pozostałymi kosztami bieżącego utrzymania rodziny. Dodatkowo podkreślić należy, iż ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Jak wskazano wyżej sytuacja ta świadczy o tym, że wnioskodawca posiada środki, które pozwalają mu na zaciągnięcie tego typu zobowiązań i ich spłatę. Dlatego też niezrozumiałe jest, aby wnioskodawca spłacał inne ciążące na nim zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądał, aby koszty związane z ustanowieniem na jego rzecz pełnomocnika pokrywał za niego Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Na marginesie dodać należy, iż majątek skarżącego i jego żony został zwiększony o uzyskane kwoty kredytów, które posłużyły na zakup nieruchomości. Tym samym składniki majątkowe małżonków zostały powiększone lub wzrosła ich wartość. Biorąc natomiast pod uwagę metraż posiadanego przez małżonkę wnioskodawcy mieszkania nie można oprzeć się wrażeniu, że pomimo bardzo trudnej sytuacji finansowej, związanej głównie z wysokim zadłużeniem oraz niskimi dochodami, małżonkowie są w stanie ponosić koszty, które ono generuje, czy to w postaci większych rat kredytu, czy też większych opłat eksploatacyjnych. Dodatkowo małżonka skarżącego posiada nieruchomość rolną, która nie służy zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych. Może zatem służyć uzyskiwaniu dodatkowych dochodów np. z tytułu najmu bądź dzierżawy, a także może zostać spieniężona w celu pozyskania dodatkowych środków pieniężnych. Ponadto należy wskazać, iż skarżący korzysta ze znaczącej pomocy rodziny tj. matki i teściowej, które to faktycznie utrzymują rodzinę skarżącego. Skarżący wykazał, iż miesięcznie na utrzymanie jego rodziny potrzebna jest kwota około 4.000 – 5.000 zł. Natomiast jego dochody oraz zasiłek żony wynoszą miesięcznie 1.600 zł netto. Tym samym osoby pomagające finansowo wnioskodawcy wspomagają go miesięcznie kwotą około 2.400 do 3.400 zł. Stwierdzić zatem należy, że skoro osoby te są gotowe udzielać skarżącemu comiesięcznie tak znacznej pomocy finansowej, będą także w stanie wspomóc go w zakresie ustanowienia na jego rzecz profesjonalnego pełnomocnika. Nie bez znaczenia dla oceny sytuacji materialnej skarżącego i jego możliwości finansowych jest także fakt, iż w postępowaniu przed organem składkowym był on reprezentowany przez pełnomocnika adwokata M. S., o którego ustanowienie ubiega się aktualnie, w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie. Z powyższego wynika, że skarżący był w stanie w takiej samej, jak obecnie prezentowana we wniosku, trudnej sytuacji finansowej ustanowić dla siebie pełnomocnika, we własnym zakresie, bez korzystania przy tym z pomocy Państwa. Dodatkowo argumentując odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata wskazać należy, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy. Złożona przez stronę skarga ma dla sądu wyłącznie charakter niewiążącej informacji na temat wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu. Sąd I instancji, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone. Oznacza to, że sąd ma nie tylko prawo ale przede wszystkim obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Co ważne przepis art. 6 p.p.s.a. zobowiązuje sąd do udzielania stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz do pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, zapewniając tym samym ochronę takiej strony. Należy w tym miejscu wskazać na pogląd prawny wyrażony w postanowieniu NSA z 20.06.2008 r. Sygn. akt II OZ 625/08 LEX nr 493568, w którym Sąd stwierdził, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu następuje tylko wówczas gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Biorąc powyższe pod uwagę uznać należało, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy, pomimo uzyskiwania niewysokich dochodów z tytułu wynagrodzenia oraz prowadzonej działalności gospodarczej, nie jest na tyle zła, aby uzasadniała ustanowienie dla niego pełnomocnika ze środków publicznych. Wskazać również należy, iż intencją skarżącego było uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych, o co zwracał się w skardze, a z których z mocy prawa jest zwolniony. Natomiast wniosek o ustanowienie adwokata zawarł dopiero po przesłaniu mu urzędowego formularza wniosku PPF. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.