I SA/Ol 914/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Kantecka po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. W. od postanowienia Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 31 stycznia 2017r., sygn. akt I SA/Ol 914/16 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: podatku od towarów i usług za okres od lutego 2012r. do grudnia 2013r. postanawia : utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie WSA/post.1 – sentencja postanowienia A. W. (dalej powoływany m.in. jako skarżący, wnioskodawca) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia "[...]" w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od lutego 2012r. do grudnia 2013r. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. Ze złożonego formularza PPF o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z czworgiem dzieci. Jest współwłaścicielem domu o powierzchni 130 m2 o szacunkowej wartości 110.000 zł, nieruchomości rolnej o powierzchni 7 ha, stodoły o powierzchni 200m2, pomieszczenia gospodarczego o powierzchni 60 m2, ponadto samochodu Mercedes "[...]’ o wartości około 12.000 zł oraz Ford "[...]" o wartości około 10.000 zł (samochody zabezpieczone przez Urząd Skarbowy). Skarżący pracuje i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1.300 zł. Opłaty na utrzymanie oraz opał wynoszą 450 zł. Wskazał, iż uczniowie pozostają na utrzymaniu rodziny. Argumentując wniosek skarżący podniósł, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Wskutek działania Urzędu Skarbowego został pozbawiony środków do życia. Zabezpieczono jego samochody, ściągnięto należności od współpracujących z nim firm na kwotę ponad 100.000 zł. Z firmy prężnej i rozwijającej się jego firma stała się firmą, z którą nikt nie chce podjąć współpracy. Zostały zerwane umowy i negocjacje, a on sam popadł w długi. Pismem z dnia 13 stycznia 2017 r. skarżący na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej cyt. jako "p.p.s.a."), wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dokumentów źródłowych w zakresie okoliczności dotyczących jego sytuacji majątkowej i życiowej, które mogą mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie, skarżący wyjaśnił, że miesięczne wydatki jego oraz jego rodziny kształtują się na poziomie 3.800 zł. Składają się na nie następujące koszty utrzymania: prąd 400 zł, gaz 100 zł, woda 75 zł, wywóz nieczystości 80 zł, opał 280 zł, telefon komórkowy 110 zł, telefony dzieci 250 zł, Internet 65 zł, internat córki 300 zł, studia syna 480zł, wyżywienie rodziny 1.500 zł, eksploatacja samochodu 250 zł, ubrania 150 zł, leki 80 zł, środki czystości 60 zł. Wnioskodawca wskazał, iż otrzymuje pomoc finansową od rodziców, emerytów w wysokości około 500 zł miesięcznie. Kwota ta przeznaczana jest na bieżące wydatki rodziny. Wyjaśnił, iż pozostaje w związku małżeńskim jednakże w chwili obecnej toczy się sprawa rozwodowa przed Sądem w E. sygn. akt “[...]", ponadto między małżonkami obowiązuje rozdzielność majątkowa od 9 października 2003r. Podniósł, iż nie posiada żadnych wiadomości na temat dochodów żony, nie wie jakiej wysokości pobiera ona dopłaty na nieruchomość rolną. Z uwagi na rozwód i panujące między małżonkami stosunki nie jest w stanie podać informacji dotyczących sytuacji finansowej małżonki. Nie istnieje możliwość wsparcia z jej strony. Dodał, iż został wpisany do ksiąg wieczystych jako dłużnik niewypłacalny. Pełnoletnie dzieci nie osiągają dochodu. Do złożonych oświadczeń załączono kopie dokumentów źródłowych: upomnienia z Urzędu Miasta i Gminy o zapłatę należności w wysokości 527 zł (k. 44), kopię faktury VAT dotyczącą serwisowania samochodu na kwotę 284.71 zł (k. 45), kopie paragonów ze sklepów (k. 46, 47), wyciąg z rachunku bankowego za okres od 1 grudnia 2016r. do 24 stycznia 2017r. (k. 48-50), kopię faktury za wodę (k.51), kopie faktur za telefony (k. 52-57), kopię aktu notarialnego w przedmiocie wyłączenia małżeńskiej wspólności ustawowej z dnia 9 października 2003r. (k. 58-59), kopię wyroku nakazowego SR w O. z dnia 15 grudnia 2016r. wymierzającego karę grzywny skarżącemu w wysokości 5.000 zł (k.60), kopię zawiadomienia dotyczącego wpisów hipoteki na nieruchomości gruntowej skarżącego (k. 61-62). Postanowieniem z dnia 31 stycznia 2017r., Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie odmówił skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika. W uzasadnieniu postanowienia Starszy referendarz sądowy wskazał, iż złożone przez skarżącego oświadczenia nie były wyczerpujące, a tym samym nie zawierały dostatecznych oraz pełnych danych, koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Podniósł, iż rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa strony nie została ustalona w sposób jednoznaczny, co uniemożliwiało dokonanie oceny, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek bądź pełnych kosztów postępowania sądowego. Referendarz zwrócił uwagę na niepełne przedstawienie wyciągów z rachunków bankowych przez skarżącego tj. za okres krótszy, niż ten określony w wezwaniu oraz częściowo niepokrywający się z nim. Skarżący zobligowany został do przedłożenia wyciągów z rachunków za okres od 1 października 2016r. do 31 grudnia 2016r., przedłożył natomiast wyciąg z rachunku bankowego za okres od 1 grudnia 2016r. do 24 stycznia 2017r. Ponadto nie wyjaśnił, czy rachunki bankowe posiadają jego pełnoletnie dzieci. Referendarz zwrócił również uwagę na rozbieżności pomiędzy deklarowanym dochodem rodziny (1.300 zł netto + 500 zł pomoc rodziców), a ponoszonymi wydatkami (deklarowane 3.800 zł – faktycznie 4.180 zł) oraz brak wyjaśnień odnośnie sposobu, w który pokrywany jest comiesięczny deficyt finansowy. Zdaniem referendarza skoro przedstawione miesięczne wydatki nie korelują z zadeklarowanym miesięcznym dochodem, przewyższając znacznie wpływy finansowe, to wiarygodność przedstawionych informacji została podważona, a wniosek o przyznanie prawa pomocy może budzić uzasadnione wątpliwości, co do wiarygodności zawartych w nim oświadczeń. Stwierdzono brak wyjaśnień odnośnie ewentualnego majątku posiadanego przez skarżącego, jego żonę oraz dzieci, w okresie dwuletnim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, co również uniemożliwiało ocenę możliwości finansowych wnioskodawcy. Nie przedstawiono także zeznania podatkowego skarżącego (i jego żony) za rok 2015r. tym samym nie zostało ustalone jakie dochody osiągał wnioskodawca w tym okresie. Na tej podstawie referendarz stwierdził, iż oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Zadaniem referendarza nie jest natomiast prowadzenie dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości finansowych, bądź też gdy dane przedłożone przez skarżącego po prostu nie są wystarczające. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem skarżący wniósł sprzeciw, w którym wskazał m.in., że jego dzieci nie posiadają rachunków bankowych za wyjątkiem córki Kornelii. Z uwagi jednak na brak środków na koncie córki nie wykazywał faktu posiadania przez nią rachunku bankowego. Odnosząc się do rozbieżności pomiędzy wydatkami, a uzyskiwanym dochodem wskazał, iż koszty utrzymania ponoszone są w miarę możliwości i często rodzina zmuszona jest do rezygnacji z niektórych rzeczy. Dodał, iż rodzice wspomagają go, nie tylko w sposób finansowy, ale także w formie pomocy żywnościowej bądź zakupu odzieży. Podniósł, iż z uwagi na toczącą się sprawę rozwodową nie posiada wiadomości odnośnie dochodów swojej żony. Natomiast procedury zniesienia współwłasności nieruchomości rolnej, z której pożytki czerpie wyłącznie żona wnioskodawcy, nie sposób przeprowadzić z dnia na dzień. Dodał, że referendarz sądowy nie odniósł się do kwestii posiadania przez skarżącego znacznych zaległości na łączną kwotę przekraczającą 110.000 zł oraz stwierdzenia przez Sąd Rejonowy w O. jego niewypłacalności. Wraz ze złożonym sprzeciwem skarżący przedłożył kopię dokumentów źródłowych: PIT -5 za grudzień 2016r., PIT-36L za 2015r. oraz PIT /B za 2015r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, m. in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takowego postanowienia sąd - jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od rzeczonego postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2 w/w przepisu). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3 tegoż przepisu). Wobec powyższego art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. W komentowanej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny działa jako sąd drugiej instancji stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. W myśl art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć jednocześnie należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym, o co wniósł w niniejszej sprawie skarżący, obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 i 3 p.p.s.a.). Brzmienie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że przesłanką przyznania pomocy prawnej jest wykazanie braku jakichkolwiek środków pieniężnych na sfinansowanie kosztów postępowania. Według przywołanej regulacji to na stronie spoczywa ciężar dowodu, a użyte określenie: "gdy wykaże" oznacza, że jej obowiązkiem jest przekonanie Sądu, iż znajduje się w sytuacji opisanej w dyspozycji przywołanego przepisu. Należy wskazać, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy prezentując w niebudzący wątpliwości sposób źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Podkreślenia przy tym wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zdaniem Sądu prawidłowe jest stanowisko referendarza sądowego, że skarżący nie wykazał, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania, co w konsekwencji prowadziło do odmowy przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Referendarz sądowy zasadnie uznał oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy za niewystarczające do ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieprzedstawienie przez skarżącego rzetelnej sytuacji finansowej uprawniało jednocześnie referendarza do wezwania go – na podstawie art. 255 p.p.s.a. - do złożenia dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów, w tym wyciągów z rachunków bankowych, które umożliwiłyby zbadanie sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Skarżący mimo wezwania do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji materialnej dokonał wybiórczego ich przedstawienia. Również wnosząc sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego i znając konsekwencje nieprzedstawienia rzetelnej sytuacji finansowej skarżący nie przedstawił wyciągu z posiadanego rachunku za okres od 1 października 2016r. do 30 listopada 2016r. do czego był zobligowany wezwaniem referendarza sądowego, a co zostało podniesione w postanowieniu z dnia 31 stycznia 2017r. Podobnie nie przedstawił wyciągu z rachunku bankowego córki, Sąd zauważa, że wnioskodawca został wezwany do wykazania przedmiotowych wyciągów niezależnie od znajdujących się na nich środków, czy aktualnie ich braku. Celem wezwania w tym zakresie, jak słusznie wskazał referendarz sądowy, była analiza rachunków bankowych i ustalenie czy skarżący (jego rodzina) posiadał dodatkowe środki finansowe na koncie, sposób gospodarowania posiadanymi środkami finansowymi, przeprowadzane operacje finansowe oraz rodzaj wydatków, co jest ważne dla ustalenia czy miał on ewentualnie możliwość zaoszczędzenia koniecznych środków pieniężnych na koszty związane z wniesieniem skargi i ustanowieniem pełnomocnika. O ile można zgodzić się ze skarżącym, że kwestia wysokości dochodów żony może być mu aktualnie nieznana, w sytuacji trwającej pomiędzy małżonkami sprawy rozwodowej, to stan majątkowy jego rodziny (własny, dzieci oraz żony) w okresie dwóch ubiegłych lat winien być mu wiadomy i przedstawiony zgodnie z zakresem wezwania. Wnosząc sprzeciw skarżący również nie wyjawił składników majątku swojej rodziny w okresie dwuletnim poprzedzającym złożenie wniosku. Słusznie zauważył referendarz w zaskarżonym postanowieniu, że aktualnie trudna sytuacja materialna nie wyklucza posiadania majątku, w okresie poprzedzającym złożenie wniosku, czy to przez wnioskodawcę czy też jego bliskich, umożliwiającego poniesienie kosztów sądowych w sprawie lub ich części. Ponadto w ocenie Sądu nadal pozostała niewyjaśniona okoliczność dotycząca rozbieżności pomiędzy uzyskiwanym dochodem (1.300 zł + 500 zł) a wydatkami rodziny (4.180 zł). Skarżący jedynie ogólnie stwierdził, że rodzina rezygnuje z "niektórych rzeczy". Nie wyjaśnił natomiast z czego konkretnie zmuszeni są zrezygnować, czy posiadają z tego tytułu dodatkowe zadłużenie i jak udaje im się funkcjonować nie opłacając np. internatu córki, studiów syna, rachunków za media. Odnosząc się do zarzutu braku odniesienia się przez referendarza do okoliczności znacznego zadłużenia wnioskodawcy, stwierdzić należy, że powyższe nie stanowi automatycznej przesłanki do przyznania skarżącemu prawa pomocy. Okoliczność ta nie była kwestionowana zarówno przez referendarza sądowego, nie jest również kwestionowana przez Sąd. Wskazać należy, że podstawą odmowy przyznania prawa pomocy było nieprzedstawienie sytuacji finansowej wnioskodawcy w sposób wyczerpujący i transparentny. Skoro sytuacja majątkowa skarżącego została przedstawiona w sposób fragmentaryczny, to nie można jej również porównać z wykazanymi zobowiązaniami (pasywami) wnioskodawcy. Na marginesie Sąd zauważa, biorąc pod uwagę dokumenty źródłowe złożone przy sprzeciwie, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą na znaczną skalę (PIT - 5 za grudzień 2016r. k. 77-80) o czym świadczy osiągnięty w grudniu 2016r. przychód z tytułu jej prowadzenia (138.098 zł). Skarżący odnotował co prawda stratę w wysokości 86.034,61 zł, która jest wynikiem generowania wysokich kosztów operacyjnych prowadzonej działalności gospodarczej (224.132,61 zł) i nie jest równoznaczna z brakiem środków finansowych. Nie mniej jednak obroty wykazywane w ramach prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej wskazują na prowadzenie jej w znacznym rozmiarze. Jeszcze raz należy podkreślić, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Sądu przedłożone przez stronę dokumenty źródłowe oraz oświadczenia nie były wyczerpujące, a tym samym nie zawierały dostatecznych oraz pełnych danych, koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Zdaniem Sądu, referendarz sądowy prawidłowo uznał, że skarżący przedstawił swoją sytuację finansową w sposób selektywny, uchylając się od wykazania swoich rzeczywistych możliwości płatniczych, nie wykazując tym samym, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Reasumując jeszcze raz należy wskazać, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek dokładnego i zgodnego z prawdą wykazania i przedstawienia okoliczności przemawiających za przyznaniem prawa pomocy. Rolą sądu nie jest poszukiwanie argumentów i dokumentów w aktach sprawy obrazujących rzeczywistą sytuację majątkową strony. W konsekwencji wnioskodawca ma obowiązek przedstawienia wszelkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej, których analiza umożliwi rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wybiórcze przedstawienie przez skarżącego informacji oraz nienależyte wypełnienie wezwania referendarza budzą wątpliwości w postawie skarżącego, który to powinien ubiegając się o przyznanie prawa pomocy przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy prezentując w sposób niebudzący wątpliwości źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki, posiadany majątek. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że nie było podstaw faktycznych i prawnych do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie, wobec czego zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego utrzymał w mocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.