I SA/Ol 914/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. W. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: podatku od towarów i usług za okres od lutego 2012r. do grudnia 2013r. postanawia: odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika WSA/post.1 - sentencja postanowienia Skarżący A. W. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w tym wpisu sądowego w wysokości 2.132 zł. Z oświadczenia wnioskodawcy złożonego na formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) wynikało, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z czworgiem dzieci. Jest współwłaścicielem domu o powierzchni 130 m2 o szacunkowej wartości 110.000 zł, nieruchomości rolnej o powierzchni 7 ha, stodoły o powierzchni 200m2, pomieszczenia gospodarczego o powierzchni 60 m2, ponadto samochodu "[...]" o wartości około 12.000 zł oraz "[...]" o wartości około 10.000 zł samochody zabezpieczone przez Urząd Skarbowy. Skarżący pracuje i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1.300 zł. Opłaty na utrzymanie oraz opał wynoszą 450 zł. Wskazał, iż uczniowie pozostają na utrzymaniu rodziny Argumentując wniosek skarżący podniósł, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Wskutek działania Urzędu Skarbowego został pozbawiony środków do życia. Zabezpieczono jego samochody, ściągnięto należności od współpracujących z nim firm na kwotę ponad 100.000,00 zł. Z firmy prężnej i rozwijającej się stał się firmą, z którą nikt nie chce podjąć współpracy. Zostały zerwane umowy i negocjacje, a on sam popadł w długi. W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego, wnioskodawca wezwany został do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej i finansowej jego oraz w przypadku pozostawania w związku małżeńskim, jego żony, pełnoletnich dzieci (w zakresie dotyczącym wysokości wszystkich ponoszonych wydatków, pomocy uzyskiwanej od rodziny lub innych osób tj. jej wysokości i częstotliwości oraz uprawdopodobnienia możliwości jej udzielania skarżącemu, źródeł utrzymania, wyciągów z rachunków bankowych, posiadanego majątku w okresie dwuletnim poprzedzającym złożenie wniosku, zeznania podatkowego za rok 2015, sposobu wykorzystywania i przynoszenia dochodu z nieruchomości rolnej). W przedmiotowym wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wyjaśnił, iż miesięczne wydatki jego oraz jego rodziny kształtują się na poziomie 3.800 zł. Składają się na nie następujące koszty utrzymania: prąd 400 zł, gaz 100 zł, woda 75 zł, wywóz nieczystości 80 zł, opał 280 zł, telefon komórkowy 110 zł, telefony dzieci 250 zł, Internet 65 zł, internat córki 300 zł, studia syna 480zł, wyżywienie rodziny 1.500 zł, eksploatacja samochodu 250 zł, ubrania 150 zł, leki 80 zł, środki czystości 60 zł. Wnioskodawca wskazał, iż otrzymuje pomoc finansową od rodziców będących na emeryturze w wysokości około 500 zł miesięcznie. Obecnie nie może przedstawić odpowiednich dokumentów potwierdzających tę okoliczność. Kwota ta przeznaczana jest na bieżące wydatki rodziny. Wyjaśnił, iż pozostaje w związku małżeńskim jednakże w chwili obecnej toczy się sprawa rozwodowa przed Sądem w "[...]"sygn. akt V C 931/16, ponadto między małżonkami obowiązuje rozdzielność majątkowa od 9 października 2003r. Podniósł, iż nie posiada żadnych wiadomości na temat dochodów żony, nie wie jakiej wysokości pobiera ona dopłaty na nieruchomość rolną. Z uwagi na rozwód i panujące między małżonkami stosunki nie jest w stanie podać informacji dotyczących sytuacji finansowej małżonki. Nie istnieje możliwość wsparcia z jej strony. Dodał, iż został wpisany do ksiąg wieczystych jako dłużnik niewypłacalny. Dzieci pełnoletnie nie osiągają dochodu. Do złożonych wyjaśnień przedłożono kopię upomnienia z Urzędu Miasta i Gminy o zapłatę należności w wysokości 527 zł (k. 44), kopię faktury VAT dotyczącą serwisowania samochodu na kwotę 284.71 zł (k. 45), kopie paragonów ze sklepów (k. 46, 47), wyciąg z rachunku bankowego za okres od 1 grudnia 2016r. do 24 stycznia 2017r. (k. 48-50), kopię faktury za wodę (k.51), kopie faktur za telefony (k. 52-57), kopię aktu notarialnego w przedmiocie wyłączenia małżeńskiej wspólności ustawowej z dnia 9 października 2003r. (k. 58-59), kopię wyroku nakazowego SR w "[...]" z dnia 15 grudnia 2016r. wymierzającego karę grzywny skarżącemu w wysokości 5.000 zł (k.60), kopię zawiadomienia dotyczącego wpisów hipoteki na nieruchomości gruntowej skarżącego (k. 61-62). Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r., poz. 718 dalej jako p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W orzecznictwie przyjmuje się, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 p.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 189/11, postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2012r. sygn. akt II FZ 863/11, publ. CBOSA). Strona winna zatem wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. W warunkach niniejszej sprawy złożone przez skarżącego oświadczenia nie były wyczerpujące, a tym samym nie zawierały dostatecznych oraz pełnych danych, koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Wobec braku wyczerpującego wyjaśnienia aktualnej sytuacji materialnej i finansowej wnioskodawcy nie jest możliwe stwierdzenie, że skarżący nie może ponieść kosztów postępowania sądowego. Rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa strony nie została bowiem ustalona w sposób rzetelny i jednoznaczny, co uniemożliwia dokonanie oceny, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek bądź pełnych kosztów postępowania sądowego. Oceniając przedstawione przez wnioskodawcę oświadczenia stwierdzić należy, że wniosek nie może zostać uwzględniony w związku z nieudzieleniem przez stronę pełnych, rzetelnych, a przede wszystkim wiarygodnych wyjaśnień, pozwalających na całościowe zweryfikowanie złożonych przez stronę oświadczeń. I tak skarżący został zobowiązany do przedłożenia dokumentów źródłowych w postaci wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy tj. od 01.10.2016r. do 31.12 2016r. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedłożył wyciąg z rachunku bankowego za okres od 1 grudnia 2016r. do 24 stycznia 2017r. Tym samym nie przedstawił wyciągów z rachunków bankowych za dwa wcześniejsze miesiące do czego był zobligowany wezwaniem z dnia 13 stycznia 2017r. Nie wyjaśnił również w żaden sposób jakie są przyczyny nieprzedstawienia przedmiotowych wyciągów za cały wskazany w wezwaniu okres. Wskazać należy, że skarżący, został wezwany w sposób czytelny i zrozumiały, do przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych za konkretnie wskazany w wezwaniu okres, bądź oświadczenia, że takich rachunków nie posiada. Powyższe nasuwa wątpliwości co do wiarygodności złożonych wyjaśnień i nie pozwala stwierdzić w sposób jednoznaczny, że wnioskodawca nie posiada bądź nie posiadał środków na pokrycie należnych kosztów sądowych. Analiza rachunków bankowych, za wskazany w wezwaniu trzymiesięczny okres, umożliwiałaby ustalenie np. czy skarżący posiadał dodatkowe środki finansowe na koncie, sposób gospodarowania posiadanymi środkami finansowymi, przeprowadzane operacje finansowe oraz rodzaj wydatków, co jest ważne dla ustalenia czy miał on ewentualnie możliwość zaoszczędzenia koniecznych środków pieniężnych na koszty związane z wniesieniem skargi i ustanowieniem pełnomocnika. W konsekwencji nieprzedstawienia wskazanych wyżej dokumentów źródłowych, ocena rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego nie jest możliwa. Zauważyć również należy, ze skarżący nie złożył oświadczenia o nieposiadaniu rachunków bankowych przez jego pełnoletnie dzieci. Powzięcie wątpliwości odnośnie rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego nie jest bezpodstawne. Uzasadnia je nie tylko brak kompletnego przedstawienia materiałów źródłowych (wyciągów z rachunków), ale także wysokość salda początkowego i końcowego z okresu, za który wyciąg bankowy został przedłożony. Na marginesie wskazać należy, że środki posiadane na rachunku bankowym nie korelują z oświadczeniem wnioskodawcy w zakresie uzyskiwanego dochodu. I tak na dzień 1 grudnia 2016r. na rachunku wnioskodawcy znajdowała się kwota 7.607,65 zł, która została wydatkowana w okresie, za który przedłożono wyciągi. Natomiast na dzień 17 stycznia 2017r. saldo, po otrzymaniu przelewu z tytułu "[...]" w wysokości 7.134,00, wynosiło 6.955,82 zł. W tym miejscu zwrócić należy uwagę na rozbieżności pomiędzy deklarowanym dochodem rodziny (1.300 zł netto + 500 zł pomoc rodziców), a ponoszonymi wydatkami (deklarowane 3.800 zł – faktycznie 4.180 zł). Sytuacja, w której wydatki przewyższają dochody jest obiektywnie niemożliwa, zaś skarżący w żaden sposób nie wyjaśnił, jakie są źródła utrzymania jego i jego rodziny, w jaki sposób pokrywa comiesięczny deficyt finansowy w wysokości około 2.400 zł. Deklarowana przez niego pomoc finansowa rodziców w wysokości 500 zł, która na marginesie nie została uprawdopodobniona, nie wystarcza bowiem na zaspokojenie wszystkich jego wydatków. Powyższe rozbieżności świadczą, albo o zawyżeniu deklarowanych wydatków, albo o zaniżeniu dochodów. Wskazywany wyjątkowy charakter prawa pomocy nie pozwala na interpretowanie wynikających z oświadczeń strony wątpliwości na korzyść osoby wnioskującej. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 29 października 2015r., sygn. akt II FZ 836/15 (publ. CBOSA) w sytuacji, gdy wydatki przekraczają wskazany miesięczny dochód strony rzeczywista sytuacja materialna wnioskodawcy nie została wykazana. Skoro zatem przedstawione miesięczne wydatki nie korelują z zadeklarowanym miesięcznym dochodem, przewyższając znacznie wpływy finansowe, to wiarygodność przedstawionych informacji została podważona, a wniosek o przyznanie prawa pomocy może budzić uzasadnione wątpliwości, co do wiarygodności zawartych w nim oświadczeń. Skarżący nie wyjaśnił również kwestii ewentualnego majątku posiadanego przez niego, jego żonę oraz dzieci, w okresie dwuletnim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca wezwany został do wykazania posiadanych przez niego, żonę (w przypadku pozostawania w związku małżeńskim) oraz dzieci nieruchomości, ruchomości, przedmiotów wartościowych, zasobów pieniężnych, oszczędności, papierów wartościowych, w okresie od 01.01.2015 r. do chwili obecnej. W przypadku zbycia lub nabycia w tym okresie jakiegoś składnika majątku skarżący zobowiązany został do wskazania tytułu prawnego, kwoty zakupu, ewentualnie ceny sprzedaży oraz wskazania przeznaczenia środków uzyskanych ze sprzedaży. Skarżący nie wyjaśnił w jakikolwiek sposób powyższej kwestii. Tym samym nie można ocenić, czy wnioskodawca w podanym okresie posiadał jakikolwiek majątek i jak nim rozporządzał. Wskazywana we wniosku PPF, aktualnie trudna sytuacja materialna nie wyklucza posiadania majątku, w okresie poprzedzającym złożenie niniejszego wniosku czy to przez wnioskodawcę czy też jego bliskich, umożliwiającego poniesienie kosztów sądowych w sprawie lub ich części. Podobnie nie została potwierdzona okoliczność, iż małżonkowie są w trakcie rozwodu. Skarżący poprzestał jedynie na pisemnym oświadczeniu, iż toczy się sprawa rozwodowa w sądzie w "[...]". Tym samym wnioskodawca nie przedkładając żadnego dokumentu mogącego potwierdzić powyższą okoliczność, nie usprawiedliwił braku przedłożenia dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej jego żony. Wnioskodawca został wezwany do wyjaśnienia czy pozostaje w związku małżeńskim, podania ewentualnych dochodów żony i jej stanu majątkowego, bądź nadesłania kopii orzeczenia sądowego w przypadku orzeczenia między małżonkami separacji bądź rozwodu. Wezwanie wnioskodawcy do złożenia oświadczeń bądź przedłożenia odpowiednich dokumentów w wyżej wskazanym zakresie podyktowane było wykazywaniem przez niego niskich źródeł utrzymania oraz ustawowym obowiązkiem wzajemnej pomocy ciążącej na małżonkach, niezależnie od istniejącego między nimi ustroju majątkowego. Nie przedstawiono także zeznania podatkowego skarżącego (i jego żony) za rok 2015r. tym samym nie zostało ustalone jakie dochody osiągał wnioskodawca w tym okresie. Ponadto zwrócić należy uwagę na fakt posiadania przez skarżącego majątku w postaci nieruchomości rolnej o powierzchni 7 ha. Wnioskodawca posiada tym samym potencjalne możliwości uzyskiwania dodatkowego dochodu lub czerpania innych pożytków w związku z posiadaniem majątku nieruchomego i odpowiednim jego wykorzystaniem np. uprawa, płatności obszarowe. Nieruchomości mogą być również przedmiotem określonych stosunków cywilnoprawnych np. dzierżawy czy też ostatecznie sprzedaży. Skarżący będący współwłaścicielem wyżej wskazanej nieruchomości nie może zasłaniać się jedynie okolicznością, iż dopłaty na tę nieruchomość pobiera w całości żona. Odnosząc się do odmowy ustanowienia dla skarżącego adwokata, dodatkowo wskazać należy, że ustanowienie pełnomocnika z urzędu w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji ma charakter wyjątkowy. Sąd pierwszej instancji, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone. Oznacza to, że sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu następuje tylko wówczas gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 6, w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z 20.06.2008 r., sygn. akt II OZ 625/08 LEX nr 493568, postanowienie NSA z 10 stycznia 2014r., sygn. akt II OZ 1212/13, publ. CBOSA). Reasumując podkreślić należy, że celem wystosowanego do skarżącego wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. było możliwie najbardziej dokładne ustalenie jego faktycznej kondycji finansowej i stwierdzenie, czy rzeczywiście potrzebuje on wsparcia ze strony Państwa, bez którego nie mógłby korzystać ze swojego konstytucyjnego prawa do sądu. Referendarz (lub Sąd) rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może być pozbawiony możliwości weryfikacji danych zawartych we wniosku strony. Przepis ten wprost upoważnia referendarza (lub Sąd) rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej (por. postan. NSA z dnia 16 stycznia 2015r., sygn. akt II FZ 1955/14, publ. CBOiS). Wskazane wyżej wątpliwości lub brak danych co do rzeczywistej sytuacji materialnej i finansowej skarżącego uniemożliwiają zweryfikowanie oświadczeń wnioskodawcy w zakresie jego rzeczywistej sytuacji materialnej, a tym samym ocenę jego faktycznych zdolności płatniczych. Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. Sąd (referendarz sądowy) nie ma obowiązku prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości finansowych, bądź też gdy dane przedłożone przez skarżącego po prostu nie są wystarczające. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.