I SA/Ol 92/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące: sierpień, wrzesień, listopad 2009r., październik i grudzień 2010r. oraz czerwiec 2012r. postanawia: przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 500 zł Wnioskiem złożonym wraz ze skargą, a następnie uzupełnionym poprzez złożenie podpisu, skarżąca M. B. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 1.247 zł. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż wnioskodawczyni we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z mężem. Rodzina utrzymuje się z emerytury skarżącej w wysokości 1072,45 zł brutto oraz emerytury męża w wysokości 1.645,39 zł brutto. Łączny dochód rodziny wynosi 2.717,84 zł brutto. Skarżąca podała, iż jest właścicielką domu o powierzchni 90 m2, obory oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 12,2209 ha. Innego majątku nie posiada. Wskazała, iż ziemia rolna jest wydzierżawiona "za opłaty – podatek na 10 lat". Argumentując trudną sytuację materialną wnioskodawczyni wskazała, iż jest inwalidką oraz posiada bardzo niską emeryturę. Dodała, że pieniądze uzyskane ze sprzedaży działek przeznaczyła na remont domu i leczenie. Podniosła, iż wraz z mężem pozbawieni są wszelkich dochodów, ponieważ Izba Skarbowa zajęła konto bankowe i emeryturę. Pieniądze, które pozostają do dyspozycji nie wystarczają na utrzymanie i zakup lekarstw. Do wniosku załączono kserokopię decyzji Prezesa KRUS z dnia 18 listopada 2014r. (k. 9), z której wynika, iż wysokość świadczenia skarżącej do wypłaty wynosi 643,34 zł miesięcznie po potrąceniach. Przedłożono również Fakturę VAT nr 0016/01/15 (s. 5 i 6), z której wynika, iż wnioskodawczyni poniosła koszty usługi prawnej polegającej na sporządzeniu skargi do Sądu w wysokości 713,40 zł. Dołączono również kserokopię tytułu wykonawczego (k.7) oraz kserokopię zawiadomienia o zajęciu świadczeń z dnia 12.11.2014r. Na podstawie akt o sygn. I SA/Ol 91/15 ustalono, iż mąż skarżącej uzyskuje emeryturę w wysokości 1375 zł netto miesięcznie. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Jak już wskazano, prawo pomocy może być przyznane tylko wówczas, gdy strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania albo nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna i rodzinna wnioskodawczyni nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Oceniając złożony wniosek wzięto pod uwagę całokształt sytuacji materialnej, bytowej i rodzinnej wnioskującej o przyznanie prawa pomocy i stwierdzono, że jest ona w stanie ponieść część kosztów sądowych tj. na obecnym etapie postępowania 500 zł tytułem wpisu od skargi. Na powyższą ocenę wpływ miały następujące okoliczności, które w ocenie rozpoznającego niniejszy wniosek nie świadczyły o trudnej sytuacji finansowej i konieczności wspomagania skarżącej przez Skarb Państwa. Po pierwsze zwrócić należy uwagę, iż skarżąca w latach 2009 - 2012, jak wynika z akt administracyjnych, dokonała sprzedaży części swojego majątku nieruchomego i z tego tytułu uzyskała kwotę 458.000,00 zł. Wnioskodawczyni wyjaśniła, iż kwotę tę przeznaczyła na remont i leczenie. W ocenie rozpoznającego niniejszy wniosek kwota, którą uzyskała skarżąca ze sprzedaży ziemi rolnej pozwalała jej na poczynienie oszczędności w celu zabezpieczenia środków finansowych na prowadzenie ewentualnych sporów sądowych. Okoliczność powyższa przemawia za stwierdzeniem, iż sytuacja majątkowa skarżącej była dużo lepsza od przeciętnej sytuacji innych obywateli. Ponadto zauważyć należy, iż skarżąca jest nadal właścicielką znacznego majątku nieruchomego tj. nieruchomości rolnej o powierzchni 12,2209 ha. Skarżąca posiada zatem potencjalne możliwości uzyskania dochodu w związku z posiadaniem majątku nieruchomego. Nieruchomości mogą być bowiem przedmiotem określonych stosunków cywilnoprawnych np. dzierżawy czy też ostatecznie sprzedaży. W orzecznictwie sądów administracyjnych powszechnie przyjmuje się, że posiadanie majątku, w szczególności kilku nieruchomości wyklucza możliwość zwolnienia z kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, kiedy te nie służą w sposób bezpośredni zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych (por. postanowienie NSA z dnia 17 kwietnia 2013 r., II GZ 178/13 publ. CBOiS). Wnioskodawca wyjaśnił co prawda, iż ziemia rolna wydzierżawiona jest w zamian za podatek na 10 lat. Nie zmienia to jednak faktu, iż wnioskodawca nadal dysponuje majątkiem o dużej wartości i nie można zaliczyć go do osób żyjących w ubóstwie lub do takich które nie mają żadnych możliwości na zdobycie środków finansowych, a do takich właśnie skierowane jest prawo pomocy. O trudnej sytuacji finansowej, na którą powołuje się skarżąca, nie świadczy również fakt, iż wnioskodawczyni, przy obecnej wysokości emerytur, była w stanie ponieść koszty sporządzenia przez radcę prawnego skargi do Sądu w wysokości 713,40 zł. Koszty te zostały poniesione w niniejszej sprawie oraz w sprawie jej męża. Łącznie małżonkowie byli zatem w stanie wydatkować ze swojego budżetu kwotę 1.426 zł w związku z wniesieniem skargi. Rozpoznający wniosek nie neguje prawa, jak również potrzeby skarżącej do skorzystania z usługi prawnej w tym zakresie. Niemniej jednak niezrozumiałym jest, dlaczego koszty te mają pierwszeństwo przed kosztami należnymi Skarbowi Państwa oraz dlaczego te koszty skarżący może ponosić, natomiast kosztów postępowania sądowego już nie, argumentując to ciężką sytuacją finansową. Nie będzie zatem nieuprawnionym stwierdzenie, że skoro skarżąca mogła ponieść koszty sporządzenia skargi, które nie były obligatoryjne na obecnym etapie postępowania sądowego, to może również uiścić koszty wpisu od skargi w wysokości 500 zł. Uwzględniając całokształt sytuacji materialnej, bytowej i rodzinnej wnioskodawczyni stwierdzić należy, iż nie jest ona na tyle trudna, aby zdobycie przez skarżącą środków pieniężnych na uiszczenie części kosztów sądowych było rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Przyznać jednak należy, iż aktualna sytuacja finansowa skarżącej wskazuje, że może mieć ona trudności z uiszczeniem całości kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 1.247 zł. Dodatkowo do uiszczenia wpisu tej samej wysokości zobowiązany jest jej mąż w drugiej sprawie zawisłej przed tut. Sądem. Tym samym gospodarstwo domowe, które wspólnie prowadzą małżonkowie zostałoby obciążone kwotą 2.494 zł tytułem wpisu sądowego w dwóch sprawach. Uznano zatem, że skarżąca wykazała przesłanki do zastosowania w jej przypadku prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od części wpisu sądowego od skargi tj. zwolnienia ponad kwotę 500 zł. Na powyższą ocenę wpływ miała aktualna wysokość dochodów rodziny tj. około 2018 zł netto miesięcznie, stan zdrowia oraz wiek skarżącej ( 72 lata) i jej męża (74 lata). Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 258§2 pkt 7 p.p.s.a. orzec należało jak w sentencji.