I SA/Ol 924/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. D. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia zaległości podatkowej postanawia: odmówić skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia Skarżąca J. D. (dalej jako "skarżąca", "wnioskodawczyni") zwróciła się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach (PPF) wynikało, iż prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z mężem K. D. (64 l.). Wnioskodawczyni nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów, pozostaje na utrzymaniu męża, który prowadzi działalność gospodarczą. Skarżąca wyjaśniła, iż od wielu lat pozostaje bez pracy, jest osobą schorowaną. W 2000 r. została sama z dwójką dzieci, były mąż pozostawił ją z "setkami tysięcy długu". Cały majątek wnioskodawczyni został sprzedany na spłatę długów. Aktualnie wnioskodawczyni nie posiada jakiegokolwiek majątku, oszczędności. Obecny mąż, z którym pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej w całości pokrywa wszystkie wydatki i koszty utrzymania mieszkania, mediów leczenia, rehabilitacji, leków i wyżywienia. Skarżąca wskazała, iż mąż posiada samochody, jest współwłaścicielem mieszkania i domu. Nie zna dokładnie jego stanu majątkowego z uwagi na istniejący pomiędzy małżonkami ustrój majątkowy. Podobnie nie zna dokładnie wysokości jego zarobków wskazała, iż jest to około "[...]" zł netto miesięcznie. Do wniosku załączony został odpis aktu notarialnego z dnia 18 grudnia 2003r. w przedmiocie wyłączenia majątkowej wspólności ustawowej (k. 15-16) pomiędzy skarżącą i jej mężem. Rozpoznając niniejszy wniosek zważono co następuje: Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie. Wyjątek od powyższej zasady wprowadza instytucja prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej – "p.p.s.a.") prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, o co wniosła w niniejszej sprawie skarżąca, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać należy, że prawo pomocy wywodzi swoją genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Burzy bowiem konstytucyjny obowiązek wynikający z art. 84 Konstytucji RP świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych na zasadzie równości i powszechności. Koszty procesu przerzucane są bowiem na innych i z tego tytułu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. (por: postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2013r., sygn. akt I FZ 385/13, publ. CBOSA) Uwzględniając powyższe należy uznać, że w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W okolicznościach niniejszej sprawy zasadne jest stwierdzenie, iż pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych, wnioskodawczyni może oczekiwać ze strony swojego męża, który zgodnie z oświadczeniami skarżącej pokrywa wszystkie koszty utrzymania gospodarstwa domowego. Okoliczność że skarżąca pozostaje bez pracy, nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów, nie posiada majątku czy oszczędności nie skutkuje automatycznie obowiązkiem zwolnienia jej z kosztów sądowych. Zauważyć należy, że według oświadczenia skarżącej, jej mąż uzyskuje dochody około "[...]" zł netto miesięcznie z prowadzonej działalności gospodarczej, a to jak przyjąć należy, co do zasady umożliwia nie tylko zabezpieczenie środków na niezbędne koszty utrzymania, ale również poczynienie oszczędności, które można przeznaczyć na partycypowanie w kosztach postępowania. Ponadto jak sama skarżąca wskazała jej mąż posiada samochody, jest współwłaścielem domu i mieszkania, co wskazuje na dobrą sytuację majątkową jej małżonka. Dodatkowo na podstawie akt administracyjnych (k. 87) ustalono, iż zarówno przychody jak i dochody męża skarżącej w latach 2011 - 2016 były znaczące i niewątpliwie umożliwiały poczynienie oszczędności na poczet ewentualnych przyszłych kosztów sądowych. W tym miejscu wskazać należy, iż dla oceny sytuacji materialnej wnioskodawczyni nie ma znaczenia podnoszona przez nią okoliczność ustanowienia miedzy małżonkami rozdzielności majątkowej. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie zwalnia bowiem małżonków z obowiązku ponoszenia wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny, podejmowania starań w celu zapewnienia potrzeb bytowych rodziny i wzajemnego wspierania się małżonków w wypełnianiu obowiązków małżeńskich i rodzinnych. Dla oceny zdolności finansowych wnioskodawcy ma znaczenie okoliczność pozostawania w związku małżeńskim i ocena sytuacji majątkowej małżonka. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788, dalej: k.r.o.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r sygn. GZ 71/04, publ. ONSAiWSA z. 1(4) 2005). Stąd też w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej (czy nawet prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych), małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny. Dlatego też oceniając możliwości finansowe strony wnioskującej o zwolnienie od kosztów, uprawnionym jest badanie całości dochodów i wydatków wnioskodawcy i osób najbliższych - nawet jeżeli formalnie osoby te posiadają odrębne majątki. Powyższe wynika z treści art. 246 p.p.s.a., który odwołuje się m.in. do wydatków koniecznych na utrzymanie "rodziny", a więc skoro przy badaniu możliwości płatniczych wnioskodawcy bierze się pod uwagę wydatki "rodziny", to dla równowagi należy badać również dochody tejże "rodziny", rozumianej w szczególności jako osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym czy też osoby najbliższe. Powyższe założenie związane jest również z faktem, że wnioskodawca w pierwszym rzędzie powinien własnym staraniem lub przy pomocy osób najbliższych pozyskać środki niezbędne na opłacenie kosztów postępowania sądowego (por. postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 16 czerwca 2009, sygn. akt I SA/Rz 229/09, publ. CBOSA). Biorąc pod uwagę powyższe uznano, że kwota wymaganego na obecnym etapie wpisu sądowego w wysokości 500 zł nie stanowi zagrożenia dla egzystencji skarżącej i jej męża. Koszty tej wysokości mogą zostać poniesione bez uszczerbku utrzymania koniecznego rodziny wnioskodawczyni. Prawo pomocy nie możne być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego pozwalają na pokrycie kosztów postępowania, zwłaszcza w sytuacji kiedy faktycznie prowadzą razem wspólne gospodarstwo domowe – jak to ma miejsce w rozpatrywanym przypadku. W związku z tym, skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.