I SA/Ol 93/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wiesława Pierechod (spr.), Sędziowie sędzia WSA Zofia Skrzynecka, sędzia WSA Wojciech Czajkowski, Protokolant Dariusz Idzikowski, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 25 czerwca 2008r. sprawy ze skargi Z. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej I. oddala skargę II. przyznaje doradcy podatkowemu A. A. kwotę 744 zł (siedemset czterdzieści cztery złote) płatną z Kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, tytułem wynagrodzenia oraz zwrotu wydatków za zastępstwo prawne wykonane z urzędu w ramach udzielonego skarżącemu prawa pomocy Wnioskiem z dnia 15 czerwca 2007r. złożonym do Naczelnika Urzędu Skarbowego, Z. R. wniósł o umorzenie podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2001r. w wysokości 95.539,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę ustalonego decyzją Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia "[...]". W uzasadnieniu wniosku powołał się na trudną sytuację finansową spowodowaną wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia "[...]". Wskazał, iż na mocy tego wyroku unieważniono umowę kupna - sprzedaży nieruchomości rolnej w G., którą zamierzał sprzedać celem uregulowania należności. Dodatkowo wyjaśnił, że nie posiada żadnego źródła utrzymania, przebywa w areszcie śledczym od dnia "[...]"2004r. i nie wie, kiedy go opuści. Z żoną pozostaje w separacji i nie zna miejsca jej zamieszkania. Do wniosku załączył odpis wyroku. Decyzją z dnia "[...]" nr "[...]" Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił Z. R. umorzenia zaległości podatkowej. W uzasadnieniu, po dokonaniu analizy sytuacji osobistej i materialnej podatnika stwierdził, że w obecnej chwili uniemożliwia ona zapłatę zaległości, z uwagi na brak majątku jak i brak źródeł dochodów. Jednakże w ocenie organu I instancji fakt, iż zaległość powstała wskutek ukrywania przez stronę dochodów w celu uniknięcia opodatkowania stanowi negatywną przesłankę, uzasadniającą odmowę zastosowania ulgi. W odwołaniu od tej decyzji podatnik ponowił prośbę o umorzenie zaległości podatkowej. Wskazał, że posiada bardzo wysokie zadłużenia z tytułu kredytu na zakup nieruchomości, która została mu odebrana oraz inne zobowiązania w tym z tytułu alimentów na dwóch synów. Dyrektor Izby Skarbowej w toku postępowania odwoławczego przeprowadził postępowanie uzupełniające. Polegało ono na zasięgnięciu od podatnika informacji o rozliczeniach między nim a sprzedającymi w związku z unieważnieniem umowy oraz informacji ze Starostwa Powiatowego co do posiadanych przez podatnika środków transportu. Na ich podstawie ustalił, że podatnik nie otrzymał zwrotu kwoty zapłaconej na zakup nieruchomości, ponieważ cały majątek sprzedającego J. i E. R. został zlicytowany przez komornika, zaś majątek ich nie wystarczał na pokrycie długów. Natomiast z danych z Wydziału Komunikacji wynikało, ze Z. R. posiada samochód osobowy marki "A" rok produkcji 1993. Decyzją z dnia "[...]" Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości. W jej uzasadnieniu powołując się na art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej organ odwoławczy rozważył kwestię wystąpienia zarówno ważnego interesu podatnika jak i interesu publicznego. Stwierdził, iż z uwagi na przesłankę "interesu publicznego" nakazującą respektowanie wartości wspólnych dla całego ogółu społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, czy też korekta błędnych decyzji, nie mógł uwzględnić wniosku podatnika. Wskazał, że przebywanie w areszcie, brak możliwości zarobkowania, zaległości w banku, płatnościach alimentów oraz pozbawienie podatnika nieruchomości wyrokiem Sądu nie są czynnikami decydującymi w sprawie. Zaległość o której umorzenie podatnik wnosi jest efektem jego świadomego działania a nie okoliczności od niego niezależnych. W tej sytuacji udzielenie ulgi polegającej na uwolnieniu podatnika od zobowiązań publicznoprawnych rażąco naruszałoby zasady równości. W ocenie organu II instancji, nieprawdziwe były twierdzenia strony, iż nieruchomość, której nabycie zostało unieważnione była jedynym źródłem dochodów. Z materiału dowodowego wynikało, że wnioskodawca posiadał środki, które nie pochodziły z ujawnionych i opodatkowanych źródeł przychodów, tj kwotę 127.385,20 zł którą w 2001r. pokrył wydatki. Nadto wskazał, że nie są prawdziwe twierdzenia podatnika, iż nie posiada żadnego majątku. Z informacji uzyskanych bowiem z Wydziału Komunikacji wynikało, że posiada samochód marki "A", nadto w czasie pobytu w areszcie, został z jego upoważnienia sprzedany samochód marki "B". W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Z. R. wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie wszelkich zaległości podatkowych za 2001 rok wraz z odsetkami i opłatą prolongacyjną. Zarzucił, iż nieprawdziwe są ustalenia organów dotyczące posiadanych samochodów. Wskazał, iż samochód osobowy marki "B" był "składakiem 1986r." zarejestrowanym w roku 1996, który zbył w roku 2005 za "symboliczną kwotę" z powodu braku środków pieniężnych na opłaty i remonty. Natomiast samochód osobowy "A" został w dniu "[...]"2003r. prawdopodobnie zatrzymany przez funkcjonariuszy CBŚ. Tego samochodu nie posiada a dowód rejestracyjny jak i chyba sam pojazd jest zabezpieczony w dokumentach Sądu Okręgowego w sprawie "[...]", co można sprawdzić. Wyjaśnił, że w roku 1992 sprzedał mieszkanie własnościowe w I., natomiast w roku 2000 (albo 2001) samochód za kwotę 40.000 zł . Za uzyskane z tych transakcji środki pieniężne oraz z zaciągniętego kredytu w banku zakupił nieruchomość rolną w G. Obecnie nie posiada nieruchomości w G., a pozostały mu długi w banku w kwocie ponad 250 tys. zł.. Nadto posiada zadłużenie z tytułu nie płaconych alimentów. Jest bankrutem, posiadanych zadłużeń nie będzie w stanie nigdy spłacić. W Zakładzie Karnym będzie przebywał, na mocy prawomocnego wyroku sądowego do "[...]"2009r., a prawdopodobnie dłużej z uwagi na kolejny proces. Podkreślił, że w pismach kierowanych do organów podatkowych podawał prawdziwe informacje. Do skargi dołączył odpisy dokumentów dotyczących postępowania egzekucyjnego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej potrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. W piśmie procesowym z dnia 19.06.2008r. wyznaczony w ramach przyznanego skarżącemu prawa pomocy doradca podatkowy zarzucił organom podatkowym naruszenie art. 121 § 1 i 2 i art. 123 § 1 Ordynacji podatkowej. W ocenie pełnomocnika skarżącego całe postępowanie wszczęte na wniosek strony zostało przeprowadzone z zachowaniem pozorów przestrzegania ogólnych zasad postępowania. W opinii pełnomocnika organy podatkowe nie umożliwiły skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu. Bowiem zawiadomienia organów podatkowych obu instancji o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym były czystą formalnością, z uwagi na fakt, iż strona była osadzona w areszcie śledczym bez możliwości uzyskania przepustki w celu zapoznania się z aktami sprawy. Nadto zdaniem pełnomocnika skarżącego brak jakiegokolwiek kontaktu bezpośredniego osób prowadzących sprawę i skarżącego uniemożliwił realizację zasady określonej w art. 121 § 2 Ordynacji podatkowej, tym samym wnioskodawca nie otrzymał żadnej informacji o przepisach prawa poza rutynowymi pouczeniami w pismach kierowanych do niego. Podniósł także, iż skarżący we wcześniejszym okresie uzyskał ulgę w postaci odroczenia terminu płatności ciążących na nim zaległości, zatem uwzględniając fakt, iż w jego sytuacji nic się w ostatnich czterech latach nie zmieniło była realna szansa na to, że przy odmowie umorzenia zaległości przyznać jakąś inną ulgę w postaci przykładowo dalszego odroczenia płatności. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Z uwagi na to, że skarżący w skardze zawarł prośbę o zmianę decyzji i umorzenie wszelkich zaległości z tytułu podatku dochodowego za 2001r. wyjaśnić należy, że sąd administracyjny dokonując kontroli legalności działania organów administracji publicznej nie rozstrzyga bezpośrednio o prawach lub obowiązkach strony postępowania administracyjnego (podatkowego) a więc nie może umorzyć zaległości. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. Sąd może uchylić decyzję gdy stwierdzi, że została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U z 2005r. nr 8, poz. 60 ze zm.), który stanowi, że organ podatkowy, na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może umorzyć w całości lub części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Użyte w ty przepisie sformułowanie "ważny interes podatnika lub interes publiczny" są określeniami nieostrymi i zawierają szeroki zakres pojęciowy. Według utrwalonego orzecznictwa sądowoadministracyjnego umorzenie zaległości podatkowych ma charakter wyjątku od zasady płacenia podatków (art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej) a więc może nastąpić w razie zaistnienia sytuacji szczególnej. Pozostawione jest uznaniu organów podatkowych zatem kontroli Sądu podlega nie samo uznanie lecz uzasadnienie stanowiska organu. Ocena, czy zachodzi ważny interes podatnika lub interes publiczny przemawiający za zasadnością udzielenia ulgi powinna być dokonana po rozważeniu całokształtu materiału dowodowego – art. 191 Ordynacji podatkowej, a poprzedzać je powinno wyczerpujące zebranie materiału dowodowego – art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej określonej w art. 122 tej ustawy. W świetle powyższych uwag Sąd dokonując oceny zaskarżonej decyzji w kontekście ewentualnego naruszenia przepisów stwierdza, że organy podatkowe nie przekroczyły granic uznania administracyjnego przyjmując, że w przypadku skarżącego jego aktualna, bardzo trudna sytuacja osobista i majątkowa sama w sobie nie uzasadnia udzielenia wnioskowanej ulgi. Organy wskazały, że za odmową umorzenia zaległości przemawia przede wszystkim to, że zaległości te dotyczą podatku od dochodów z nieujawnionych źródeł. Powyższe kryterium tj. okoliczność powstania zobowiązania może być brane pod uwagę przy ocenie "ważnego interesu podatnika" jako przesłanki umorzenia zaległości podatkowych, rozumianego obiektywnie, w kontekście powszechnego obowiązku płacenia podatków. Wzięcie pod uwagę wyłącznie trudnej sytuacji strony i umorzenie zaległości, prowadziłoby do nierównego traktowania innych podatników, płacących swoje zobowiązania. Trzeba przy tym zauważyć, że w ślad za skarżącym, organy podatkowe błędnie oceniły skutki wyroku Sądu Okręgowego "[...]" Wydziału Cywilnego z dnia "[...]" sygn. akt "[...]". Wyrokiem tym Sąd nie stwierdził bowiem nieważności umowy z dnia "[...]"2001r., na podstawie której skarżący nabył nieruchomość o łącznej powierzchni 17.0638 ha zabudowanej budynkiem mieszkalnym, oborą, stodołą i garażem. Z sentencji wyroku wynika, że Sąd uznał tę umowę sprzedaży, zawartą między J. R. a pozwanym Z. R. za bezskuteczną w stosunku do Agencji Nieruchomości Rolnych – w celu zaspokojenia wierzytelności Agencji przysługujących jej od dłużników J. R. i E. R. Zatem skutkiem wyroku nie jest pozbawienie skarżącego własności nieruchomości, a – stosownie do art. 532 Kodeksu cywilnego – możliwość zaspokojenia wierzytelności Agencji Nieruchomości Rolnej, poprzez egzekucję z tej nieruchomości – z pierwszeństwem przed wierzycielami Z. R. Wyjaśniając rzecz bliżej – skarżący nadal jest właścicielem wymienionej nieruchomości, z tym, że (jak wynika z akt sprawy) w stosunku do tej nieruchomości toczy się już egzekucja (od "[...]"2006r.) z wniosków: "A Bank S.A." i "B" Banku S.A., a do tego, na mocy powołanego wyroku, zapewne z wniosku Agencji Nieruchomości Rolnych. Wprawdzie ze względu na wysokość zobowiązań cywilnoprawnych, które już są egzekwowane wątpliwym jest, by istniała możliwość ewentualnego zaspokojenia należności podatkowych z tej nieruchomości ale nietrafne jest twierdzenie skarżącego, że nie posiada żadnego majątku. W ocenie Sądu uchybienie w zakresie oceny skutków wyroku nie miało wpływu na wynik sprawy, ponieważ przyjęcie, że skarżący nadal jest właścicielem nieruchomości prowadziłoby do tych samych konkluzji, które zostały zawarte w zaskarżonej decyzji. Za nie mające wpływu na wynik sprawy Sąd uznał też okoliczności podniesione w piśmie procesowym pełnomocnika świadczące, jego zdaniem o braku zapewnienia skarżącemu rzeczywistego udziału w toczącym się postępowaniu. W sprawie z wniosku o umorzenie zaległości podatkowych istotnymi faktami są: istnienie i wysokość zaległości podatkowych oraz sytuacja osobista i majątkowa wnioskodawcy istniejąca na dzień wydania decyzji. W tym postępowaniu w interesie podatnika leży podanie do wiadomości organów wszystkich okoliczności sprawy. Jak wynika z akt, organy oparły rozstrzygnięcie na informacjach uzyskanych od skarżącego. Fakt, że nastąpiło to poprzez korespondencję a nie przez osobisty kontakt ze skarżącym przebywającym w areszcie nie stanowi naruszenia art. 123 Ordynacji podatkowej. Skarżący zawiadamiany o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym mógł zażądać przedstawienia mu akt sprawy (w tym celu w postępowaniu I-instancyjnym akta te przesłano Urzędowi Skarbowemu). Nie narusza też art. 121 Ordynacji podatkowej nie poinformowanie skarżącego o możliwości ubiegania się o dalsze odroczenie płatności podatku. Powyższy przepis takiego obowiązku na organy podatkowe nie nakłada. Uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego ani przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym jej uchylenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O przyznaniu wynagrodzenia wyznaczonemu, w ramach przyznanego skarżącemu prawa pomocy doradcy podatkowemu, Sąd postanowił na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz.U. nr 212, poz. 2075) w/g przedstawionego spisu Sąd uznał, że wynagrodzenie w kwocie 360 zł jest adekwatne do nakładu pracy doradcy podatkowego a wydatki na dwukrotne dojazdy do Sądu były uzasadnione.