I SA/Ol 935/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi R. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy obejmującego ustanowienie radcy prawnego Wnioskiem z dnia 2 lutego 2015 r. złożonym na urzędowym formularzu wniosku PPF R. M. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z wniosku wynika, że R. M. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Wnioskodawca utrzymuje się z emerytury w wysokości 932,78 zł brutto, dochodów z działalności gospodarczej w wysokości 2.000 zł brutto miesięcznie. Żona wnioskodawcy pobiera natomiast emeryturę w wysokości 728,45 zł brutto. Wnioskodawca nie posiada żadnych nieruchomości, ani zasobów pieniężnych, a także przedmiotów o wartości przekraczającej 3000 euro. Nadto wnioskodawca oświadczył, że miesięczne koszty utrzymania rodziny skarżącego wynoszą ok. 3530,31 zł na co składają się: energia elektryczna- 176 zł, gaz 120 zł, woda 140 zł, koszty leczenia małżonków łącznie 300 zł, wyjazdy do"[...]" -300 zł, utrzymanie samochodu ok. 2000 zł, spłata rat kredytu i pożyczki łącznie 494,31 zł. Dodatkowo skarżący oświadczył, że ponosi wydatki na opał w wysokości 1.800 zł, przy czym nie określił czy kwota ta dotyczy całego roku czy też jest to koszt miesięczny. Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 1270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., nie mają obowiązku uiszczenia kosztów sądowych: strona skarżąca działanie lub bezczynność z zakresu ubezpieczeń społecznych. W tych okolicznościach na wnioskodawcy nie ciąży obowiązek uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a zatem żądanie przyznania prawa pomocy w tym zakresie jest bezprzedmiotowe. Strona nie ma bowiem interesu prawnego w uzyskaniu orzeczenia o przyznaniu zwolnienia od kosztów sądowych. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy jedynie w części dotyczącej ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Zgodnie z przepisami art. 245 §1 i §3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przepis art. 246 §1 pkt. 2 cytowanej ustawy stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć należy, że o przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd (referendarz sądowy) nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Przenosząc powyższe uwagi, na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Skarżący nie wykazał bowiem w sposób wystarczająco przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia radcy prawnego. W treści urzędowego formularza (vide: druk PPF) zadeklarował miesięczne dochody w kwocie 3.661,23 zł brutto tj. niewystarczającej na pokrycie ponoszonych wydatków, których wysokość skarżący określił na łączną kwotę 3.530,31 zł miesięcznie, nie licząc wydatków na opał jak i kosztów zakupu żywności, odzieży, obuwia czy też środków czystości, których w ogóle nie uwzględnił określając wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków, a które niewątpliwie stanowią niezbędne i konieczne wydatki dla każdego. Tylko z prostego porównania zadeklarowanych przez skarżącego miesięcznych dochodów (3.661,23 zł brutto) i dokonywanych przez niego wydatków (3530,31 zł) wynika, że dochody wnioskodawcy i jego małżonki nie wystarczają na opłacenie miesięcznych kosztów utrzymania wnioskodawcy. Co więcej w treści złożonego formularza, w żaden sposób skarżący nie odniósł się do wskazanych wyżej rozbieżności pomiędzy deklarowanymi dochodami i wydatkami. Reasumując, w sytuacji zatem gdy z oświadczenia wnioskodawcy wynikają rozbieżności co do wysokości rzeczywiście uzyskiwanych dochodów czy też ponoszonych wydatków brak było podstaw do stwierdzenia, że strona wykazała, że spełnia warunki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ponieważ kwestia ta ma istotne znaczenie w sprawie, należało uznać, że przedstawione dane uniemożliwiają ocenę możliwości finansowych strony. Kierując się zatem ogólnie obowiązującymi zasadami doświadczenia życiowego, referendarz sądowy rozpoznający wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy stwierdził, że oświadczenie w zakresie uzyskiwanych przez skarżącego dochodów nie jest wiarygodne. Niemożliwe jest bowiem aby wydatki przewyższały uzyskiwane dochody, a dodatkowo jeszcze przedstawione wydatki nie uwzględniały podstawowych dla każdego człowieka kosztów zakupu żywności itp. Trudno było zatem w sposób niebudzący wątpliwości dokonać wszechstronnej i rzetelnej analizy całokształtu stanu majątkowego wnioskodawcy, a tym samym ocenić, czy spełnia on przesłanki skutkujące uwzględnieniem jego wniosku i przyznaniem mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Skarżący nie wykazał bowiem, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Na marginesie zauważyć należy, iż na obecnym etapie sprawy nie jest konieczne reprezentowanie skarżącego przez profesjonalnego pełnomocnika, albowiem w postępowaniu przed sądem I instancji nie jest wymagane posiadanie szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (przymus adwokacko-radcowski). Złożona przez stronę skarga ma dla sądu wyłącznie charakter niewiążącej informacji na temat wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu. Sąd I instancji, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone. Oznacza to, że sąd ma nie tylko prawo ale przede wszystkim obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Co ważne przepis art. 6 p.p.s.a. zobowiązuje sąd do udzielania stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz do pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, zapewniając tym samym ochronę takiej strony. Wobec powyższego na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 w związku z art. 245 §1 i §3, art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.