I SA/Ol 94/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Renata Kantecka, Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Pierechod (sprawozdawca), Sędzia WSA Tadeusz Piskozub, Protokolant Referent stażysta Milena Małyszko, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 20 lutego 2014 r. sprawy ze skargi E. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia "[...]" nr "[...]" o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Z motywów decyzji i akt administracyjnych wynika następujący stan sprawy: W dniu 29.08.2013r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek E.J. o umorzenie ciążących na nim zobowiązań z tytułu nieopłaconych ww. składek za okres od 01.03.2009r. do 01.06.2010r. Wnioskujący podał, że po wypadku przy pracy w 1998r. ma trudności z chodzeniem i nie może już wykonywać pracy. Zachorował też na cukrzycę i przebywał w szpitalu, a obecnie pozostaje pod opieką lekarza diabetologa i chirurga naczyniowego. Przedłożył orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, poinformował, że jest bezrobotny i pobiera z tego tytułu zasiłek. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia "[...]" odmówił umorzenia należności za okres od marca 2009r. do maja 2010r. w łącznej kwocie należności głównych wraz z odsetkami -17.439 zł. Jako podstawę prawną wskazał art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, 2, 3 i 3a, art. 24 ust. 2 oraz art. 32 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz.U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), dalej: u.s.u.s. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że rozpatrując wniosek przeprowadził postępowanie wyjaśniające, mające na celu określenie sytuacji materialnej strony i ewentualne ustalenie istotnych okoliczności, mających wpływ na rozstrzygnięcie. Powołując się na wyjątkowy charakter umorzenia należności ZUS stwierdził, że w przypadku dłużnika nie wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), dalej: rozporządzenie z 31.07.2003r. Ocenił, że zobowiązany pomimo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności był w stanie podjąć zatrudnienie w pełnym wymiarze czasu pracy. Organ powołał się na oświadczenia wnioskodawcy, że jest w separacji sądowej od 06.07.2001r. i nie zamieszkuje wspólnie z innymi członkami rodziny. Źródłem jego utrzymania jest zasiłek dla bezrobotnych w kwocie 568,50 zł., nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych, nie posiada środków zgromadzonych na rachunku bankowym, papierów wartościowych oraz wierzytelności, nie zalega w Urzędzie Skarbowym oraz nie wskazał żadnych zobowiązań pieniężnych. Ponadto nie wykazał stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem oraz poinformował, że koszty związane z leczeniem wynoszą 120,- zł miesięcznie. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że wnioskodawca figuruje w Centralnej Ewidencji Pojazdów jako współwłaściciel samochodu osobowego marki FSO Polonez, nie figuruje w elektronicznym rejestrze Ksiąg Wieczystych jako właściciel bądź współwłaściciel nieruchomości, nie figuruje w ewidencji podatników prowadzących działalność gospodarczą (likwidacja 25.01.2011r.), ostatnie rozliczenie podatkowe PIT-36 złożył za 2011r., nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej i świadczeń rodzinnych Ośrodka Pomocy Społecznej, nie figuruje w kartotece emerytalno-rentowej w ZUS oraz nie pobierał świadczeń z Wydziału Zasiłków. Dalej organ wskazał, że Urząd Pracy pismem z dnia 05.09.2013r. poinformował, że od dnia 01.03.2013r. wnioskodawca jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku od 09.03.2013r., w trakcie posiadania statusu bezrobotnego otrzymał wykaz zakładów pracy chronionej oraz informację o Giełdzie Pracy, a także zgłosił gotowość podjęcia pracy. Nie wykazał żadnych innych zobowiązań, jak też żadnych wydatków związanych z utrzymaniem (np. rachunków za energię, gaz, czynsz i innych), na podstawie których można byłoby ustalić wysokość faktycznych ponoszonych kosztów. Organ stwierdził, że dla uznania wystąpienia przesłanek do podjęcia decyzji o umorzeniu należności niezbędne jest udowodnienie ich wystąpienia poprzez złożenie stosownych dokumentów. Z uwagi na niedostarczenie dowodów potwierdzających sytuację materialną i osobistą, nie można potwierdzić, że zobowiązany znalazł się w trudnej sytuacji majątkowej i rodzinnej, uzasadniającej umorzenie należności z tytułu składek, z uwagi na ubóstwo i zagrożenie egzystencji rodziny, a trudności te mają charakter stały i pogłębiający się. Zdaniem Zakładu ubiegający się o ulgę nie wykazał zaistnienia przesłanki zawartej w § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia z 31.07.2003r. Z kolei wobec zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej organ nie stwierdził wystąpienia przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Wnioskodawca nie wykazał też istnienia problemów zdrowotnych, które uniemożliwiałby pozyskiwanie dochodów i opłacanie składek. ZUS poinformował także o możliwości spłaty zadłużenia w układzie ratalnym. E.J. skierował do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w dniu 12.11.2013r. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie ciążących na nim należności z tytułu nieopłaconych składek. Przedstawił dodatkowe oświadczenia i dokumenty odnośnie stanu zdrowia (oczekuje na operację udrożnienia żył, ma cukrzycę, problemy ze słuchem) i w zakresie ponoszenia kosztów zakupu leków, aparatów słuchowych, wynajęcia mieszkania (400,- zł), miesięcznych opłat (energia, gaz: 105,- zł), kosztów leczenia (210,- zł), wydatków na żywność (specjalna dieta: ok. 600,- zł). Zakład Ubezpieczeń Społecznych w decyzji z dnia "[...]" utrzymał w mocy decyzję z dnia "[...]" W uzasadnieniu decyzji przedstawił sytuację materialną i rodzinną wnioskodawcy z uwzględnieniem nowych informacji ujawnionych przez stronę. Wskazał, że miesięczne wydatki z tytułu opłat wynoszą łącznie 105,- zł, koszty związane z leczeniem ok. 301,80 zł oraz koszt wynajęcia mieszkania 400,- zł. Organ podał, że nie kwestionuje trudności z jakimi dłużnik się obecnie boryka, jednak nie wykazał on, że trudna sytuacja finansowa ma charakter stały i pogłębiający się. Organ zauważył, iż sytuacja finansowa uległa zmianie, ponieważ od 03.10.2013r. wnioskodawca ma ustalone prawo do emerytury i pobiera świadczenie emerytalne z ZUS Oddział w S. w wysokości 1.915,04 zł brutto, 1592,69 zł netto. Zakład wyjaśnił, że według Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych wysokość minimum socjalnego we wrześniu 2013r. w gospodarstwie emeryckim jednoosobowym wynosiło 1.064,76 zł co powoduje, że dochód strony przewyższa minimum socjalne. Zakład uznał, że wnioskodawca nie wykazał zaistnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia, tj. że przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W ocenie Zakładu przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne tylko wtedy, gdy pozbawia dłużnika możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ zwrócił uwagę na dołączoną do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy kopię karty informacyjnej leczenia szpitalnego, z której wynika, że zobowiązany przebywał na Oddziale Endokrynologicznym i Diabetologicznym w okresie od 21.09.2010r. do 23.09.2010r. oraz na Oddziale Chirurgii Ogólnej, Naczyniowej i Onkologicznej w okresie od 23.09.2010r. do 01.10.2010r., z powodu rozpoznania tzw. stopy cukrzycowej i podejrzenia cukrzycy, a także niedrożności tętnicy udowej i oczekuje na zabieg ich udrożnienia. Zakład podał, że nie kwestionuje stanu zdrowia, w tym schorzeń, na które wnioskodawca cierpi. Zauważył, że pomimo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności dłużnik był w stanie podjąć w okresie od 01.12.2011r. do 28.02.2013r. zatrudnienie w pełnym wymiarze czasu pracy w zakładzie pracy chronionej PHU CORTEX Sp. z o.o. Obecnie posiada źródło dochodu niezależnie od stanu zdrowia, tj. świadczenie emerytalne, dlatego nie można stwierdzić, iż stan zdrowia całkowicie pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zakład uznał, że nie można stwierdzić, iż w przypadku wnioskodawcy zaistniały przesłanki określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., przemawiające za umorzeniem należności z tytułu składek. W ocenie organu brak jest też podstaw do twierdzenia, że za uchyleniem decyzji przemawiają okoliczności wskazane przez wnioskodawcę we wniosku. Zakład wyjaśnił, że podejmując rozstrzygnięcie uwzględnił także zasadę tzw. interesu społecznego oraz słusznego interesu obywatela. Uznał, że w przeciwieństwie do wierzyciela prywatnego występującego w stosunkach zobowiązaniowych o charakterze cywilnoprawnym, nie ma swobody w dysponowaniu wierzytelnością publicznoprawną. Podał, że przedsiębiorca rozpoczynając działalność powinien liczyć się z kosztami prowadzenia działalności, ryzykiem braku płynności finansowej, choroby czy braku zleceń. Umorzenie należności byłoby w konsekwencji przeniesieniem ciężaru odpowiedzialności związanej z prowadzeniem działalności gospodarczej na Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a Zakład nie może ponosić negatywnych konsekwencji prowadzonej przez stronę działalności. Organ ponownie poinformował o możliwości spłaty zadłużenia w układzie ratalnym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego E.J. wniósł o uchylenie decyzji z dnia "[...]". W jego ocenie spełnił wymogi do umorzenia należności i wykazał, że nie jest w stanie ich opłacić ze względu swój na stan majątkowy i sytuację rodzinną. Nie zgodził się z oceną organu, że przedstawione przez niego okoliczności nie stanowią wystarczających przesłanek do umorzenia należności. Na tle § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 ww. rozporządzenia skarżący przedstawił dochody z lat 2008-2010 i podał, że już wcześniej żył poniżej minimum socjalnego. Cierpi na cukrzycę typu II, która jest chorobą przewlekłą i nieuleczalną, prowadzącą do szeregu powikłań i ciągłego pogarszania się stanu zdrowia. Podkreślił, że w jego przypadku nie jest to jedynie podejrzenie istnienia choroby. Choruje też na miażdżycę i niewydolność tętniczą, leki są bardzo drogie i tylko częściowo refundowane, a co kwartał ich cena wzrasta. W związku z cukrzycą musi utrzymywać ścisłą dietę, co z kolei wymaga wydatków nie mniej niż 600 zł miesięcznie. Przedstawił miesięczne zestawienie dochodów (1.592,69 zł) z wydatkami (1.406,80 zł). Podał, że z emerytury musi uzbierać kwotę na zakup aparatów słuchowych, których cena wynosi od 3 do10 tys. zł. w zależności od mocy aparatu. NFZ zwraca tylko 650 zł. Na tym tle zarzucił Zakładowi, że przy rozpatrywani sprawy zwrócił uwagę jedynie na kwotę jego dochodu - świadczenia emerytalnego i nie interesuje organu, czy wystarcza mu środków na życie. ZUS niesłusznie uznaje także, że skarżący nie udowodnił, iż przewlekła choroba pozbawia go możliwości podjęcia dodatkowej pracy. Był zatrudniony jako ochroniarz w zakładzie pracy chronionej w 2011r., jednak po zwolnieniu na skutek likwidacji zakładu nie znalazł już zatrudnienia. Wyjaśnił też, że jego samochód marki FSO Polonez został przekazany do demontażu w dniu 21.09.2013r. i załączył zaświadczenie o demontażu wraz z decyzją Prezydenta z dnia 27.09.2013r. o wyrejestrowaniu pojazdu. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zasady i tryb sądowej kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r.poz.270 ze zm.), zwana dalej w skrócie: p.p.s.a. Zgodnie z przepisami powołanej ustawy sąd administracyjny nie ma kompetencji do rozstrzygania sprawy merytorycznie tj. w sposób załatwiający sprawę administracyjną co do jej istoty, albowiem o uprawnieniach bądź obowiązkach stron postępowania, wynikających z przepisów prawa materialnego, rozstrzygają organy administracyjne. Rozstrzygając natomiast skargę na decyzję Sąd może uchylić tę decyzję gdy stwierdzi, że przy jej wydaniu doszło do naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 133 oraz art. 134 p.p.s.a. Sąd dokonuje oceny decyzji na podstawie akt sprawy, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jej wydania, nie będąc przy tym związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne ciążących na skarżącym. Możliwość umorzenia ww. należności przewidują przepisy art. 28 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a według art. 32 tej ustawy przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na fundusz pracy, fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych i składek zdrowotnych. W myśl art. 28 ust.1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, przy czym co do zasady następuje to w przypadku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 i ust. 3). Uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej nieściągalności nie dotyczy ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami na to ubezpieczenie. Stanowi o tym art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Tym zobowiązanym należności z tytułu składek mogą być " w uzasadnionych przypadkach umarzane(...)". W oparciu o wymienioną ustawową podstawę prawną szczegółowe przesłanki umorzenia należności zostały określone w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365). Brzmienie przepisów ustawy jak i aktu wykonawczego wskazuje, że decyzja Zakładu co do umorzenia ma charakter uznania administracyjnego. Powyższe nie oznacza jednak zupełnej dowolności orzekania. Organ jest zobowiązany do wszechstronnego przeanalizowania sytuacji osoby ubiegającej się o udzielenie ulgi pod kątem wystąpienia przesłanek określonych przepisami, a następnie, do mającego oparcie w okolicznościach sprawy uzasadnienia swojego stanowiska o umorzeniu bądź odmowie umorzenia należności. Podkreślić przy tym należy, że Zakład nie jest związany zakresem żądania. W ramach uznania może uwzględnić wniosek w całości lub w części, co do składek określonego rodzaju lub tylko w zakresie odsetek od należności głównych. Sądowa kontrola decyzji o charakterze uznaniowym sprowadza się do zbadania, czy organ wydał decyzję z zachowaniem przepisów postępowania. Tylko prawidłowo przeprowadzone postępowanie pozwala bowiem na wyczerpujące i pełne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności, a w konsekwencji na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego. Sąd bada zatem, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, obligującej do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego - art. 7 k.p.a oraz zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego - art. 77§ 1 k.p.a., czy dowody oceniono zgodnie z zasadą określoną w art. 80 k.p.a., czy zapewniony został stronie czynny udział w postępowaniu, a decyzje wydane w jego toku są prawidłowo uzasadnione -art. 107 § 3 k.p.a. Jak wyżej stwierdzono, szczegółowe przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na własne ubezpieczenia płatnika tych składek zostały wskazane w § 3 rozporządzenia. Według tego przepisu Zakład ocenia, czy ich opłacenie spowoduje zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, z uwzględnieniem jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej. W punktach: 1, 2, 3 ust. 1 § 3 wskazano - ale tylko przykładowo - sytuacje, które organ powinien oceniać przy rozpoznawaniu wniosku. Oznacza to, że nie wyklucza się rozważenie także innych okoliczności, nie wymienionych w tych wskazaniach. Zdaniem Sądu należy mieć na uwadze to, że przepisy rozporządzenia dotyczą w szczególności przedsiębiorców, którym, w razie niemożności opłacenia składek, nie zalicza się do okresu ubezpieczenia przerw w ich opłacaniu. Zatem, w przypadku, gdy o umorzenie składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe ubiega się osoba mająca ustalone prawo do emerytury wiadomym jest, że okres, za który składki nie były opłacone, nie został zaliczony ani do okresu uprawniającego do emerytury ani do ustalenia jej wysokości. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia reguł postępowania określonych przepisami k.p.a. należy stwierdzić, że posługiwanie się przez Zakład określonymi formularzami celem uzyskania danych dotyczących sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy oraz udzielenie pisemnej informacji o konieczności podania przez niego danych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy nie zwalnia od żądania ich uzupełnienia czy uściślenia, bądź też przedstawienia stosownych dowodów w toku postępowania. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżący podniósł, że nie posiada samochodu, gdyż został on zezłomowany na przełomie września i października 2013r. (fakt posiadania samochodu był istotnym argumentem na rzecz ściągalności składek w decyzji organu z dnia 23.10.2013r.). Tymczasem w zaskarżonej decyzji organ powołał się na dane z Centralnej Ewidencji Pojazdów (pozyskane w dniu 12.09.2013r.) nie wyjaśniając kwestii aktualności tych danych w czasie ponownego rozpoznawania wniosku. Zakład skupił się na okoliczności otrzymywania przez skarżącego od dnia 1.11.2013r. emerytury w kwocie netto 1.592,69 zł. uznając, że kwota ta, jako przekraczająca minimum socjalne w jednoosobowym gospodarstwie emeryckim, określone na kwotę 1.064,76 zł (we wrześniu 2013r.) pozwala na minimalnie godziwy poziom życia. Organ, oceniając, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z tytułu składek wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia odwołał się do okoliczności historycznej, mianowicie wskazał, że mimo posiadania orzeczenia z dnia 21.10.2011r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności skarżący był zatrudniony w okresie od 1.12.2011r. do 28.02.2013r. w pełnym wymiarze czasu pracy w zakładzie pracy chronionej. Natomiast przewlekła choroba zobowiązanego pozostaje bez wpływu na możliwość uzyskiwania dochodu, gdyż skarżący pobiera emeryturę. W ocenie Sądu za zasadne należy uznać zarzuty skargi, że w swoich rozważaniach Zakład nie odniósł się do aktualnej sytuacji zdrowotnej skarżącego. Mianowicie, nie wziął pod uwagę argumentacji, że cukrzyca jest choroba przewlekłą, (wystąpiły już powikłania w postaci tzw. stopy cukrzycowej), że skarżący musi stale przyjmować leki i stosować określoną dietę, że z kwoty emerytury musi też zaoszczędzić środki na zakup aparatów słuchowych. Potencjalnie tego typu wydatki powinny wpłynąć na ocenę, czy opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawi zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Pominięcie tych okoliczności w rozważaniach organu skutkuje uznaniem przez Sąd, że zaskarżona decyzja została podjęta bez dostatecznego ustalenia stanu faktycznego i rozważenia wszystkich dowodów i aspektów sprawy, co mogło mieć wpływ na podjęte rozstrzygnięcie. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.