I SA/Ol 94/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2018r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. B., A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr Rep. "[...]" w przedmiocie: określenia wysokości dotacji podlegających zwrotowi postanawia: odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia G. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 21 marca 2018r. uchylającego decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie określenia wysokości dotacji podlegających zwrotowi. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką A. R., zięciem G. R. oraz wnuczką K. R.. Miesięczne dochody rodziny to kwota około "[...]" zł, na którą składa się emerytura G. B. w wysokości "[...]" zł, kwota ok. "[...]" zł tytułem dochodów osiąganych przez zięcia skarżącego prowadzącego działalność gospodarczą oraz kwota ok. "[...]" zł tytułem dochodów uzyskiwanych przez córkę wnioskodawcy. Koszty miesięcznego utrzymania rodziny to łączna kwota ok. "[...]" zł. Na kwotę tę składają się następujące wydatki: "[...]" zł (PGNiG), "[...]" zł (EPWiK), "[...]" zł (Energa), ok. "[...]" zł (rata kredytu hipotecznego zaciągniętego we frankach, koniec spłaty 2027 rok), "[...]" zł (rata kredytu w "[...]", spłata w czerwcu 2018 r.), "[...]" zł (rata kredytu w banku "[...]", spłata w sierpniu 2019 r.), "[...]" zł (rata kredytu w "[...]", spłata w marcu 2021 r.), koszty wyżywienia ok. "[...]" zł, odzieży, obuwia – "[...]" zł, środków czystości – "[...]" zł, koszty związane z realizacją obowiązku szkolnego przez wnuczkę (książki, przybory szkolne, wycieczki, komitet, zajęcia dodatkowe) – "[...]" zł, wypoczynek (letni, zimowy), rozrywka – "[...]" zł, lekarstwa – "[...]" zł, tv, internet- "[...]" zł, telefon – "[...]" zł. Wnioskodawca wskazał, że z uwagi na brak uzyskiwania stałych dochodów przez córkę i zięcia, wysokość ich dochodów jest różna w poszczególnych miesiącach, powyższe wiąże się z koniecznością odłożenia zarobionych w danym miesiącu środków na przyszły okres. Skarżący podał, iż z uwagi na postępowanie egzekucyjne w sprawie konieczności zwrotu dotacji, spłaca dobrowolne raty do Urzędu Miasta "[...]" w wysokości "[...]"zł miesięcznie, zaś jego córka w kwocie "[...]" zł. Zdaniem skarżącego powyższe potwierdza brak możliwości płatniczych, aby uregulować opłatę od skargi. Skarżący wskazał ponadto, iż jest współwłaścicielem domu (¾ udziału) o wielkości "[...]" m2 i wartości zakupu w 2008r. "[...]" zł. Jego córka jest współwłaścicielką domu po zmarłej mamie (¼ udziału) o wielkości "[...]" m2 i wartości zakupu w 2008r. "[...]" zł oraz samochodu marki "[...]" o wartości "[...]" zł. Zięć wnioskodawcy posiada ¼ majątku po zmarłej mamie. Jest właścicielem samochodu marki "[...]" o wartości "[...]" zł. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r, poz. 1369 ze zm.), zwaną dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym o co wniósł w niniejszej sprawie skarżący, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Instytucję prawa pomocy należy stosować wyjątkowo, a więc w stosunku do osób ubogich, nie mających jakichkolwiek stałych źródeł dochodów, czy też posiadających je, jednak w wysokości nie wystarczającej na zaspokojenie nawet podstawowych potrzeb. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Uwzględniając powyższe należy uznać, że w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja materialna skarżącego nie wskazuje, wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, iż nie posiada on, środków pieniężnych na opłacenie kosztów niniejszego postępowania. Zdaniem rozpoznającego niniejszy wniosek, skarżący prowadząc wspólne gospodarstwo domowe z córka i zięciem i osiągając łączny miesięczny dochód w wysokości około "[...]" zł, posiada obiektywnie rozumianą zdolność do wygospodarowania środków odpowiadających kosztom sądowym w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie (wpis od skargi kasacyjnej) wynoszą 1.000 zł. Po uwzględnieniu stałych miesięcznych wydatków, podanych w formularzu wniosku PPF, w wysokości około "[...]", skarżącemu i jego rodzinie pozostaje do dyspozycji kwota około "[...]" zł, z której wnioskodawca będzie w stanie pokryć bieżące koszty postępowania sądowego. Stwierdzić należy, iż przy wysokości osiąganego przez rodzinę dochodu, skarżący będzie w stanie uiścić wpis sądowy od skargi kasacyjnej w wysokości 1.000 zł. Stanowiska w tej kwestii nie zmienia powoływana przez wnioskodawcę okoliczność dobrowolnej spłaty zwrotu dotacji w wysokości "[...]" zł miesięcznie oraz "[...]" zł przez jego córkę. Przeciwnie fakt ten świadczy o możliwościach finansowych skarżącego, które pozwalają na wygospodarowanie dodatkowo powyższej kwoty tytułem dobrowolnego spłacania otrzymanej dotacji. Podobnie podnoszona okoliczność braku uzyskiwania dochodów o stałej wysokości z racji prowadzenia przez córkę i zięcia działalności gospodarczej, nie oznacza jedynie zmniejszenia wysokości uzyskiwanych dochodów, może także oznaczać ich zwiększenie. Zdaniem rozpoznającego niniejszy wniosek uzyskiwane dochody pozwalają skarżącemu na zabezpieczenie kwoty wymaganych na chwilę obecną kosztów sądowych związanych z wniesieniem skargi kasacyjnej. Wskazać również należy, że z oświadczenia wnioskodawcy nie wynika, aby w niniejszym przypadku zachodziły szczególne okoliczności (np. ciężka, obłożna choroba, poważne kłopoty rodzinne, niedostatek, nadzwyczajne zdarzenia losowe), mogące skutkować obciążeniem ponadprzeciętnie wysokimi wydatkami. Do takich niewątpliwie nie można zaliczyć wysokich kosztów utrzymania związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów, których łączna suma wynosi "[...]" zł miesięcznie. Wskazać bowiem należy, że zobowiązania prywatnoprawne nie mają pierwszeństwa nad zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do tych ostatnich należą koszty sądowe. Koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Na marginesie zauważyć należy, że w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji skarżący byli w stanie ponieść koszty wpisu od skargi w wysokości 2.000 zł. Dodatkowo wskazać należy, iż wyrokiem z dnia 21 marca 2018r. WSA w Olsztynie zasądził od SKO na rzecz skarżących tytułem zwrotu kosztów postępowania kwotę w wysokości "[...]" zł, która to kwota umożliwiała również poczynienie oszczędności na poczet kosztów związanych z wniesieniem skargi kasacyjnej. W związku z tym, skoro nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.