I SA/Ol 94/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Strumiłło po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2018 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu G. B. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 28 czerwca 2018 r. o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi A. R., G. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]"., Nr "[...]" w przedmiocie: określenia wysokości dotacji podlegających zwrotowi postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. G. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 21 marca 2018r. uchylającego decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie określenia wysokości dotacji podlegających zwrotowi. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką A. R., zięciem G. R. oraz wnuczką. Miesięczne dochody rodziny to kwota około 17.000 zł, na którą składa się emerytura G. B. w wysokości 4.177 zł, kwota ok. 2.500-3.000 zł tytułem dochodów osiąganych przez zięcia skarżącego prowadzącego działalność gospodarczą oraz kwota ok. 10.000 zł tytułem dochodów uzyskiwanych przez córkę wnioskodawcy. Koszty miesięcznego utrzymania rodziny to łączna kwota ok. 13.000-14.000 zł. Na kwotę tę składają się następujące wydatki: 600 zł (PGNiG), 233 zł (EPWiK), 390 zł (Energa), ok. 4500 zł (rata kredytu hipotecznego zaciągniętego we frankach, koniec spłaty 2027 rok), 1300 zł (rata kredytu w Bank, spłata w czerwcu 2018 r.), 610 zł (rata kredytu w banku, spłata w sierpniu 2019 r.), 1000 zł (rata kredytu w Bank, spłata w marcu 2021 r.), koszty wyżywienia ok. 3000 zł, odzieży, obuwia - 500 zł, środków czystości - 200 zł, koszty związane z realizacją obowiązku szkolnego przez wnuczkę (książki, przybory szkolne, wycieczki, komitet, zajęcia dodatkowe) - 300 zł, wypoczynek (letni, zimowy), rozrywka - 400 zł, lekarstwa - 150 zł, tv, internet- 150 zł, telefon - 300 zł. Wnioskodawca wskazał, że z uwagi na brak uzyskiwania stałych dochodów przez córkę i zięcia, wysokość ich dochodów jest różna w poszczególnych miesiącach, powyższe wiąże się z koniecznością odłożenia zarobionych w danym miesiącu środków na przyszły okres. Skarżący podał, iż z uwagi na postępowanie egzekucyjne w sprawie konieczności zwrotu dotacji, spłaca dobrowolne raty do Urzędu Miasta Elbląga w wysokości 1000 zł miesięcznie, zaś jego córka w kwocie 6000 zł. Zdaniem skarżącego powyższe potwierdza brak możliwości płatniczych, aby uregulować opłatę od skargi. Skarżący wskazał ponadto, iż jest współwłaścicielem domu (¾ udziału) o wielkości 200 m2 i wartości zakupu w 2008r. 540.000 zł. Jego córka jest współwłaścicielką domu po zmarłej mamie (¼ udziału) o wielkości 200 m2 i wartości zakupu w 2008r. 540.000 zł oraz samochodu marki Nissan o wartości 20.000 zł. Zięć wnioskodawcy posiada ¼ majątku po zmarłej mamie. Jest właścicielem samochodu marki Ford Mondeo o wartości 7.000 zł. Postanowieniem z dnia 28 czerwca 2018r. Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie odmówił skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych. Referendarz sądowy uznał, że w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja materialna skarżącego nie wskazuje, wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, iż nie posiada on, środków pieniężnych na opłacenie kosztów niniejszego postępowania. Zdaniem referendarza sądowego, skarżący prowadząc wspólne gospodarstwo domowe z córką i zięciem i osiągając łączny miesięczny dochód w wysokości około 17.000 zł, posiada obiektywnie rozumianą zdolność do wygospodarowania środków odpowiadających kosztom sądowym w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie (wpis od skargi kasacyjnej) wynoszą 1.000 zł. Po uwzględnieniu stałych miesięcznych wydatków, podanych w formularzu wniosku PPF, w wysokości około 13.000 zł – 14.000zł, skarżącemu i jego rodzinie pozostaje do dyspozycji kwota około 3.000-4000 zł, z której wnioskodawca będzie w stanie pokryć bieżące koszty postępowania sądowego. Referendarz sądowy stwierdził, iż przy wysokości osiąganego przez rodzinę dochodu, skarżący będzie w stanie uiścić wpis sądowy od skargi kasacyjnej w wysokości 1.000 zł. Stanowiska w tej kwestii nie zmienia powoływana przez wnioskodawcę okoliczność dobrowolnej spłaty zwrotu dotacji w wysokości 1.000 zł miesięcznie oraz 6.000 zł przez jego córkę. W opinii referendarza sądowego fakt ten świadczy o możliwościach finansowych skarżącego, które pozwalają na wygospodarowanie dodatkowo powyższej kwoty tytułem dobrowolnego spłacania otrzymanej dotacji. Zdaniem referendarza sądowego uzyskiwane dochody pozwalają skarżącemu na zabezpieczenie kwoty wymaganych na chwilę obecną kosztów sądowych związanych z wniesieniem skargi kasacyjnej. W sprzeciwie od powyższego postanowienia zarzucono naruszenie przepisów postępowania tj. art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), polegające na odmowie zwolnienia od kosztów sądowych w całości podczas gdy w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Strona skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W ocenie skarżącego, postanowienie referendarza jest wadliwe w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. We wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych przedstawiono trudną sytuację materialną skarżącego. Skarżący wskazał we wniosku o zwolnienie od kosztów, iż co prawda miesięczne dochody rodziny to średnio kwota około 17.000 zł, na którą składa się jego emerytura w wysokości 4.177 zł, kwota ok. 2.500-3.000 zł tytułem osiąganych dochodów przez G. R. prowadzącego działalność gospodarczą oraz kwota ok. 10.000 zł tytułem dochodów uzyskiwanych przez skarżącą A. R., jednakże koszty miesięcznego utrzymania rodziny to łączna kwota ok. 13.000-14.000 zł oraz kwota 7.000 zł jako dobrowolna spłata zobowiązania wynikającego z wykonalnej decyzji Prezydenta z dnia 11.08.2017 r. Prawidłowa ocena dochodów i obciążeń jakie posiada skarżący i jego rodzina świadczy o tym, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania w tym kwoty opłaty sądowej. Zdaniem skarżącego dostatecznie wykazał, iż w obecnych realiach nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 p.p.s.a., od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepis art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że powszechnie zarówno w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jak i doktrynie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy, nazywana "prawem ubogich", daje Sądowi kompetencję, w uzasadnionych przypadkach, do zadecydowania o pokryciu kosztów postępowania sądowego, z budżetu Sądu, czyli w konsekwencji przez innych podatników. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź osoby, których środki są ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r., sygn. akt FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (niepublikowane), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Należy także podkreślić, że zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 (niepubl). W związku z powyższym samo już posiadanie nieruchomości przez skarżącą wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów. W ocenie Sądu, referendarz sądowy zasadnie przyjął, że sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący jest zobowiązany do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 1.000 zł. Przedstawione przez skarżącego okoliczności dotyczące jego sytuacji majątkowej świadczą bowiem, iż jest on w stanie uiścić wpis sądowy od skargi kasacyjnej bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zdaniem Sądu okoliczności przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego nie wskazują na konieczność zakwalifikowania skarżącego do osób wymagających pomocy w zakresie ponoszenia kosztów sądowych. Referendarz sądowy dokładnie i rzetelnie przeanalizował sytuację majątkową skarżącego. W ocenie Sądu, mając na uwadze wysokość dochodów, które zapewniają regulowanie zobowiązań uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że nie było podstaw faktycznych i prawnych do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie, wobec czego zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego utrzymano w mocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.