I SA/Ol 942/14

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. S. o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. S. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: określenia daty powstania długu celnego, określenia kwoty długu celnego, podatku akcyzowego, opłaty paliwowej oraz podatku od towarów i usług postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata Wnioskiem z dnia 8 stycznia 2015r. skarżący M. S. zwrócił się o ustanowienie adwokata. Wpis w wysokości 100 zł został przez stronę skarżącą uiszczony. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe żoną, trzema synami oraz teściową. Skarżący nie posiada żadnego majątku nieruchomego, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3.000 euro. Żona skarżącego jest właścicielką nieruchomości rolnej o powierzchni 1,024 ha przeliczeniowego. Rodzina utrzymuje się z dochodów teściowej tj. z jej emerytury w wysokości 900 zł miesięcznie, dochodu małżonki wnioskodawcy z gospodarstwa rolnego w wysokości 80 zł miesięcznie oraz zasiłków z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" w wysokości około 800 zł – jak wskazał skarżący nie zawsze co miesiąc jest przyznana taka kwota. Koszty utrzymania rodziny według oświadczenia wynoszą około 1.500 zł miesięcznie. Argumentując wniosek skarżący wskazał, iż nie stać go na ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Wskazał również, iż sam nie jest w stanie poradzić sobie z prowadzeniem sprawy z uwagi na jej skomplikowany charakter prawny, a także ze względu na brak wiedzy i doświadczenia. Nadmienił także, że w pisaniu odwołania i skargi korzystał z pomocy prawnika. W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie referendarza sądowego skarżący wyjaśnił w zakresie kosztów utrzymania rodziny, iż wydatki związane z zakupem butli gazowych wynoszą 156 zł na trzy miesiące, za energię elektryczną 278,40 zł za dwa miesiące, wyżywienie, ubrania, środki czystości za trzy miesiące wyniosły 3.200 zł, koszty utrzymania dwóch samochodów i ciągnika za trzy miesiące wyniosły 1.500 zł. Wnioskodawca wskazał, iż razem z żoną posiada rachunek bankowy, ale opłata za wydrukowanie wyciągów z rachunku wynosi 35 zł za jeden miesiąc. Wskazał, że na ten rachunek wpływa co miesiąc 369 zł z tytułu zasiłku rodzinnego, opłaty komornicze, prace dorywcze 2.000 zł. Skarżący wyjaśnił, iż zamieszkuje razem z żoną, teściową i synami w domu, który żona nabyła na własność po rodzicach. Wspólnie utrzymują mieszkanie. Żona skarżącego złożyła oświadczenie, iż nie otrzymuje na gospodarstwo płatności obszarowych lub innych. Przedłożono kserokopie czterech dowodów wpłat na rzecz komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w "[...]" (k. 22): z dnia 31.10.2014r. w wysokości 500 zł, z dnia 12.11.2014r. w wysokości 1.100 zł, z dnia 17.11.2014r. w wysokości 150,53 zł, z dnia 23.12.2014r. w wysokości 100 zł. Przedłożono kserokopie czterech dowodów wpłaty na rzecz operatora T-Mobile, na kwoty 216,49 zł, 42,09 zł (za listopad 2014r.), 140,04 zł (za grudzień 2014r.), 274,93 zł (za październik 2014r.), oraz kserokopie dowodu wpłaty na rzecz Cyfrowego Polsatu na kwotę 74,90 zł (za grudzień 2014r.) oraz PZU Dom na kwotę 211 zł – z dnia 02.12.2014r. (k. 23-24). Przedłożono kserokopię faktury VAT za energię elektryczną w okresie od 06.09.2014r. do 14.11.2014r. w wysokości 413,01 zł (k. 25). Przedłożono kserokopię decyzji Wójta Gminy "[...]" w przedmiocie ustalenia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości i w podatku rolnym w łącznej wysokości 270 zł na rok 2014 (k. 26). Przedłożono kserokopię asygnaty na drewno z dnia 15.10 2014r. w wysokości 332 zł (k. 27). Przedłożono kserokopie pięciu decyzji GOPS w "[...]". Kserokopię decyzji z dnia 14.10 2014r. przyznającej zasiłek rodzinny na dwoje dzieci w wysokości po 106 zł miesięcznie w okresie od 01.11.2014r do 31.10.2015r. oraz na H. S. 77 zł miesięcznie w okresie od 01.11.2014r. do 31.07.2015r., a następnie od 01.08.2015 do 31.10.2015r. w wysokości 106 zł oraz jednorazowy dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości 100 zł na każde dziecko, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w wysokości 80 zł na H. S. w okresie od 01.11.2014r do 31.10.2015r. (k. 28). Kserokopie dwóch decyzji z dnia 03.11.2014r. przyznającej B. S. (k. 29) i G. S. (k. 32) stypendium szkolne w roku 2014/2015 w formie całkowitego lub częściowego pokrycia kosztów edukacji w wysokości 85 zł miesięcznie (na każdego nich). Kserokopię decyzji z dnia 04.09. 2014r. przyznającej B., G., H. S. pomoc w formie posiłku- pełen obiad, przez pięć dni w tygodniu w okresie 04.09.2014r. do 31.12.2014r. (k. 30). Kserokopię decyzji z dnia 18.10.2013r. w przedmiocie zasiłku rodzinnego w okresie 2013/2014. (k. 31). Kserokopię aktu notarialnego z dnia 21.12.2005r. w przedmiocie zniesienia współwłasności oraz zamiany nieruchomości, na mocy którego małżonka skarżącego nabyła nieruchomość o powierzchni 1,0241 ha zabudowaną domem mieszkalnym o powierzchni 80 m2, oborą, chlewem i garażem (k. 33-35). Przedłożono również oryginał zaświadczenia z dnia 23.10.2015r. wydanego przez Placówkę Terenową KRUS w "[...]" o podleganiu przez skarżącego ubezpieczeniu społecznemu rolników w odpowiednich okresach w latach 2005-2014 oraz aktualnie, wskazano iż wysokość składki za kwartał wynosi 504 zł. Analogiczne zaświadczenie przedłożono odnośnie małżonki skarżącego, z tym że w okresie 20.05.2014r. do 08.07.2015r. jest ona obowiązana do opłacania kwoty 168 zł tytułem ubezpieczenia, ponieważ pozostała kwota 336 zł została sfinansowana przez budżet państwa. Ponadto przedłożono oryginał decyzji GOPS w "[...]" z dnia 05.12.2014r. przyznającej małżonce wnioskodawcy zasiłek okresowy z powodu bezrobocia w kwocie 827,14 zł miesięcznie od dnia 01.11.2014r. do 31.12.2014r. Przedłożono również oryginały dwóch dowodów wpłat na rzecz Orange Polska S.A. w kwocie 59,90 zł za miesiąc listopad i grudzień 2014r. Przedłożono również wyciąg z rachunku bankowego W. B. – teściowej. Przedłożono również oryginały dowodów wpłat za wodę w wysokości 100 zł z dnia 20.11.2014r., za wywóz śmieci wysokości po 42 zł za październik, listopad i grudzień 2014r oraz za podatek od nieruchomości i rolny. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2012 r., poz. 270) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika (adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 2 i 3 p.p.s.a.). Ustanowienie adwokata o co wnosi w niniejszej sprawie skarżący, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje w przypadku, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Z powyższej regulacji wynika, iż chcąc ubiegać się o pomoc w zakresie częściowym, strona musi wykazać, że nie posiada wystarczających środków na obronę swoich interesów przed sądem. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia dla wnioskodawcy pełnomocnika z urzędu. Stwierdzić należy iż, wykazane przez M. S. okoliczności nie wskazują, że nie jest on w stanie ponieść kosztów ustanowienia adwokata bez ryzyka wystąpienia uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. Oceniając sytuację finansową wnioskodawcy przyznać należy, iż skarżący znajduje się w sytuacji trudniejszej aniżeli większość obywateli z racji braku pracy i uzyskiwania stałych dochodów, a także posiadania trojga dzieci na utrzymaniu. Okoliczności tych nie kwestionuje referendarz sądowy, jednakże zwrócić należy uwagę, że sytuacja materialna skarżącego, choć trudniejsza, nie wskazuje jednak, aby konieczna była w stosunku do niego pomoc państwa w zakresie ponoszenia za niego kosztów zastępstwa prawnego. Należy podkreślić, że dokonywana ocena sytuacji finansowej strony obejmuje ustalenie, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie jak też przy pomocy osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe oraz innych osób (tj. członków najbliższej rodziny zobowiązanych do alimentacji). Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a także osób bliskich pozwala rozstrzygnąć o przyznaniu prawa pomocy z budżetu państwa. Dlatego też ocena możliwości finansowych wnioskodawcy oceniana jest z uwzględnieniem sytuacji finansowo-majątkowej skarżącego, jego małżonki oraz teściowej, które to osoby prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. W tym świetle istotnym jest, iż żona wnioskodawcy posiada majątek nieruchomy w postaci nieruchomości rolnej zabudowanej budynkami gospodarczymi oraz domu o powierzchni 80 m2. Nie wykazano przy tym, aby nieruchomości obciążone były prawami osób trzecich. Ponadto małżonkowie posiadają także majątek ruchomy w postaci dwóch samochodów i ciągnika. Posiadany przez żonę majątek nieruchomy oraz ruchomy posiadany przez małżonków nie pozwala zaliczyć wnioskodawcy do kategorii osób żyjących w ubóstwie. Pod pojęciem stanu majątkowego należy bowiem rozumieć nie tylko zasób gotówki, znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Z tego też względu posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów, zawsze rzutuje na ocenę prawa do przyznania prawa pomocy, w tym przypadku do ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W judykaturze powszechnie przyjęty jest pogląd, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na pokrycie kosztów związanych z postępowaniem. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki. W przedmiotowej sprawie odmawiając przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie oparto się przede wszystkim na szczegółowej analizie wydatków oraz dochodów rodziny, która doprowadziła do wniosku, że skarżący nie jest osobą, która nie może pokryć pełnych kosztów postępowania. Odnosząc się do ponoszonych wydatków wskazać należy, iż są one znacznie wyższe niż określił je początkowo skarżący tj. na kwotę 1.500 zł miesięcznie. Na podstawie złożonych oświadczeń oraz przedłożonych dokumentów potwierdzających ponoszone koszty utrzymania, ustalono, iż stałe wydatki w skali miesięcznej kształtują się następująco: gaz 52 zł (156 zł / 3ms.), prąd około 200 zł (413zł / 2 ms), wyżywienie, środki czystości, odzież około 1.100 zł (3.200zł / 3ms), utrzymanie samochodów i ciągnika 500 zł (1.500zł / 3ms), średnia miesięczna opłata z tytułu usług komórkowych T-Mobile około 224 zł (wszystkie opłaty z tego tytułu za okres październik – grudzień 2014r./ 3 ms.), Cyfrowy Polsat 75 zł, podatek od nieruchomości 22,50 zł (270zł / 12 ms), składki KRUS skarżącego 168 zł (504 zł / 3 ms), składki KRUS jego małżonki 56 zł (168zł / 3 ms), Orange Polska S.A. 60 zł, woda 100 zł, wywóz odpadów 42 zł. Stałe miesięczne wydatki rodziny kształtują się zatem na poziomie około 2.598 zł. W wydatkach tych nie uwzględniono kosztów zakupu drewna w wysokości 332 zł z uwagi na brak informacji jaka jest częstotliwość ich ponoszenia. Nie jest również wiadome jak długo skarżący obowiązany będzie ponosić koszty związane z egzekwowaniem należności przez komornika sądowego. W okresie październik – grudzień skarżący poniósł z tego tytułu łącznie wydatki w wysokości 1.850 zł, co daje średnio miesięczną kwotę 616 zł. Odnosząc się natomiast do dochodów uzyskiwanych przez rodzinę stwierdzić należy, że dysponuje ona miesięcznie kwotą 3.539 zł. Na powyższe dochody składają się emerytura teściowej w wysokości 920 zł, dochód z gospodarstwa rolnego 80 zł zasiłki stałe (rodzinny, z tytułu wielodzietności, z tytułu stypendium) 539 zł, dochody z tytułu prac dorywczych 2.000 zł. Przyjąć zatem należy, że dochody którymi dysponuje rodzina skarżącego w zupełności wystarczają na wykazane koszty utrzymania, a pozostająca nadwyżka około 1.000 zł pozwala na pokrycie kosztów związanych z ustanowieniem adwokata we własnym zakresie. Jeżeli nawet przyjąć by, iż dodatkowo obciążają skarżącego stałe wydatki w wysokości, jak wcześniej wspomniano, 616 zł (opłaty komornicze) oraz 332 zł (zakup drewna) tj. łącznie 948 zł miesięcznie to jednak, należy mieć na uwadze, iż żona wnioskodawcy uzyskała pod koniec ubiegłego roku dodatkowe świadczenie pieniężne. W listopadzie i grudniu 2014r. w ramach zasiłku okresowego z powodu bezrobocia przyznano małżonce wnioskodawcy kwotę po 827 zł za każdy miesiąc. W okresie tym rodzina skarżącego dysponowała zatem dodatkowo kwotą 1.654 zł, która umożliwiała poczynienie oszczędności na pokrycie ewentualnych kosztów ustanowienia pełnomocnika, jeżeli w ocenie skarżącego zachodzi konieczność jego ustanowienia. Biorąc pod uwagę wszystkie wyżej wskazane argumenty uznano, iż sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskującego nie jest na tyle trudna, by uzasadniać pomoc państwa w zakresie ustanowienia dla niego pełnomocnika z urzędu. Na powyższą ocenę wpływa bowiem stabilna sytuacja bytowa skarżącego i jego rodziny w zakresie mieszkania, posiadania nieruchomości, ruchomości oraz przedstawiona analiza dochodów i wydatków. Oceny tej nie zmienia również fakt, iż część z otrzymywanych środków pieniężnych uzyskiwana jest w ramach środków z pomocy społecznej. Przyjęcie że wystarczającym dowodem sytuacji materialnej jest fakt korzystania z pomocy społecznej przez stronę wnioskującą o prawo pomocy spowodowałoby przeniesienie oceny przesłanek do udzielenia stronie prawa pomocy z sądu rozpoznającego sprawę na inny organ – co w sposób oczywisty naruszałoby przepisy art. 243 - 263 ustawy p.p.s.a. (por. np. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 18 sierpnia 2005 r. II SA/Bk 132/05, publ. CBOiS). Na marginesie zauważyć należy, iż na obecnym etapie sprawy nie jest konieczne reprezentowanie skarżącego przez profesjonalnego pełnomocnika, albowiem w postępowaniu przed sądem I instancji nie jest wymagane posiadanie szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (przymus adwokacko-radcowski). Złożona przez stronę skarga ma dla sądu wyłącznie charakter niewiążącej informacji na temat wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu. Sąd I instancji, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone. Oznacza to, że sąd ma nie tylko prawo ale przede wszystkim obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Co ważne przepis art. 6 p.p.s.a. zobowiązuje sąd do udzielania stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz do pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, zapewniając tym samym ochronę takiej strony. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.