I SA/Ol 98/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Krzykowski Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Górska (sprawozdawca) sędzia WSA Andrzej Brzuzy Protokolant starszy referent Elżbieta Parda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 lutego 2024 r., nr 3/2024 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie składek oddala skargę Skarga J.B. (dalej: "wnioskodawca", "strona", "skarżący") dotyczy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "organ", "ZUS") o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z 3 stycznia 2024 r. (data wpływu do organu) strona zwróciła się do ZUS o umorzenie ww. składek podnosząc, że nie miała wpływu na powstanie zadłużenia w tym przedmiocie, gdyż od 1 stycznia 2016 r. nie prowadziła działalności gospodarczej z uwagi na osadzenie w areszcie śledczym. Wnioskodawca wyjaśnił, że w tym czasie bez jego wiedzy działalność była kontynuowana przez jego konkubinę, która pomimo zatrudnienia pracowników nie uregulowała za nich należnych składek. Podał, że podjął działania zmierzające do wyrejestrowania działalności gospodarczej, a cel ten został osiągnięty dopiero po kilku miesiącach i interwencji Ministerstwa Finansów. Podkreślił, że stan zdrowia nie pozwala mu na zarobkowanie i jakąkolwiek spłatę zadłużenia. Dodał, że decyzją z 26 kwietnia 2023 r. nr 833/2023 ZUS umorzył mu niektóre należności z tytułu składek w łącznej kwocie 123.678,59 zł, a jego sytuacja od wydania tej decyzji nie uległa zmianie, a wręcz pogorszyła się. W zaskarżonej decyzji organ, powołując m.in. art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775; dalej: "Kpa") oraz art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. 2023 poz. 1230; dalej: "u.s.u.s.") odmówił wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia składek objętych wnioskiem strony. Ocenił bowiem, że skoro w art. 30 u.s.u.s. wyłączono zastosowanie art. 28 tej ustawy do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, to w stosunku do wskazanych we wniosku należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w sprawie ich umorzenia. Wywiódł, że oczywisty brak podstaw do prowadzenia postępowania stanowi inną uzasadnioną przyczynę z powodu której postępowanie nie może być wszczęte, a taka przesłanka w świetle art. 61a § 1 Kpa stanowi podstawę do wydania decyzji o odmowie wszczęcia postępowania. Odnosząc się natomiast do wyjaśnień strony zawartych we wniosku organ wskazał, że wnioskodawca, będąc osobą osadzoną w areszcie śledczym, prowadził działalność gospodarczą umocowując do podejmowania czynności pełnomocnika M.W. (pełnomocnictwo z 11 marca 2015 r. Repetytorium A nr [...]). Podał, że zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej nastąpiło z dniem 1 września 2017 r. Z uwagi na powyższe na koncie płatnika składek figurują zaległe składki za osoby zgłoszone do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. W skardze skierowanej do tutejszego Sądu skarżący wniósł o uchylenie decyzji ZUS, zarzucając rażące naruszenie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i art. 11 Kpa poprzez stwierdzenie braku podstaw do umorzenia pozostałych należności z tytułu składek z powodu ich całkowitej nieściągalności. W uzasadnieniu skargi skarżący podtrzymał stanowisko odnośnie do braku jego wiedzy o kontynuowaniu prowadzenia działalności gospodarczej przez konkubinę i bezprawnym działaniu organów, które doprowadziło do sytuacji, w której działalność gospodarcza została zamknięta dopiero 1 września 2017 r. Wskazał także na brak możliwości zatrudnienia z uwagi na zły stan zdrowia. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Ustanowiony w ramach prawa pomocy pełnomocnik w piśmie procesowym z 17 czerwca 2024 r. podtrzymał żądania skargi i podniósł, że organ błędnie uznał, jakoby wniosek skarżącego o umorzenie składek nie dotyczył wszelkich zobowiązań skarżącego wobec ZUS w tym także odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Prawną podstawą umorzenia należności z tytułu składek jest art. 28 ust. 1 ustawy u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, na warunkach określonych w kolejnych jednostkach redakcyjnych tego artykułu. Z kolei w art. 30 ustawy u.s.u.s. wprowadzono ograniczenie w stosowaniu instytucji umarzania należności z tytułu składek, przyjęto w nim bowiem, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się przepisu art. 28, z wyłączeniem ust. 3 pkt 4c (niedotyczącym rozpoznawanej sprawy). Umorzenie należności z tytułu składek ma charakter ulgi stosowanej na wniosek uprawnionego podmiotu. Zaś wniosek ten wyznacza organowi granice, w których prowadzone jest postępowanie. Z akt administracyjnych (K-1- 3) wynika, że wniosek dotyczył tylko i wyłącznie umorzenia części lub całości składek za osoby zgłoszone do ubezpieczenia w części finansowanej przez ubezpieczonych, w konkretnych okresach wskazanych we wniosku. Bezzasadnie zatem argumentuje ustanowiony w sprawie pełnomocnik, że organ błędnie odkodował treść wniosku. Rzeczywiście, art. 28 ust. 4 u.s.u.s. przewiduje, że umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty, niemniej jednak bez wniosku strony niemożliwe jest procedowanie w tym zakresie. Dlatego zarzut zaniechania rzetelnego ustalenia stanu faktycznego nie jest zasadny. Stan ten został bowiem ustalony w granicach wyznaczonych wnioskiem skarżącego oraz przepisem prawa materialnego. Zgodnie z art. 61 § 1 Kpa postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Z art. 61a § 1 Kpa wynika, że jeżeli żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W rozpoznawanej sprawie wystąpiły przesłanki do zastosowania tego przepisu, gdyż nie było prawnej podstawy do żądanego umorzenia składek za osoby zgłoszone do ubezpieczenia w części finansowanej przez ubezpieczonych, w konkretnych okresach wskazanych we wniosku – co oznacza brak możliwości wszczęcia postępowania w żądanym zakresie. Wystąpiła więc inna uzasadniona przyczyna, o której mowa w art. 61a § 1 Kpa, dla której postępowanie nie mogło zostać wszczęte. W tak wyznaczonych ramach prawnych, wykluczających możliwość rozpoznania wniosku z uwagi na brak podstawy do jego procedowania bez znaczenia pozostają argumenty skargi dotyczące sytuacji życiowej skarżącego i okoliczności, w których doszło do zadłużenia z tytułu nieopłaconych w terminie składek. Wobec powyższego skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935).