I SAB/Ol 2/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. Ż. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. Ż. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie: rozpatrzenia zażalenia postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 18 kwietnia 2011 r. skarżący I. Ż. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi określonego na kwotę 100 zł. W uzasadnieniu wniosku I. Ż. podał, iż jest emerytem i posiada na wychowaniu niepełnosprawnego syna, cierpiącego na porażenie mózgowe, który wymaga ciągłego leczenia i rehabilitacji. Wydatki z tym związane wynoszą około 400 zł miesięcznie. Ponadto sam skarżący posiada orzeczenie o niepełnosprawności z powodu nadciśnienia oraz choroby kręgosłupa i na zakup swoich lekarstw wydaje około 100 zł miesięcznie. Koszty utrzymania mieszkania wynoszą natomiast około 800 zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z nim syn, zaś majątek stanowi mieszkanie "współwłasnościowe" o pow. ok. 57m2. Jego miesięczny dochód brutto z tytułu emerytury wynosi 1162,87 zł, a syn otrzymuje rentę socjalną w wysokości 526,88 zł miesięcznie. Skarżący wskazał również na zaciągniętą pożyczkę w rodzinie w wysokości 15.000 zł, podkreślając, iż w tej sytuacji poniesienie kosztów sądowych równoważne byłoby z pozbawieniem rodziny środków do życia, a ponadto wymagałoby zaciągnięcia dodatkowej pożyczki, której spłacenie byłoby bardzo trudne. Wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia w terminie 7 dni: wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez niego i jego syna z okresu ostatnich trzech miesięcy, kopii dowodów odbioru emerytury i renty socjalnej za marzec 2011 r. (w razie, gdy nie zostały przelane na rachunek bankowy), kopii umowy pożyczki, kopii dowodów opłacenia należności mieszkaniowych za marzec 2011 r. (o ile nie zostały uregulowane za pośrednictwem rachunku bankowego), kopii dowodów poniesienia wydatków na lekarstwa, leczenie i rehabilitację z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz oświadczenia wyszczególniającego pozostałe wydatki wraz z ich przybliżoną miesięczną wysokością, wyjaśniającego, czy prócz emerytury i renty socjalnej występują inne źródła utrzymania, oświadczenia czy skarżący pozostaje w związku małżeńskim, w przypadku odpowiedzi twierdzącej oświadczenia o wysokości miesięcznych dochodów współmałżonki ze wskazaniem źródeł, z których jest uzyskiwany; a także gdzie małżonka zamieszkuje i czy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, oświadczenia o posiadanym majątku w okresie od 01.01.2007 do dnia złożenia wniosku oraz o majątku małżonki w przypadku pozostawania w związku małżeńskim. W wykonaniu wezwania skarżący oświadczył, iż przedkłada wyciągi z wszystkich posiadanych kont bankowych, jego syn nie posiada konta bankowego z powodu całkowitego ubezwłasnowolnienia, jego renta wpływa na konto jego matki. Skarżący nie posiada umowy pożyczki, ponieważ zawarto ją ustnie. Oświadczył, iż nie dostarczy żadnych dokumentów potwierdzających wysokość wydatków na leki, leczenie i rehabilitację syna oraz własną ponieważ ich nie posiada i nigdy nie posiadał. Dodał też, iż żadne prawo nie nakazuje mu zbierania takich dokumentów, a on sam nie jest "jasnowidzem" i nie wiedział, iż będzie wzywany do dostarczenia takich dokumentów. Wydatki te są różne w różnych miesiącach i wahają się pomiędzy 500 a 800 zł. Podniósł, iż po opłaceniu zakupu leków, leczenia i rehabilitacji, kosztów utrzymania mieszkania i spraw z tym związanych pozostałą kwotę przeznacza na zakup żywności i odzieży. Wydatki na żywność wahają się od 300 do 600 zł, na odzież od 100 do 150 zł. Skarżący podał, iż w ostatnich miesiącach bardzo dużo wydatkował na remont zakupionego mieszkania– około 20.000 zł. Wyjaśnił, iż małżonka uzyskuje jedynie zasiłek z pomocy społecznej nie osiąga innych dochodów. Skarżący otrzymuje czasami zapomogi z Wojskowego Biura Emerytalnego. Pieniądze te stara się gromadzić na spłatę zaciągniętej pożyczki. Skarżący oraz jego małżonka posiadali mieszkanie o powierzchni 48m2, które sprzedali na początku tego roku za kwotę 150.000 zł, za uzyskane środki, tj, za kwotę 140.000 zł zakupili większe mieszkanie (57 m2) na parterze, celem poprawy warunków mieszkaniowych dla niepełnosprawnego syna. Innego majątku nie posiadają i nie posiadali. Skarżący wyjaśnił również, iż pozostaje w związku małżeńskim, zauważył, iż tę okoliczność podał już w formularzu wniosku. Z przedłożonych przez skarżącego dokumentów źródłowych wynika, iż posiada on rachunki bankowe w Polbanku, mBanku oraz BGŻ. Rozpoznając niniejszy wniosek na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U nr 153, poz. 1270 ze zm. ) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Należy podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania i w związku z tym, nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, a zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Należy również wskazać, iż to całkowicie na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstw od tej generalnej reguły. Zatem to w interesie strony leży dołożenie należytej staranności przy składaniu wyjaśnień co do własnej sytuacji materialnej tak, aby składane oświadczenia nie budziły wątpliwości. To strona ma przekonać Sąd, iż znajduje się w sytuacji, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Tym samym skarżący składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinien go skrupulatnie wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez niego oświadczenia i dokonanie oceny jego rzeczywistej sytuacji materialnej. Analizując przedłożone przez skarżącego dokumenty i informacje o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie można uznać, aby skarżący przekonał rozpoznającego wniosek o niemożliwości uiszczenia kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i swojej rodziny. Skarżący podał, że jego jedynym źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości 1.162,87 zł brutto miesięcznie. Ponadto syn otrzymuje rentę socjalną w kwocie 526,88 zł miesięcznie. Z kolei koszty utrzymania mieszkania wynoszą około 800 zł miesięcznie, a na leczenie i rehabilitację syna skarżący wydaje 400 zł miesięcznie. Ponadto podał, iż na swoje lekarstwa wydaje około 100 zł miesięcznie. Jednocześnie zaznaczył, iż ma zaciągniętą w rodzinie pożyczkę w wysokości 15 000 złotych. Jednakże skarżący nie przedstawił żadnych dowodów poniesionych wydatków na swoje lekarstwa oraz leczenie i rehabilitację niepełnosprawnego syna. Dodał nadto, iż żadne prawo nie nakazuje mu zbierania takich dokumentów, a on sam nie jest "jasnowidzem" i nie wiedział, iż będzie wzywany do dostarczenia takich dokumentów. Z twierdzeniem powyższym nie sposób się zgodzić, albowiem instytucja przyznania prawa pomocy jest skarżącemu znana z wcześniej rozpoznawanych spraw (co najmniej od roku), skarżący był już wzywany do przedłożenia dokumentów uwiarygodniających złożone wnioski o przyznanie prawa pomocy, dlatego też wbrew jego opinii mógł się spodziewać konieczności potwierdzenia swoich oświadczeń. Skoro zatem wydatki na rehabilitację ponoszone są regularnie, skarżący mógł zgromadzić odpowiednie dokumenty potwierdzające ich ponoszenie, chociażby za okres jednego miesiąca. Dodatkowo należy wskazać na rozbieżności w zakresie wydatkowanych na ten cel środków, jak wynika z formularza wniosku wydatki na rehabilitację syna wynoszą 400 zł miesięcznie, natomiast w odpowiedzi na wezwanie skarżący określił koszty rehabilitacji oraz koszty lekarstw na kwotę od 500 do 800 zł. Powyższe wydatki, w związku z rozbieżnościami co do ich wysokości jak również brakiem potwierdzenia ich ponoszenia, nie zostały uwiarygodnione. Skarżący nie przedłożył również kopii zawartej umowy pożyczki, twierdząc, iż została ona zawarta ustnie. Na podstawie przedłożonych wyciągów z rachunków bankowych ustalono natomiast, iż na konto skarżącego wpłynęły środki pieniężne tytułem udzielonej pożyczki jednakże w innej kwocie niż wykazywał skarżący (10.000 zł). Wskazać również należy, iż w złożonym formularzu PPF skarżący wyraźnie oświadczył, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z nim tylko syn. Natomiast w odpowiedzi na wezwanie oświadczył, iż pozostaje w związku małżeńskim. Analiza przedstawionych przez skarżącego wyciągów z rachunków bankowych prowadzi do wniosku, iż żona skarżącego – I. Ż. pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący sam podał, iż to na jej konto wpływa renta syna. Wyjaśnił również, iż wraz z małżonką posiadali mieszkanie w G., które następnie sprzedali w celu zakupienia większego. Wspólnie również zaciągnęli pożyczkę u rodziny. Okoliczności te świadczą jednoznacznie o prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego z żoną. Zatem oświadczenie o prowadzeniu gospodarstwa domowego jedynie wspólnie z synem nie polegało na prawdzie. Na konto żony skarżącego dokonywane są wpłaty z tytułu zasiłku rodzinnego ( w kwocie 673 zł), a także wpłaty dokonywane przez samą I. Ż.. Zatem także dane wskazywane we wniosku odnośnie dochodów rodziny skarżącego (emerytura i renta socjalna syna) nie były zgodne ze stanem faktycznym. Z analizy przedstawionych rachunków bankowych wynika również wpłata na konto skarżącego kwoty 150.000 zł tytułem sprzedaży mieszkania oraz wydatkowanie kwoty 140.000 zł na zakup mieszkania. Ustalono również, iż w dniu 21.04.2011r na konto skarżącego wpłynęła kwota 5.000 zł tytułem "rata za działkę rekreacyjną". Skarżący nie wykazał wcześniej uzyskania dodatkowego dochodu z tego tytuł, jak również posiadania innych nieruchomości. Niewyjaśnione pozostało przy tym czy rata ta dotyczy sprzedaży działki czy też jej dzierżawy. Powyższa okoliczność nie jest bez znaczenia dla oceny rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego. Dodatkowo wskazać należy, iż na konto dokonane zostały dwie wpłaty własne przez żonę skarżącego w kwocie 200 zł oraz 400 zł. Zestawienie oświadczeń wnioskodawcy z treścią wyciągów z rachunków bankowych ujawnia zatem szereg rozbieżności dotyczących wpływów jak i wydatków tegoż gospodarstwa. W tej sytuacji należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał jaka jest jego rzeczywista sytuacja finansowa, czym uniemożliwił ocenę, czy faktycznie nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku koniecznego dla jego utrzymania. Nie dysponując pełną wiedzą na temat sytuacji majątkowej wnioskodawcy i jego rodziny nie można bowiem wykluczyć, że może on zdobyć środki pieniężne, które mógłby przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Nie ma zatem możliwości przyznania prawa pomocy. Można również nadmienić, iż skarżący powinien był niewątpliwie przewidzieć potrzebę udokumentowania obciążeń powoływanych we wniosku. Uznając zatem, iż w rozpatrywanej sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.