I SO/Ol 10/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie - Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. G. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Wnioskiem z dnia 27.11.2008r. złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF), skarżący A. G. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz studiującym synem. Otrzymuje miesięcznie dochody z tytułu umowy o pracę w wysokości 3.000,00 zł brutto, nadto żona wnioskodawcy otrzymuje dochody z tytułu świadczenia przedemerytalnego w wysokości 757,79 zł brutto miesięcznie. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi mieszkanie o powierzchni 47,4 m2. Dodatkowo oświadczył, że opłaca alimenty na syna w kwocie 1.200,00 zł netto. W uzasadnieniu wniosku stwierdził, że jest w trudnej sytuacji finansowej. Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, dlatego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U nr 153, poz. 1270 ze zm. ) zwana dalej w skrócie p.p.s.a., został wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów tj: odpisów zeznań podatkowych za lata 2005-2007, wyciągów i wykazów z rachunków i lokat bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym osób, odpisów dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, spłatą ewentualnych kredytów, pożyczek itp., oświadczenia na jakiej podstawie prawnej (faktycznej) skarżący wypłaca alimenty synowi, przedłożenie odpisu dokumentu potwierdzającego fakt opłacania alimentów, oświadczenia o posiadanych nieruchomościach w okresie od 01.01.2007r. do 27.11.2008r., innych odpisów dokumentów czy też oświadczeń mogących potwierdzić "trudną sytuację finansową" zdaniem skarżącego, przedłożenie odpisu decyzji Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" wraz z pisemnym oświadczeniem o terminie doręczenia ww. decyzji stronie. W odpowiedzi na wezwanie skarżący w piśmie z dnia 19 grudnia 2008r. wyjaśnił, że czeka na wyciągi z rachunków bankowych, w związku z powyższym prosi o zmianę terminu ich dostarczenia i złoży je w możliwie najwcześniejszym terminie, natomiast dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych kosztów nie udało się skompletować w związku z powyższym wniósł o zmianę terminu ich dostarczenia. Nadto wyjaśnił, że alimenty synowi wypłaca na podstawie Ugody Sądowej, przy czym nie udało mu się odnaleźć tego dokumentu i wniósł o zmianę terminu jego dostarczenia. Oświadczył, iż od 01.01.2007r. do 27.11.2008r. nie posiadał żadnych ruchomości i nieruchomości. Również nie odnalazł żadnych dokumentów mogących potwierdzić "trudną sytuację finansową" i wniósł o zmianę terminu do ich dostarczenia. Przedłożył odpisy zeznań podatkowych za lata 2005-2007 i kserokopię decyzji Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]". Wyjaśnił, że od 03.12.2008r. jego żona W. G. przebywa w Szpitalu po rozległym wylewie krwi do mózgu i przebytej operacji. Sprawami finansowymi w prowadzonym gospodarstwie domowym zajmowała się żona wnioskodawcy dlatego też obecnie trudno mu odnaleźć żądane dokumenty. W związku z powyższym wniósł o zmianę terminu do dostarczenia wszystkich żądanych dokumentów. Zarządzeniem z dnia 30.12.2008r. referendarz sądowy przedłużył termin do złożenia dodatkowych dokumentów do dnia 16.01.2009r. Powyższe zarządzenie doręczono wnioskodawcy w dniu 02.01.2009r. Do dnia 29.01.2009r. wnioskodawca nie przedłożył żądanych dokumentów. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zasadą jest, że każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądami administracyjnymi musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania sądowego. Zgodnie jednak z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. osobie fizycznej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym bądź częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania czy też nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Celem zaś instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Z tego też względu do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia w celu jego weryfikacji oraz wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) oraz słusznego interesu strony. Zasadność wniosku rozpatruje się w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). Oceniając sytuację finansową na podstawie złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Złożone oświadczenie nie wskazuje bowiem w sposób jednoznaczny, pozbawiony wątpliwości, iż nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających poniesienie kosztów sądowych. Strona w złożonym oświadczeniu wskazała wyłącznie na wysokość osiąganego dochodu miesięcznego w łącznej kwocie 3.757,79 zł brutto oraz fakt wypłacania alimentów synowi w kwocie 1.200,00 zł netto. Nadto w uzasadnieniu wniosku w sposób bardzo lakoniczny stwierdziła, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Składając dodatkowe materiały dotyczące sytuacji finansowej skarżący przedłożył wyłącznie odpisy zeznań podatkowych za lata 2005-2007, z których wynika, że w latach 2006 i 2007 uzyskał przychód w wysokości 32.800,00 zł ( za rok 2006) i 34.200,00 zł (za rok 2007). W tak ustalonym stanie faktycznym należy stwierdzić, że skarżący pomimo wezwania do przedłożenia dodatkowych materiałów nie przedstawił istotnych w ocenie orzekającego materiałów dowodowych mogących zobrazować jego aktualną sytuację finansową. Z przestawionej sytuacji finansowej wnioskodawcy wynika jedynie wysokość uzyskiwanego dochodu miesięcznie, brak natomiast danych o wysokości ponoszonych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem gospodarstwa domowego. Stwierdzić przy tym należy, że dopiero możliwość porównania wysokości osiąganych dochodów z wysokością ponoszonych stałych kosztów utrzymania wskazuje czy skarżący posiada wolne środki pieniężne na opłacenie należnych kosztów sądowych, a tym samym czy spełniona jest przesłanka określona w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. uprawniająca do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Nie uwiarygodnił też faktu braku środków pieniężnych poprzez przedstawienie wyciągów i wykazów z posiadanych lokat i rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy. Zauważyć przy tym należy, że skarżący został wezwany do przedłożenia wykazów i wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres ostatnich sześciu miesięcy bez względu na okoliczność czy posiada na nich środki czy też nie. Na podstawie bowiem historii rachunków referendarz sądowy mógłby ocenić sposób gospodarowania posiadanymi ewentualnie środkami finansowymi i tym samym przyczynę braku aktualne niezbędnych środków finansowych na opłacenie kosztów sądowych. Nadto skarżący pomimo wezwania nie przedłożył odpisów dokumentów, które jego zdaniem mogłyby potwierdzić złą sytuację finansową jego i jego rodziny. Poprzestając na tak lakonicznym określeniu swojej sytuacji materialnej i życiowej spowodował, że brak było możliwości obiektywnego ocenienia jego aktualnej sytuacji materialnej i ewentualnie stwierdzenia czy spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powyższe dane w ocenie orzekającego były istotne dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego. Bez dokładnego bowiem ustalenia stanu majątkowego, dochodów i ponoszonych wydatków nie jest możliwe stwierdzenie, że skarżący nie jest w stanie ponieść należnych kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe należało stwierdzić, że nie udzielenie przez skarżącego informacji spowodowało, iż niewyjaśnione pozostały podstawowe okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej, a tym samym brak było podstaw do uznania, iż skarżący spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd czy też referendarz sądowy z urzędu nie może bowiem prowadzić dochodzenia zmierzającego do ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej strony. Na marginesie powyższych rozważań wskazać należy, że w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji ( nie przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych) wykluczona jest możliwość merytorycznego rozpoznania , a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania ( por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005r., sygn. akt I OZ 842/05). Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że przyznanie prawa pomocy stanowi instytucję wyjątkową. Z tego też powodu, nie można z niej czynić powszechnie stosowanego środka pomocy. Z uwagi na wyjątkowy charakter tej instytucji przyznanie prawa pomocy powinno być zatem stosowane tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie wtedy gdy wnioskodawca nie posiada żadnych możliwości sfinansowania kosztów związanych z dochodzeniem swoich praw przed Sądem. Ciężar udowodnienia, iż spełnia się przesłanki do uzyskania takiego zwolnienia ciąży na wnioskodawcy. W związku z tym na zasadzie art. 246 §1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. i art. 258§2 pkt 7 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.