I SO/Ol 33/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ryszard Maliszewski (spr.) Sędziowie asesor WSA Renata Kantecka sędzia WSA Tadeusz Piskozub po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2006 roku, na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku A S.A. o wyłączenie Sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, od rozpoznania sprawy sygn. akt "[...]" ze skargi A. S.A. o wznowienie postępowania sądowego w sprawie sygn. akt "[...]" ze skargi na decyzję Izby Skarbowej z dnia "[...]" r. , Nr "[...]" w przedmiocie podatku od towarów i usług, postanawia: I) wyłączyć od udziału w sprawie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku: Włodzimierza Kędzierskiego, Józefa Orzeł, Jerzego Bujko, Grażynę Gryglaszewską i Urszulę Barbarę Rymarską, II) oddalić wniosek skarżącego o wyłączenie Sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku: - Ireneusza Henryka Darmochwała, - Stanisława Prutis, - Janusza Lewkowicza, - Anny Sobolewskiej-Nazarczyk, - Danuty Tryniszewskiej-Bytys, - Elżbiety Trykoszko, - Mieczysława Markowskiego. W skardze o wznowienie postępowań w sprawach ze skarg A SA z siedzibą w K. na decyzje Izby Skarbowej w B., zakończonych wyrokami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 11 lutego 2004r., sygn. akt "[...]" i z dnia 24 kwietnia 2002r., sygn. akt "[...]" skarżąca reprezentowana przez E. M., zamieściła także wniosek o wyłączenie Sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, którzy w jakikolwiek sposób uczestniczyli w wydaniu jakichkolwiek orzeczeń, a w tym brali udział w wydawaniu również postanowień, w których stroną była Spółka A S.A. lub Członkowie jej Zarządu. Pismem z dnia 13 lipca 2004 roku, na skutek wezwania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku o wskazanie imiennie sędziów, których wyłączenia strona się domaga, pełnomocnik A S.A. wniosła o wyłączenie z orzekania następujących Sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku : Włodzimierza Witolda Kędzierskiego, Józefa Orzeł, Jerzego Bujko, Grażyny Gryglaszewskiej, Stanisława Prutis, Janusza Lewkowicza, Anny Sobolewskiej- Nazarczyk, Danuty Tryniszewskiej-Bytys, Elżbiety Trykoszko, Mieczysława. Markowskiego, Ireneusza Darmochwała, i Asesor WSA Urszuli Barbary Rymarskiej. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 3 marca 2005 r. sygn. akt "[...]", na podstawie art. 22 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002r. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej u.p.p.s.a., wyznaczył do rozpoznania wniosku skarżącej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił wniosek wskazując, że w sprawie nie zachodzą ani okoliczności wskazane w art. 18 u.p.p.s.a., ani w art. 19 tej ustawy. Na skutek zażalenia postanowieniem z dnia 15 grudnia 2005 r. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w przedmiotowej sprawie granice zażalenia wyznaczają zarzut naruszenia art. 18 § 1 pkt 6 i § 3 oraz art. 283 ustawy sądowoadministracyjnej, a także wniosek o uchylenie zaskarżonego orzeczenia, a więc w zakresie wszystkich kwestii spornych w sprawie. Sąd Kasacyjnego uznał wniosek ten jednak za zasadny jedynie w części z uwagi na to, że argumentacja zażalenia nie podważa skutecznie całości dokonanej w postanowieniu Sądu I instancji oceny. W pierwszym rzędzie NSA zwrócił uwagę na zupełnie chybiony zarzut naruszenia art. 18 § 1 pkt 6 u.p.p.s.a. z uwagi na to, że przepis ten nie miał w niniejszej sprawie zastosowania. Regulacja zawarta w powołanym przepisie odnosi się bowiem do kwestii wyłączenia sędziego w zwyczajnym trybie odwoławczym, a więc w toku instancyjnej kontroli zaskarżonego orzeczenia (skarga kasacyjna, zażalenie). Nie ma natomiast zastosowania w przypadku trybu nadzwyczajnego wzruszenia prawomocnych orzeczeń, jakim jest wznowienie postępowania. Kwestia wyłączenia sędziego ze względu na to, że brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą, jest bowiem w tym przypadku odrębnie uregulowana w art. 18 § 3 u. p.p.s.a. Z kolei zarzut naruszenia art. 18 § 3 u.p.p.s.a. jest ściśle związany z zarzutem naruszenia art. 283 tej ustawy. Wyłączenie sędziego, o którym mowa w art. 283 u.p.p.s.a. obejmuje bowiem m.in. sędziego, który był wyłączony w postępowaniu zakończonym prawomocnym orzeczeniem z mocy prawa, a więc na podstawie wskazanego art. 18 u.p.p.s.a, Ponadto wyłączenie to dotyczy sędziego, którego zachowanie w poprzednim postępowaniu uzasadnia wznowienie postępowania, tj. gdy zachowanie sędziego wpłynęło na pozbawienie możliwości działania przez stronę w rozumieniu art. 271 pkt 2 u.p.p.s.a. albo miało cechy przestępstwa w zakresie wskazanym w art. 273 ustawy (A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, B Gruszczyński: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz; Zakamycze 2005 r.). Ostatniej kwestii spółka w ogóle nie podnosiła. Odnosząc się do pierwszej z wymienionych w art. 283 sytuacji, Sąd ten stwierdził, iż zarzuty spółki zasługują w tym względzie na częściowe uwzględnienie. Istotnie bowiem istnienie okoliczności przewidzianych w przepisie art. 18 § 3 u.p.p.s.a. powoduje wyłączenie sędziego z mocy samej ustawy, stąd Sąd obligatoryjnie powinien zbadać jej istnienie bez konieczności składania odrębnego wniosku bądź wyjaśnień przez stronę. NSA stwierdził, że wbrew stanowisku WSA w Olsztynie, sędziowie Włodzimierz Witold Kędzierski, Józef Orzeł, Jerzy Bujko, Grażyna Gryglaszewska i Urszula Barbara Rymarska, podlegają wyłączeniu z mocy samej ustawy (art. 18 § 3 u.p.p.s.a.), ponieważ wydali oni wyroki w sprawach o sygn. akt "[...]" i "[...]". Stąd to właśnie sędziów wydających orzeczenia kończące postępowanie w sprawie będzie dotyczył powołany przez stronę art. 18 § 3 u.p.p.s.a. Z podanych wyżej powodów Sąd Kasacyjny nie uwzględnił argumentacji spółki dotyczącej wymienionego wyżej przepisu w pozostałej części, ponieważ nie dotyczy on sędziów odrzucających zażalenia na szereg postanowień Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, zapoczątkowany orzeczeniem oddalającym wniosek o sporządzenie uzasadnienia i doręczenie wyroku "[...]". Orzeczenia te bowiem zostały wydane już po prawomocnym zakończeniu postępowania objętego skargą o wznowienie postępowania. Wskazana regulacja nie znajduje również na zastosowania w przypadku sędziów, którzy wydawali zarządzenia w sprawie bądź brali udział w wydawaniu orzeczeń w postępowaniach incydentalnych toczących się z wniosków spółki w sprawach o sygn. akt "[...]" i "[...]", takich jak przyznanie prawa pomocy, przywrócenie terminu czy wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Kwestie objęte tymi postępowaniami ubocznymi nie mają bowiem związku z merytoryczną oceną zasadności złożonych w wymienionych sprawach skarg . Sąd II instancji nie znalazł również podstaw do stwierdzenia, iż zachowanie pozostałych sędziów wpłynęło na pozbawienie możliwości działania przez stronę w rozumieniu art. 271 pkt 2 u.p.p.s.a . Przez pozbawienie strony możliwości działania należy rozumieć pozbawienie jej możliwości ochrony swoich praw na skutek naruszenia przepisów prawa. Przepis art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. dotyczy wyłączenia sędziego z powodu braku jego bezstronności. Przepis ten obejmuje tylko te sytuacje, w których przyczyną braku bezstronności jest stosunek osobisty sędziego ze stroną w rozumieniu art. 12 u.p.p.s.a. lub jej przedstawicielem. Stosunek ten należy rozumieć przede wszystkim jako stosunek emocjonalny. Istnieniu takich relacji pomiędzy spółką a orzekającymi w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Białymstoku sędziami przeczą złożone przez nich oświadczenia, natomiast skarżąca nie wskazała na żadne okoliczności mogące podważyć ich prawdziwość. Sędziowie wielokrotnie orzekają w różnych sprawach dotyczących tych samych podmiotów, nie świadczy to jednak o tym, iż ma to jakikolwiek wpływ na treść rozstrzygnięcia i wyrażoną w nim ocenę prawną. Trudno zatem tę okoliczność uznać za stosunek osobisty w rozumieniu art. 19 u.p.p.s.a . Za niezasadne NSA uznał podniesione w zażaleniu zarzuty odnoszące się do zasadności samej skargi o wznowienie postępowania (wywody odnoszące się do skutków orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 kwietnia 2004 r.). Postępowanie z wniosku o wyłączenie sędziego jest postępowaniem incydentalnym, i w jego ramach Sąd nie zajmuje się badaniem zasadności samej skargi. Merytoryczne odnoszenie się Sądu do zarzutów zawartych w skardze, przy rozstrzyganiu postępowania pobocznego, stanowiłoby bowiem swoisty "przedsąd" i wkraczanie w kompetencje zastrzeżone dla składu rozpoznającego sprawę co do istoty. Wojewódzki Sąd Administracyjny po ponownym rozpoznaniu wniosku zważył, co następuje. Wniosek Spółki zasługuje na częściowe uwzględnienie. Istnienie okoliczności przewidzianych w przepisie art. 18 § 3 u.p.p.s.a. powoduje wyłączenie sędziego z mocy samej ustawy. Sędziowie Włodzimierz Witold Kędzierski, Józef Orzeł, Jerzy Bujko, Grażyna Gryglaszewska i Urszula Barbara Rymarska, podlegają wyłączeniu z mocy samej ustawy (art. 18 § 3 u.p.p.s.a.), ponieważ wydali oni wyroki w sprawach o sygn. akt "[...]" i "[...]". Obie. sprawy dotyczą identycznego stanu faktycznego i prawnego. Przytaczany przepis stanowi bowiem o wyłączeniu sędziego, który brał udział w wydaniu objętego skargą o wznowienie postępowania orzeczenia. Z kolei z treści art. 270 u.p.p.s.a. wynika, że skarga o wznowienie postępowania dotyczy postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Powołany przepis ustala zakres przedmiotowy skargi o wznowienie postępowania wskazując, iż obejmuje ona procedurę prawomocnie zakończoną. Stąd to właśnie sędziów wydających orzeczenia kończące postępowanie w sprawie będzie dotyczył powołany przez stronę art. 18 § 3 u.p.p.s.a. Nie można uwzględnić argumentacji spółki dotyczącej wymienionego wyżej przepisu w pozostałej części, ponieważ nie dotyczy on sędziów odrzucających zażalenia na szereg postanowień Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, zapoczątkowany orzeczeniem oddalającym wniosek o sporządzenie uzasadnienia i doręczenie wyroku "[...]". Orzeczenia te bowiem zostały wydane już po prawomocnym zakończeniu postępowania objętego skargą o wznowienie postępowania. Wskazana regulacja nie znajduje również zastosowania w przypadku sędziów, którzy wydawali zarządzenia w sprawie bądź brali udział w wydawaniu orzeczeń w postępowaniach incydentalnych toczących się z wniosków spółki w sprawach o sygn. akt "[...]" i "[...]", takich jak przyznanie prawa pomocy, przywrócenie terminu czy wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Kwestie objęte tymi postępowaniami ubocznymi nie mają bowiem związku z merytoryczną oceną zasadności złożonych w wymienionych sprawach skarg. Powyższa kwestia wiąże się ściśle bowiem z art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. dotyczącego wyłączenia sędziego z powodu braku jego bezstronności. Przepis ten obejmuje tylko te sytuacje, w których przyczyną braku bezstronności jest stosunek osobisty sędziego ze stroną w rozumieniu art. 12 u.p.p.s.a. lub jej przedstawicielem. Stosunek ten należy rozumieć przede wszystkim jako stosunek emocjonalny. Może to być także stosunek natury gospodarczej, jednakże zależności tej nie należy traktować jako przyczyny, która z reguły uzasadnia wyłączenie sędziego (A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, B. Gruszczyński: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz; Zakamycze 2005 r.). Istnieniu takich relacji pomiędzy spółką a orzekającymi w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Białymstoku sędziami przeczą złożone przez nich oświadczenia, natomiast skarżąca nie wskazała na żadne okoliczności mogące podważyć ich prawdziwość. O stronniczości sędziów nie może świadczyć fakt, iż uczestniczyli oni w wydawaniu orzeczeń w innych sprawach, w których stroną była spółka bądź członkowie jej zarządu. Okoliczność ta w żaden sposób nie przyczynia się do wykazania ewentualnego związku o którym mowa w art.19 przytaczanej ustawy. Sędziowie wielokrotnie orzekają w różnych sprawach dotyczących tych samych podmiotów, nie świadczy to jednak o tym, iż ma to jakikolwiek wpływ na treść rozstrzygnięcia i wyrażoną w nim ocenę prawną. Trudno zatem tę okoliczność uznać za stosunek osobisty w rozumieniu art. 19 u.p.p.s.a. Należy zwrócić uwagę chodzi tu o brak tego rodzaju związków, które utrudniałyby postępowanie bezstronne z uwagi na istnienie okoliczności mogących skłaniać sędziego do kierowania się względami kwalifikowanymi jako stronnicze (własnym interesem, więzami rodzinnymi, uczuciowymi). Brak jest przesłanek wskazujących, że pozostali sędziowie nie znajdują się w sytuacji bezstronności. Dopiero wykazanie braku sytuacji bezstronności może prowadzić do postępowania stronniczego, choć istnienie określonych względów nie jest równoznaczne z kierowaniem się (czy uwzględnianiem ich ) we własnym postępowaniu. Niemniej jednak istotne jest, że po pierwsze, wspomniany brak możności kontroli rzeczywistych motywów sędziego uzasadniałby podejrzenie o wpływ tych okoliczności na treść podejmowanych rozstrzygnięć. Po drugie zaś, wydaje się dość oczywiste, iż znajdowanie się w sytuacji, w której sędziego łączą ze stroną lub sprawą określone powiązania , znacznie utrudnia mu psychologicznie podejmowanie rozstrzygnięć. ( por. Zygmunt Tabor , Bezstronność sędziego, WP LexsisNexsis ). Powyższe ustalenia i rozważania prowadzą do konkluzji, że pozostali sędziowie znajdują się w sytuacji bezstronności i brak jest podstaw faktycznych i prawnych do wyłączenia tych sędziów od orzekania w sprawach o wznowienie postępowań. Z przedstawionych względów, na podstawie art. 22 § 2 i 3 u. p.p.s.a., a w odniesieniu do asesora także art. 24 u. p.p.s.a., orzeczono jak w pkt II sentencji postanowienia.