I SO/Ol 4/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Strumiłło po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2017 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu strony skarżącej od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 20 grudnia 2016r., w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi K. H. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]"., Nr "[...]" w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za luty 2016 r. postanawia: I. zmienić zaskarżone postanowienie w części i przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych; II. w pozostałym zakresie utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. K. H., w związku z zamiarem złożenia skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za luty 2016 r., złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w osobie M. L.. Z danych zawartych w formularzu wniosku (PPF) wynika, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz pięcioletnią córką. Prowadzi działalność gospodarczą, która aktualnie nie przynosi dochodu. Wnioskodawczyni wskazała, iż nie posiada jakiegokolwiek majątku nieruchomego, przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł, a także oszczędności i innych zasobów pieniężnych. Wykazała następujące zobowiązania i stałe wydatki: najem mieszkania 1.400 zł, przedszkole córki 450 zł, 12 rat po 835 zł tytułem kary pieniężnej na rzecz Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego (WITD), najem pomieszczenia handlowego 3.000 zł, składka do ZUS 1.100 zł. Argumentując wniosek podkreśliła, iż prowadzona działalność gospodarcza nie przynosi dochodu. Od stycznia 2016r. przynosi straty. Nie posiada jakiegokolwiek majątku, z mężem od 2009r. pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej. Mąż nie pracuje. Jedyne wartościowe ruchomości to towar w jej sklepie. Środki, które posiada w obrocie z trudem wystarczają na pokrycie bieżących potrzeb i zobowiązań. Do złożonego wniosku załączono kopię decyzji Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" (k.6-13), kopię zestawienia księgi przychodów i rozchodów za okres styczeń-wrzesień 2016r. (k.14), kopię wypisu aktu notarialnego z dnia 13.10.2009r w przedmiocie majątkowej umowy małżeńskiej ustanowienia rozdzielności majątkowej (k. 15), kopię aneksu do umowy najmu mieszkania z dnia 29 sierpnia 2013r. (k.16), kopię decyzji z dnia 12.10.2016r. Głównego Inspektora Transportu Drogowego (k.17-18), kopię polecenia przelewu na kwotę 835 zł na rzecz WITD (k.19), kopię umowy najmu lokalu użytkowego (k. 20-21). Pismem z dnia 25.11.2016r. wnioskodawczyni na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016r. ze zm., poz. 718 dalej cyt. jako "p.p.s.a."), wezwana została do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dokumentów źródłowych w zakresie okoliczności dotyczących jej stanu majątkowego, które mogą mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie pismem z dnia 09.12.2016r. wnioskodawczyni wyjaśniła, iż do jej stałych miesięcznych wydatków należy: wynajem mieszkania w kwocie 800 zł, czynsz za mieszkanie 600 zł, woda, energia elektryczna, przedszkole córki 450 zł, miesięczne utrzymanie wnioskodawczyni i jej córki 1.000-1.200 zł miesięcznie, składka ZUS z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej 1060,50 zł, dzierżawa lokalu handlowego 3.000 zł brutto, od 15 listopada 2016r. spłata kary pieniężnej nałożonej przez WITD w kwocie 10.000 zł rozłożona na 12 rat po 835 zł. Wnioskodawczyni podała, iż posiada samochód VW Transporter rok produkcji 1992, paliwo i koszt utrzymania ok. 300 zł, telefon 30 zł. Od dnia 01.04.2016r. przyznano jej świadczenie wychowawcze na córkę w ramach programu 500 +. W 2015r. sprzedała środki transportu, a kwotę uzyskaną ze sprzedaży przeznaczyła na spłatę zadłużenia oraz zakup towaru do bieżącej działalności, którą prowadzi obecnie. Podniosła, iż z prowadzonej działalności gospodarczej w okresie styczeń-październik 2016r. poniosła stratę. Dodała, iż jeżeli działalność nie zacznie przynosić dochodu w I kwartale przyszłego roku, będzie zmuszona ją zlikwidować. Wnioskodawczyni wyjaśniła, iż nie posiada żadnych nieruchomości, wartościowych rzeczy, lokat itp. Z mężem ma sporadyczny kontakt, raz w miesiącu przekazuje jej 500 zł na córkę, nie pobiera on żadnych świadczeń dodatków ani zasiłków. Do złożonego oświadczenia wnioskodawczyni załączyła kopię aneksu do umowy najmu mieszkania (k.30), kopię umowy najmu lokalu użytkowego (k. 31-32), dowód wpłaty za przedszkole w kwocie 451 zł (k. 33), kopię faktury sprzedaży z dnia 01.04.2015r. ciągnika samochodowego i dwóch naczep ciężarowych za kwotę 18.000 zł (k. 34), kopię wypisu aktu notarialnego z dnia 13.10.2009r w przedmiocie majątkowej umowy małżeńskiej ustanowienia rozdzielności majątkowej (k.35), oświadczenie o wysokości opłaty za prowadzenie sprawy przez pełnomocnika w postępowaniu podatkowym (k. 36), kopie deklaracji VAT -7 za miesiące sierpień – październik 2016r. (k.37- 92), zestawienie przychodu, kosztów uzyskania przychodu, dochodu za rok 2015 (k.43) oraz za okres styczeń –październik 2016r. (k.44), kopię zeznania podatkowego PIT-36L za rok 2015 (k. 45-48), PIT/B (k. 49-50), wyciągi z rachunków bankowych (k. 51-60), kopię zestawienia księgi przychodów i rozchodów za okres styczeń-wrzesień 2016r. (k.61), kopię decyzji GITD (k.62-63), kopię przelewu na kwotę 835 zł (k. 64), kopię decyzji MOPS z dnia 24 sierpnia 2016r. w przedmiocie przyznania zasiłku wychowawczego w kwocie 500 zł (k. 65). Postanowieniem dnia 20 grudnia 2016 r., Starszego Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy wskazał m.in., że sytuacja finansowa wnioskodawczyni być może rzeczywiście nie jest łatwa, jednakże okoliczność powyższa nie została w żaden sposób uwiarygodniona. W pierwszej kolejności wskazano, iż wnioskodawczyni nie uprawdopodobniła z czego się utrzymuje. Z jej wyjaśnień wynika, iż jedyne środki jakie otrzymuje to zasiłek wychowawczy w wysokości 500 zł oraz środki które otrzymuje od męża na córkę w wysokości 500 zł. W związku z jej oświadczeniem, iż działalność gospodarcza od stycznia 2016r. przynosi jedynie straty, przyjęto, iż nie uzyskuje z tytułu jej prowadzenia żadnych dochodów. Skoro skarżąca nie osiąga żadnego dochodu, to miała obowiązek wykazać jakie są źródła, z których czerpie środki na pokrycie kosztów utrzymania własnego i córki. Zwrócono uwagę na rozbieżności pomiędzy deklarowanym dochodem rodziny (1.000 zł netto), a ponoszonymi wydatkami (8.275 zł). Sytuacja, w której wydatki przewyższają dochody jest obiektywnie niemożliwa, zaś skarżąca w żaden sposób nie wyjaśniła, do czego została zobowiązana wezwaniem z dnia 25 listopada 2016r., jakie są źródła utrzymania jej i jej rodziny (w tym wydatków wykazanych w formularzu wniosku związanych z wynajmowaniem dwóch lokali, składki ZUS, przedszkola córki) i w jaki sposób pokrywa comiesięczny deficyt finansowy w wysokości około 7.000 zł. Powyższe rozbieżności zdaniem referendarza sądowego świadczą, albo o zawyżeniu deklarowanych wydatków, albo o zaniżeniu dochodów. Ponadto wskazano, że na rozbieżności w wyjaśnieniach wnioskodawczyni, która w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy twierdzi, że prowadzi z niepracującym mężem wspólne gospodarstwo domowe. Natomiast w piśmie z dnia 9 grudnia 2016r. oświadcza, że ma z mężem jedynie sporadyczny kontakt, przekazuje on na córkę 500 zł miesięcznie, nie pobiera żadnych świadczeń, dodatków ani zasiłków. Stwierdzono, że powyższe oświadczenia są sprzeczne i nie korelują ze sobą, na ich podstawie nie można ustalić jaka jest rzeczywista sytuacja materialna męża wnioskodawczyni i z jakich źródeł czerpie środki przekazywane wnioskodawczyni na córkę, w sytuacji pozostawania bez pracy i niepobierania żadnych świadczeń, dodatków i zasiłków. Referendarz sądowy wskazał, że dodatkowo powzięte wątpliwości potwierdza fakt niepełnego przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych do których przedłożenia skarżąca byłą zobligowana. Wnioskodawczyni nie przedstawiła bowiem wyciągów z rachunków bankowych jej męża. Ponadto jej mąż nie złożył oświadczenia że rachunków bankowych nie posiada, do czego wnioskodawczyni była zobligowana na podstawie wezwania z dnia 25 listopada 2016r. W tej sytuacji nie można było dokonać rzeczywistej analizy rachunków bankowych małżonków za wskazany w wezwaniu okres, a w konsekwencji ustalić faktyczną sytuację finansową wnioskodawczyni i jej rodziny. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem strona wniosła sprzeciw, w którym wskazała m.in., że jej działalność gospodarcza nie przynosi dochodu. Utrzymuje się z dochodów jakie uzyskała ze sprzedaży środków transportu. Z mężem ma rozdzielność majątkową małżeńską, a praktycznie od dwóch lat ma z nim kontakt sporadyczny, głównie gdy przekazuje jej kwotę 500 zł na córkę. Do sprzeciwu strona dołączyła oświadczenie męża, z którego wynika, że nie pracuje i utrzymuje się z pomocy rodziny. Nie posiada rachunków bankowych ani nieruchomości. Nie mieszka ze stroną i ma z nią kontakt sporadyczny, gdy przekazuje co miesiąc kwotę 500 zł na córkę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm. dalej cyt. jako "p.p.s.a."), od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepis art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. W myśl art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć jednocześnie należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art.245 § 2 i 3 p.p.s.a.). Ocena czy w sprawie zachodzi konieczność zwolnienia strony od kosztów sądowych podejmowana jest przede wszystkim na podstawie oświadczenia o stanie majątkowym strony. Powinno ono być tak sporządzone by odzwierciedlało całą sytuację majątkową i życiową ubiegającego się o zwolnienie. Pozwala ono na ocenę czy strona ubiegająca się o zwolnienie od kosztów nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wniosek w niniejszej sprawie dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Prawo pomocy jest jednym z elementów umożliwiającym realizację konstytucyjnego prawa do sądu i zastrzeżone zostało dla przypadków uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jednak to rzeczą wnioskodawcy jest dokładne i zgodne z prawdą przedstawienie własnej sytuacji majątkowej oraz wykazanie, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu przedstawione przez skarżącą okoliczności dotyczące jej sytuacji finansowej i osobistej pozwoliły stwierdzić, iż złożony przezeń wniosek zasługiwał na uwzględnienie w części. Przedstawiona przez skarżącą jej sytuacja majątkowa i osobista oraz wyjaśnienia złożone w sprzeciwie wskazują, że nie posiada ona środków na uiszczenie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Strona utrzymuje się z zasiłku wychowawczego w wysokości 500 zł, kwoty 500 zł otrzymywanej od męża na córkę oraz dochodów jakie uzyskała ze sprzedaży środków transportu. Mając powyższe na względzie Sądu uznał, że zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych w niniejszej sprawie będzie zasadne. Sąd nie znalazł natomiast podstaw do uwzględnienia wniosku strony o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata. Na obecnym etapie postępowania udział profesjonalnego pełnomocnika nie jest konieczny. Skarżąca w sposób prawidłowy wniosła skargę na decyzję organu odwoławczego, zatem zainicjowane zostało postępowanie sądowe, zaś w jego toku Sąd rozpoznający sprawę, stosownie do treści art. 6 p.p.s.a., powinien udzielać stronie występującej bez adwokata lub radcy prawnego (profesjonalnego pełnomocnika) potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ją o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, co w praktyce oznacza, iż nie zostanie naruszone konstytucyjne prawo strony do obrony. Ponadto podkreślić należy, że sąd administracyjny nie prowadzi postępowania dowodowego, zatem nie ma potrzeby pilnowania terminów oraz formułowania pism procesowych, poza skargą, która już została w sprawie złożona. Sąd stosownie do art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzyga sprawę na podstawie akt sprawy, nie będąc związany wnioskami i zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną, niezależnie od stawiennictwa strony, czy jej pełnomocnika na rozprawie. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.