I SO/Ol 4/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 25 września 2018r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. S. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie przed wniesieniem skargi na decyzję Wójta Gminy "[...]" postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata WSA/post.1 - sentencja postanowienia W dniu 4 lipca 2018r. do Sądu Okręgowego w Olsztynie wpłynął wniosek R. S. o ustanowienie pełnomocnika z urzędu oraz zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści pisma wynikało, iż wnioskodawca zamierza wnieść skargę na decyzję Wójta Gminy "[...]" w związku z "niesłusznie naliczonym podatkiem od nieruchomości". Wraz z pismem złożone zostało "Oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania". Postanowieniem z dnia 6 lipca 2018r. (sygn. akt V GCo 43/18) Sąd Okręgowy w Olsztynie V Wydział Gospodarczy stwierdził swą niewłaściwość i sprawę przekazał Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie. Na podstawie zarządzenia z dnia 23 sierpnia 2018r. wnioskodawca został wezwany do przedłożenia formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, a także do przedłożenia dokumentów i wyjaśnień obrazujących jego sytuację majątkową. W przedłożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (PPF), wnioskodawca zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z oświadczeń w nim zawartych wynikało, iż wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Zamieszkuje u siostry w jednym pokoju. Jest właścicielem działki o charakterze nieużytku w "[...]" o powierzchni "[...]" o wartości 0 zł. Dodał, że nie ma zainteresowania jej zakupem. Innego majątku nie posiada. Wnioskodawca otrzymuje emeryturę w wysokości "[...]" zł. Wskazał, iż posiada liczne zobowiązania: kredyt w "[...]" w wysokości "[...]" zł, w "[...]" "[...]" zł, w "[...]" w "[...]" "[...]" zł. Zaciągnął również pożyczkę na remont zajazdu "[...]" od H. N. w wysokości "[...]" zł. Do miesięcznych wydatków należą opłaty za media w kwocie "[...]" zł oraz koszty leczenia w wysokości "[...]" zł. Do złożonych oświadczeń wnioskodawca załączył wyciągi z rachunku bankowego za okres od 1 maja 2018r. do 31 lipca 2018r. (k. 12-14), kserokopię zaświadczenia Komornika sądowego w sprawie zaległych alimentów w wysokości "[...]" zł (k. 15), kserokopię wyroku rozwodowego z dnia 7 kwietnia 2000r. (k. 16). Ponadto ze złożonych przy wniosku do SO w Olsztynie dokumentów wynikało, że wnioskodawca jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym (k. 13), choruje na zwyrodnienie stawów kolanowych (k.14), przebył operację tętniaka aorty, zatorowość płucną, złamanie talerza biodrowego i uda, doznał urazów głowy, znajduje się pod opieką PZP (k.11, k.15 – 19), na rachunkach bankowych za okres od 1 marca 2018 r. do 30 maja 2018r. nie posiadał środków pieniężnych (k. 22-24), posiada zadłużenie w "[...]" na kwotę "[...]" zł (k.21), zadłużenie w "[...]" w wysokości "[...]" zł (k.20). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W orzecznictwie przyjmuje się, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 p.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 189/11, postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2012r. sygn. akt II FZ 863/11, publ. CBOSA). Strona winna zatem wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). Uzyskanie dodatkowego oświadczenia strony lub dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego w trybie art. 255 p.p.s.a. służy uzupełnieniu stanu wiedzy sądu o sytuacji strony, natomiast wówczas, gdy osoba ubiegająca się o prawo pomocy nie prześle żądanych dokumentów lub też udzieli informacji fragmentarycznych bądź też niespójnych – wówczas zachodzą przesłanki do odmowy uwzględnienia złożonego wniosku (por. postanowienie NSA z 28.01.2015 r., sygn. II OZ 43/15; postanowienie NSA z 13.01.2015 r., sygn. II OZA 1394/14 publ. CBOSA). W warunkach niniejszej sprawy złożone przez wnioskodawcę wyjaśnienia nie były spójne i nie korelowały z pozostałymi danymi przedstawionymi przez stronę, tym samym nie zobrazowały w sposób rzetelny jej sytuacji majątkowej. Wątpliwości, które zostały powzięte przez rozpoznającego wniosek po zapoznaniu się z formularzem PPF co do stanu majątkowego strony nie zostały wyjaśnione w sposób jednoznaczny. Wobec braku wyczerpującego wyjaśnienia sytuacji finansowej skarżącej nie jest możliwe jednoznaczne stwierdzenie, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika. Niewątpliwie skarżący utrzymuje się z niewysokiej emerytury w wysokości "[...]" zł posiada również liczne zobowiązania z tytułu kredytów, alimentów oraz pożyczek na łączną kwotę około "[...]" zł. Nie mniej jednak wnioskodawca posiada majątek w postaci działki o powierzchni "[...]" ha, który stanowi o potencjalnych możliwościach strony w zakresie pozyskania dodatkowych środków pieniężnych. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, co ma miejsce w niniejszej sprawie, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych (m.in. postanowienie z dnia 5 stycznia 2016r., sygn. akt: I OZ 1758/15, publ. CBOSA). Pod pojęciem stanu majątkowego należy bowiem rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Z tego też względu majątek w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów sądowych. To od wnioskodawcy bowiem zależy, w jaki sposób gospodaruje swymi aktywami, w tym majątkiem nieruchomym, i czy podejmuje czynności w celu uzyskania z niego dochodów. Okoliczność, którą akcentuje skarżący o braku zainteresowania zakupem powyższej nieruchomości nie oznacza, że nie ma ona jakiejkolwiek wartości. W świetle wiedzy i doświadczenia życiowego trudno przyjąć, iż wartość powyższej nieruchomości, jak podnosi wnioskodawca, wynosi 0 zł. Ponadto zwrócić należy uwagę, iż stan majątkowy skarżącego nie został wyjaśniony w sposób wyczerpujący, a podawane przez niego informacje są sprzeczne. Z oświadczenia dotyczącego stanu majątkowego wnioskodawcy (złożonego na formularzu stosowanym w sądach powszechnych) wynikało, iż skarżący jest właścicielem nieruchomości o powierzchni "[...]" ha zabudowanej budynkiem użytkowym o powierzchni "[...]" m2 o wartości "[...]" zł. Z analizy danych wynika, iż jest to inna nieruchomość, niż ta podawana w aktualnym wniosku. Pomimo wezwania dotyczącego wyjaśnienia stanu majątkowego wnioskodawcy w okresie od 01.01.2017r. do chwili obecnej, ewentualnego zbycia, nabycia składników majątkowych, skarżący nie wyjawił aktualnie nieruchomości o powierzchni "[...]" ha zabudowanej budynkiem użytkowym o powierzchni "[...]" m2 o wartości "[...]" zł. W sytuacji podawania sprzecznych ze sobą danych, w kolejno składanych wnioskach o zwolnienie od kosztów sądowych, braku informacji o sprzedaży przedmiotowej nieruchomości, nie można ocenić rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy oraz jego możliwości finansowych. Powyższe powoduje, iż złożone przez wnioskodawcę oświadczenia nie są wiarygodne i nie można na ich podstawie ustalić rzeczywistego stanu materialnego strony. W warunkach niniejszej sprawy nie ma bowiem pewności, czy wnioskodawca nie posiada dodatkowej nieruchomości, której wartość znacznie przekracza łączne zobowiązania strony. Nie wiadomo też w jaki sposób jest wykorzystywana przedmiotowa nieruchomość, a jeżeli nie to dlaczego, lub skoro wnioskodawca jej aktualnie nie wykazuje, czy nie doszło do jej zbycia i uzyskania z tego tytułu środków pieniężnych. Dodatkowo wskazać należy, że nie została wyjaśniona również kwestia ewentualnego prowadzenia działalności gospodarczej przez wnioskodawcę i uzyskiwania z tego tytułu dodatkowych dochodów. Wnioskodawca nie odpowiedział na pytanie dotyczące tej okoliczności sformułowane w wezwaniu z dnia 23 sierpnia 2018r. Reasumując podkreślić należy, że celem wystosowanego do wnioskodawcy wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. było możliwie najbardziej dokładne ustalenie jego faktycznej kondycji finansowej i stwierdzenie, czy rzeczywiście potrzebuje on wsparcia ze strony Państwa, a jeżeli tak to w jakim zakresie, bez którego nie mógłby korzystać ze swojego konstytucyjnego prawa do sądu. Referendarz (lub Sąd) rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może być pozbawiony możliwości weryfikacji danych zawartych we wniosku strony. Przepis ten wprost upoważnia referendarza (lub Sąd) rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej (por. postan. NSA z dnia 16 stycznia 2015r., sygn. akt II FZ 1955/14, publ. CBOSA). Skoro zatem sytuacja materialna wnioskodawcy nie została wyjaśniona oraz uprawdopodobniona, to niemożliwe jest stwierdzenie, że strona nie może ponieść kosztów sądowych w całości czy też w części oraz ustanowienia kosztów pełnomocnika. Wskazane wyżej wątpliwości lub brak danych co do rzeczywistej sytuacji materialnej i finansowej wnioskodawcy uniemożliwiają zweryfikowanie oświadczeń wnioskodawcy w zakresie jego rzeczywistej sytuacji materialnej, a tym samym ocenę jego faktycznych zdolności płatniczych. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy wnioskodawca nie uczynił. Sąd (referendarz sądowy) nie ma obowiązku prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości finansowych, bądź też gdy dane przedłożone przez stronę po prostu nie są wystarczające. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.