I SPP/Ol 135/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Katarzyna Górska po rozpoznaniu w dniu 3 października 2019 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K C od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia "[...]" sierpnia 2019 r. sygn. I SPP/Ol 13519 o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K C na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]"r., Nr "[...]" w przedmiocie: zobowiązania podatkowego za "[...]"r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Zaskarżonym postanowieniem Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił K C (dalej: "strona" lub "skarżący") przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości "[...]"zł. W urzędowym formularzu PPF strona podała, że strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Uzyskuje dochody w wysokości "[...]"zł netto z tytułu zatrudnienia w G 1/1 etatu – "[...]"zł oraz z tytułu wynagrodzenia na 1/8 etatu w C sp. z o.o. – "[...]"zł. Jest współwłaścicielem nieruchomości rolnej (1/4 udziału) składającej się z domu mieszkalnego o powierzchni "[...]" m2, gruntu leśnego o powierzchni "[...]" ha, gruntu rolnego o powierzchni "[...]" ha o wartości szacunkowej około"[...]", przy czym nieruchomość obciążona jest hipoteką. Innego majątku strona nie posiada. Posiada natomiast następujące zobowiązania: rata kredytu hipotecznego "[...]" zł miesięcznie termin spłaty "[...]" r., pożyczka w Banku A w wysokości "[...]" zł w trakcie egzekucji, pożyczka w banku A w wysokości "[...]" zł, porozumienie w spłacie zadłużenia dla ZUS kwota do spłaty "[...]" zł, płatne w ratach po około "[...]"zł miesięcznie, zobowiązanie do łożenia na dwoje dzieci w wieku "[...]" i "[...]" lat po "[...]" zł na każde dziecko. Strona wskazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku w utrzymaniu własnym oraz łożenia na dzieci. Prowadzi jednoosobową działalność pod nazwą B. Po wydaniu przez organ egzekucyjny decyzji o zabezpieczeniu na majątku sytuacja finansowa w firmie strony uległa pogorszeniu, co uniemożliwiło kontunuowanie współpracy z podmiotami zagranicznymi. Z końcem grudnia "[...]" r. strona wypowiedziała umowę o pracę wszystkim pracownikom. Od czerwca "[...]" r. nie uzyskała żadnych przychodów. Gospodarstwo rolne w O, które posiada w ¼ udziałów, pozostawiła matce swoich dzieci, która jest jego właścicielką w pozostałej części i mieszka tam razem z dziećmi. Zaś strona mieszka u rodziców w G. Najmłodsze dziecko jest niepełnosprawne i oprócz środków finansowych wymaga uczestniczenia w jego wychowaniu oraz rehabilitacji. W dodatkowym oświadczeniu, złożonym na wezwanie referendarza, strona wyjaśniła, że nie pozostaje w związku małżeńskim. Rodzice strony są osobami schorowanymi, w podeszłym wieku. Utrzymują się z niskich emerytur, wymagają pomocy materialnej jak i fizycznej. Nie ma możliwości uzyskania informacji o dochodach rodziców, ponieważ matka przebywa w Niemczech, a ojciec leczy się na problemy psychiczne (głęboka depresja od "[...]" lat). Wobec tego przedstawienie miesięcznych dochodów rodziców jest niemożliwe. Strona posiada prywatny rachunek bankowy w P oraz rachunki firmowe w Banku A, jeden walutowy, drugi złotówkowy, zaś wynagrodzenie otrzymuje do rąk własnych. Nie posiada żadnego majątku. Nie posiada żadnych dokumentów odnoszących się do środków trwałych, towarów, produktów, gdyż prowadzi działalność polegającą na świadczeniu usług, pracy manualnej. Sprzedał ¾ udziałów w nieruchomości położonej w miejscowości O, swojej byłej partnerce A F, która zobowiązała się do comiesięcznych wpłat na rachunek bankowy z którego pobierana jest rata kredytu hipotecznego. Pożyczka w Banku A nie jest spłacana od zeszłego roku i prowadzona jest z tego tytułu egzekucja. Zadłużenie w stosunku do ZUS było spłacane w ratach i opłacane jest z wynagrodzenia otrzymywanego z tytułu świadczenia usług w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Zobowiązania z tytułu łożenia na dzieci opłaca z wynagrodzenia za pracę, do rąk własnych byłej partnerki. Nie płaci wynagrodzenia pełnomocnik reprezentującemu go. Strona przedłożyła kserokopię wyroku rozwodowego, kserokopię wniosku o wypłatę wynagrodzenia do rąk własnych skarżącego, kserokopię zeznania podatkowego za "[...]" i "[...]" r., kopie deklaracji VAT – 7 za okres styczeń – czerwiec "[...]"r., kserokopie z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za lata "[...]" – "[...]", kopię umowy z ZUS. Opierając się na przepisach art. 246 § 1 p.p.s.a., referendarz uznał, że strona nie wykazała, tj. nie udokumentowała ani nie udowodniła, a jedynie oznajmiła, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. W ocenie referendarza złożone przez skarżącego oświadczenia i dokumenty źródłowe nie były wyczerpujące i nie zawierały dostatecznych oraz pełnych danych, koniecznych do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Nie została więc wyjaśniona aktualna sytuacja materialna i finansowej wnioskodawcy. Nie jest możliwe stwierdzenie, że strona nie może ponieść kosztów postępowania sądowego sama czy też przy pomocy najbliższych członków rodziny. Niezależnie od tego, zdaniem referendarza, sytuacja materialna, finansowa i rodzinna strony uznana została za nie na tyle trudną, aby uzasadniała przyznanie wnioskowanego zwolnienia. Jako niewyjaśnione wskazał referendarz kwestie braku wyciągów z wszystkich rachunków bankowych, pomimo wezwania, a także wysokości dochodów rodziców strony, wspólnie z nim zamieszkujących, o co także wzywano stronę. Stwierdzono także niewywiązanie się z wezwania do wykazania określonych składników majątku za okres od "[...]"r. do złożenia wniosku, gdyż oświadczenie o braku jakiegokolwiek majątku złożone zostało w odniesieniu do aktualnej sytuacji strony. Nie została też wyjaśniona kwestia spłaty kredytów. Zadłużenia w ZUS i alimentacji dzieci. Referendarz przeanalizował dane z PIT37 za "[...]" r. oraz z deklaracji VAT-7, wskazujące na osiąganie przychodów. W sprzeciwie zarzucono naruszenie przepisów postępowania: art. 246 § 1 pkt 2 PPSA w związku z art. 45 ust. 1 i art. 184 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (t.j. Dz.U. 1997 r., nr 78, poz. 483) poprzez błędne uznanie, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny w sytuacji, gdy z akt postępowania i dokumentów przekazanych Sądowi wynika, że skarżący utracił płynność finansową i nie posiada środków umożliwiających pokrycie kosztów wpisu od skargi, co skutkowało niezasadnym odmówieniem przyznania prawa pomocy, a w rezultacie pozbawieniem skarżącego prawa do Sądu. Zażądano zmiany zaskarżonego postanowienia i przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ewentualnie zmiany zaskarżonego postanowienia i przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od opłat sądowych ponad kwotę "[...]" zł stanowiącą 1/3 kwoty netto miesięcznego wynagrodzenia za pracę. Podniesiono, że w zaskarżonym postanowieniu używane jest określenie "uprawdopodobnienie", zaś referendarz żąda od skarżącego 100% udowodnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Skarżący uważa, że referendarz dysponował danymi, w oparciu o które mógł orzec o przyznaniu prawa do zwolnienia z kosztów sądowych. Zaskarżone postanowienie jest niekonsekwentne, bo z jednej strony wskazuje, że sytuacja materialna skarżącego, pomimo dodatkowego wezwania do uzupełnienia danych, nie została wyjaśniona w sposób wyczerpujący, jasny i przejrzysty, zaś z drugiej że pomimo braku pełnego i czytelnego wyjaśnienia sytuacji materialnej uznano, że sytuacja materialna, finansowa i rodzinna wnioskodawcy nie jest na tyle trudna, aby uzasadniała pomoc Skarbu Państwa w poniesieniu za Skarżącego kosztów sądowych. Skarżący podważa ustalenia oparte na zeznaniach podatkowych i ksiąg podatkowych, gdyż wynikające z nich kwoty nie są kwotami dochodu rozporządzalnego, lecz dochodu księgowego (bilansowego). We wniosku PPF wskazano, że organ egzekucyjny dokonał zajęć wierzytelności skarżącego. Więc pomimo, iż przychód z tytułu usług jest wykazany w księgach i deklaracji, to środki pieniężne z tego przychodu nie trafiają do rąk skarżącego. Zajęciu egzekucyjnemu podlegały też rachunki bankowe, co powoduje, że środki pieniężne są przekazywane do organu egzekucyjnego. Wbrew twierdzeniom referendarza niemożliwe było poczynienie oszczędności z uwagi na to, że od grudnia "[...]" r. został zabezpieczony rachunek bankowy, Ponadto decyzja o złożeniu skargi nastąpiła dopiero w obecnym roku, a nie w momencie wszczęcia postępowania podatkowego, gdyż wówczas skarżący nie miał wątpliwości co do korzystnego dla niego zakończeniu postępowania podatkowego Zadaniem Skarżącego przedstawione okoliczności dotyczące jego sytuacji finansowej, majątkowej i osobistej pozwalają uznać, że jego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym zasługiwał na uwzględnienie. Skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych ("[...]"zł) w sytuacji, w której rozporządzalnymi dochodami są jedynie dochody ze stosunku pracy. Posiadane przez niego rachunki bankowe oraz wierzytelności od kontrahentów zostały zajęte w postępowaniach zabezpieczającym i egzekucyjnym. W wyniku działań organu podatkowego i jego decyzji działalność gospodarcza jest prowadzona w zmniejszonym zakresie. Skarżący nie jest w stanie uiścić kwoty "[...]"zł tytułem wpisu sądowego od skargi bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny. Za przyznaniem prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przemawia również okoliczność, że odmowa przyznania prawa pomocy stanowiłaby w rozpoznawanej sprawie naruszenie konstytucyjnego prawa do sądu, ustanowionego wart. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Brak środków na uiszczenie wpisu spowodowałaby konieczność cofnięcia skargi bądź jej odrzucenie. W konsekwencji obiektywnie uniemożliwiłoby to Skarżącemu doprowadzenie do kontroli zaskarżonej decyzji (tj. realizację prawa do sądu). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Na podstawie art.260 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej: "ppsa") sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art.258 §2 pkt 6 - 8 tej ustawy, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z art.260 §2 ppsa sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Z ww. przepisów wynika, że rozpatrując sprzeciw, sąd może albo utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza, albo może je zmienić. Zakres prawa pomocy określa art.245 §1 ppsa, zgodnie z którym może ono zostać przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art.245 §2 ppsa). Zaś prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art.245 §3 ppsa). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, jeśli gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art.246 §1 pkt 1 ppsa). W zakresie częściowym może być przyznane prawo pomocy, gdy zainteresowany wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art.246 §1 pkt 2 ppsa). Sąd podzielił stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu w zakresie dotyczącym niepełnego przedstawienia przez skarżącego jego sytuacji materialnej. Prawidłowo uznał referendarz, że nie została wyjaśniona aktualna sytuacja materialna i finansowej wnioskodawcy, co uniemożliwiło stwierdzenie, czy strona może, czy też nie może ponieść kosztów postępowania sądowego. Skarżący nie przedłożył wyciągów z wszystkich rachunków bankowych, nie podał wysokości dochodów rodziców strony, wspólnie z nim zamieszkujących, nie wywiązał się z obowiązku wykazania stanu posiadana określonych składników majątku za okres od "[...]"r. do złożenia wniosku. Nie było też możliwości sprawdzenia, czy z rachunków bankowych spłacane są obciążenia kredytowe oraz należności wobec ZUS. Skoro skarżący, jak podał, zamieszkuje wraz z rodzicami, to bez danych na temat ich przychodów nie jest możliwe zobrazowanie sytuacji skarżącego. Te okoliczności sprawiają, że nie było możliwe ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej strony i zaskarżone postanowienie słusznie zawiera takie stawierdzenie. Odnosząc się do zarzutów skarżącego zawartych w sprzeciwie Sąd nie stwierdził ich zasadności. Na podstawie niepełnych ustaleń faktycznych, co wynika z niezrealizowania przez skarżącego w pełny sposób wezwań referendarza, nie było podstaw do przyznania prawa pomocy w żądanym we wniosku zakresie, a także w zakresie wskazanym w sprzeciwie, tj. poprzez zwolnienie od opłat sądowych ponad kwotę "[...]" zł. Bowiem bez ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego nie można uznać, ani że udowodnił, ani że choćby uprawdopodobnił, że jego wniosek jest zasadny. W pewnym stopniu słusznie zauważono w sprzeciwie (str."[...]"), że z jednej strony referendarz stwierdził, że sytuacja materialna strony nie została wyjaśniona, a następnie uznał, że pomimo tego sytuacja strony nie jest na tyle trudna, aby zastosować zwolnienie od kosztów. Jest w tym stanowisku niekonsekwencja, przy czym w ocenie Sądu stwierdzenie niewyjaśnienia sytuacji materialnej skarżącego jest, samo w sobie, podstawą do nieprzyznania prawa pomocy. Dalsze rozważania referendarza na temat możliwości poniesienia wydatków związanych z wniesieniem skargi do WSA na decyzje podatkową uważa Sąd za zbędne. Niemniej jednak pozostaje to poza wpływem na treść wydanego rozstrzygnięcia o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych. Dlatego słusznie uznał referendarz sądowy, że w przedstawionych okolicznościach niezasadne byłoby przyznanie skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie Sądu byłoby także niezasadne przyznanie ww. zwolnienia w części wskazanej w sprzeciwie, tj. ponad "[...]" zł. Sąd nie stwierdził więc, aby zaskarżone postanowienie naruszało wymienione w sprzeciwie przepisy. W tej sytuacji Sąd, na podstawie art.260 w zw. z art.245 §3 i art.246 §1 pkt 1 i 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia